धर्मस्य तु शेषस्थं पादं सत्यमेवाभवत्, तमेव तु धर्मः धारयितुं यत्नं चकार; परन्तु कलिः, अनृतनिष्ठः, तस्यापि पादस्य हरणाय प्रवृत्तः। एषा च पृथ्वी, भगवता महता भारं धारयन्ती, सर्वत्र श्रीचरणचिह्नैः शोभिता, तस्मै एव समर्पिता आसीत्। सा पुण्यलक्षणा, परित्यक्ता, दीनभावा, अश्रुपूर्णलोचना, विलपन्ती इदम् अवोचत्—"अयोग्यराजानः, राजवेषधारिणः, शूद्राश्च माम् उपभुञ्जते" इति। एवं धर्मं पृथ्वीं च सान्त्वयित्वा, महाबाहुः सारथिः तीक्ष्णं खड्गं समादाय अधर्मकारणस्य दण्डनाय कृतनिश्चयः अभवत्। स तु, मार्जार्यं चिह्नं परित्यज्य, भयविह्वलः, तस्य पादयोः शिरः प्रणम्य प्रह्वः अभवत्। स वीरः, दीनजनानां कृपया, शरणागतं तं न हन्तुं मनसि अकरोत्; स सस्मितं मधुरं वचनम् उक्तवान्— "यस्य ते संनताः पाणयः, तस्य गुडाकेशवंशजैः किञ्चित् अपि भयम् नास्ति; मम राज्ये अधर्मसखः त्वं न स्थातुम् अर्हसि। यदा त्वं मनुष्यदेहेषु वससि, तदा लोभः, अनृतम्, स्तेयं, अधर्मः, पापम्, मायाः, कलिः, द्वेषः, दम्भश्च—एते अधर्मसमूहः उत्पन्नः। अधर्मसखः त्वं न स्थातुम् अर्हसि; धर्मे च सत्ये च तिष्ठ, विशेषतः यत्र विद्वांसः यज्ञैः यज्ञपतिं हरिं पूजयन्ति। यत्र श्रीहरिः स्वयम् यज्ञरूपेण पूज्यते, तत्र स भक्तानां कल्याणं ददाति; स हि सर्वगतः, चराचरात्मा, वात इव अन्तर्यामी च बहिर्यामी च अस्ति।" एवं परीक्षितेन उक्तः, कलिः भयात् कम्पमानः, उत्तप्तखड्गस्य समीपे, वचनम् इदं प्राह—"यत्र कुत्रापि अहं वसेयं, तत्र तव आज्ञया त्वमेव धनुष्करः अस्ति इति पश्यामि। तस्मात् धर्मरक्षकश्रेष्ठ, मम वासस्थानं निर्दिष्टव्यं यत्र अहं तव शासनं पालयन् स्थातुम् अर्हामि।" एवं निवेदिते, परीक्षित् कलये चतुर् अधर्मस्थानानि न्ययोजयत्—द्यूतम्, मद्यपानम्, स्त्रीसंगः, हिंसा च—यत्र चतुर्विधोऽधर्मः प्रवर्तते। पुनः, कलिना याच्यमानः, तस्मै सुवर्णं दत्तवान्; ततः तत्र अनृतम्, मद्यं, कामः, रागः, द्वेषः च जायन्ते। एतानि पञ्चाधर्मस्थानि परीक्षित् कलये दत्तवान्, स च तत्र एव तस्य शासनं पालयन् वसति स्म। तस्मात्, यः शुभं इच्छति, स कदापि एतेषु न प्रविशेत्; विशेषतः धर्मनिष्ठः राजा, जननायकः, आचार्यः वा। स तु धर्माय वृषाय त्रयोऽपि नष्टपादा तपः, शौचं, दया च पुनः दत्तवान्, तं च सान्त्वयित्वा पृथ्वीं पुष्टिं चकार। स एव, पितामहेन वनप्रवेशकाले राज्यसिंहासनं न्यस्तं प्राप्तवान्। स कालिद्योतितः राजर्षिः, कौर्ववतेजसा दीप्तः, हास्तिनपुरे प्रतिष्ठितः, उज्ज्वलः, सर्वराज्यपतिः च आसीत्। एवं परीक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, पृथ्वीं रक्षन्, सर्वे भवन्तः महायज्ञे प्रवृत्ताः। स एव तेजस्वी राजा, दिव्यरथस्थः, सर्वदुःखं त्यक्त्वा, इन्द्रसहितः सुखानुभवमाप। ब्राह्मणः चेद् विपन्नः, तर्हि वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा, अथवा खड्गधारणेन जीवेत्, किन्तु श्ववृत्त्या कदापि न। क्षत्रियः चेद् आपदि, तर्हि वैश्यकर्मणा वा मृगयया वा, ब्राह्मणकर्मणा वा जीवेत्, श्ववृत्त्या न कदापि। वैश्यः शूद्रकर्म कुर्वीत, शूद्रः च शिल्पादिकं कुर्वीत; आपद्विमुक्तः तु निन्द्यं कर्म न सेवेत्। वेदाध्ययनैः, पितृदेवतार्चनैः, दानेन, यथाशक्ति भोजनदानैः, प्रतिदिनं देवर्षिपितृभूतान्, मम रूपाणि, यजेत्। यदृच्छया वा धर्मेण वा लब्धधनेन, स्वजनान् पोषयेत्, यज्ञान् च कुर्यात्, सदा न्यायेनैव। गृहेषु स्नेहं न कुर्यात्, न च प्रमादं गृहस्थोऽपि; बुद्धिमन्तः अनित्यं दृश्यमानमपि अदृष्टवत् विनश्यन्तं मन्यन्ते। पुत्रदारमित्रसमागमः यात्रिकाणां यथा संगमः; ते च स्वप्नवत् शरीरात् निवर्तन्ते। एवं विचारयन्, मुक्तः पुरुषः, अतिथिवद् गृहे वसन्, अनासक्तः, निरहंकारः, निरममः च भवति। भक्त्या, मम कृते गृहधर्माः कुर्वन्, स गृहे स्थातुम् अर्हति, वने गन्तुम्, पुत्रवान् संन्यासं वा स्वीकर्तुम् अर्हति। यस्य तु चित्तं गृहेषु आसक्तम्, पुत्रधनकान्तासक्तचित्तः, मोहग्रस्तः, 'मम' 'अहम्' इति बन्धनं प्राप्नोति। "हन्त! वृद्धौ माता पिता, भार्या, बालाः पुत्राः कन्यकाः च—मम विना दुःखिता कथं जीवन्ति?" इति चिन्तयन्, गृहे आसक्तचित्तः, तेषु निरन्तरं प्रविलीयमानः, मृत्युकाले तमसि पतति। एवं सुतः—"अश्वत्थाम्नः अस्त्रदग्धोऽपि, मातृगर्भे न निहतः, अद्भुतकर्मणा भगवता कृष्णेन रक्षितः। तक्षकविषेण मृत्युभीषितोऽपि, ब्राह्मणक्रोधसम्भूतः, मृत्युतापे न मुह्यति, यतः तस्य मनः भगवति समर्पितम्। सर्वासक्तिं त्यक्त्वा, अजितस्थितिं विज्ञाय, व्यासशिष्यः गङ्गायां देहं त्यक्तवान्। भगवद्गुणकथारसास्वादिनः, मृत्युकाले अपि, तस्य पादकमलं स्मरन्तः, मोहं न प्राप्नुवन्ति। यावत् परीक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, पृथ्वीं पालयति, तावत् कलिः, सर्वत्र स्थितः अपि, प्रवर्तितुं न शक्नोति। यदा भगवान् पृथ्वीं त्यक्तवान्, तदा एव अधर्ममूलः कलिः अनुयातः।