सत्ययुगे तपः, शौचं, दया, सत्यमिति धर्मस्य चतस्रः पादाः संस्थिताः सन्ति। किन्तु तव मदेन, सङ्गेन, मद्येन च त्रीन् पादान् धर्मस्य भङ्क्त्वा केवलं सत्यं शेषं पादमवशिष्टम्। धर्मः, त्वं तु सत्ये स्थितः; किन्तु कलिः, मिथ्यायाः आश्रयः, तं पादमपि हरितुमिच्छति। एषा च पृथिवी, भगवता भारमुद्धृत्य समर्पिता, सर्वत्र श्रीमान्नन्दपदचिह्नैः भूषिता। सा पुण्यलक्ष्मीः, त्यक्ता दैन्यवती च, अश्रुपूर्णलोचना विलपति—‘निरर्थका राजानः, शूद्ररूपिणः, मामुपभुञ्जते’ इति। एवं धर्मं पृथिवीं च सान्त्वयित्वा, महाबाहुः महारथः, तीक्ष्णं खड्गमादाय अधर्मकारणं दण्डयितुमुद्यतः। स तु शस्त्रग्रहणं दृष्ट्वा, राज्यलक्षणं त्यक्त्वा, भीतमानसः पादयोर्नमस्कृत्य स्थितः। वीरः स तु, दुःखितेषु दयालुः, शरणागतं तं न हन्तुं मनसाचिन्तयन्, मन्दस्मितेन वाक्यमुवाच। राजा उवाच—‘सम्प्रति, त्वं, संनतकरः, गुडाकेशवंशस्य महात्मनः कुतो भीः? मम राज्ये तिष्ठ न, अधर्मसख! यत्र त्वं मनुष्यदेहे वससि, तत्र लोभः, अनृतम्, चोरी, अधर्मः, पापम्, माया, कलहः, दम्भः च प्रवर्तन्ते। अधर्मसख! तिष्ठ न; धर्मे सत्ये च वस। विशेषतः तस्मिन्मण्डले, यत्र विद्वांसः यज्ञैः यज्ञपतिं हरिं पूजयन्ति। यत्र हरिः, यज्ञरूपधारी, पूजकैः पूज्यमानः, शुभदः भवति; सः सर्वेषां प्राणिनां, चराचराणां, अन्तर्यामी वायुवत् व्याप्य स्थितः।’ सूतः उवाच—एवं परीक्षितेन निर्दिष्टः, कलिः सशङ्कितः कम्पमानः, दण्डधारिणं तं वदति। कलिः उवाच—‘यत्र कुत्रापि वसामि, राजन्, तवाज्ञया, तत्र त्वां धनुष्करं पश्यामि। अतः, धर्मरक्षक, मम वासस्थानं निर्दिष्टव्यं, यत्र अहं तवाज्ञां पालयन् स्थातुमिच्छामि।’ सूतः उवाच—एवं प्रार्थितः, स तदा कलये चतस्रः स्थानानि दत्तवान्—द्यूतम्, मद्यपानम्, स्त्रीसङ्गः, हिंसा—यत्र चतुर्विधोऽधर्मो वर्तते। पुनः, कलिना प्रार्थितः, स्वर्णमपि दत्तवान्; तस्मात् अनृतम्, मद्यपानम्, कामः, रागः, वैरं च उत्पन्नम्। एतानि पञ्चाधर्मस्थानानि परीक्षित्पुत्रः कलये दत्तवान्, स च तत्रैव तिष्ठन् आज्ञां पालितवान्। तस्मात्, यः कल्याणमिच्छति, स कदापि तानि न सेवेत; विशेषतः धर्मनिष्ठः राजा, जननायकः, आचार्यः वा। स धर्माय तपः, शौचं, दया इति त्रयः पादाः पुनः प्रतिपाद्य, पृथिवीं च सान्त्वयन्, समृद्धिं दत्तवान्। स राजा, पितामहेन वनप्रवेशे अभिलषिते, राज्यपदं समर्पितं स्वीकृतवान्। स हि कौरवतेजसा दीप्तः, हास्तिनपुरे श्रीमान् राज्यं कृत्वा वर्तते। एवं परीक्षित्पुत्रस्य सामर्थ्यं यत्, स पृथिवीं रक्षन्, यूयं च महायज्ञे प्रवृत्ताः। एवं सूर्यवत् तेजस्वी राजा, दिव्यरथे स्थितः, सर्वदुःखानि त्यक्त्वा, इन्द्रसहितः सुखानि भुङ्क्ते। विप्रः चेद् आपन्नः स्यात्, तदा वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा, आपदि शस्त्रेण वा, किन्तु श्ववृत्त्या न कदापि जीवेत्। क्षत्रियः आपदि वैश्यकर्मणा वा मृगयया वा ब्राह्मणकर्मणा वा जीवेत्, श्ववृत्त्या तु न कदापि। वैश्यः शूद्रकर्मणा, शूद्रः च शिल्पेन जीवेत्; आपद्विमुक्तः तु निन्दितं कर्म न सेवेत्। वेदाध्ययनैः, पितृदेवतार्चनैः, दानेन, प्राप्ताहारैश्च, प्रतिदिनं देवर्षिपितृभूतानि, यानि मम रूपाणि, पूजयेत्। यदृच्छया वा धर्मेण चोपार्जितेन वित्तेन, स्वजनान् पालयेत्, यज्ञांश्च सम्यक् आचरितुमर्हेत्। गृहस्थोऽपि, स्वकुटुम्बे आसक्तिं न कुर्यात्; प्रमादं नाचरेत्। पण्डिताः, नश्वरं वस्तु अप्राप्तमपि प्राप्तवत् पश्यन्ति। पुत्रदारबान्धवानां संयोगः यात्रिकाणामिव संगमः; ते शरीरात् स्वप्नवत् निवर्तन्ते। एवं विचारयन्, मुक्तः गृहस्थोऽपि अतिथिवद्वसन्, अनासक्तः, निरहङ्कारः, निःस्वः भवति। मयि समर्प्य गृहकर्माणि, भक्त्या कृतानि, गृहस्थोऽपि वने वा, पुत्रे सति संन्यास्य वा विचरेत्। यः तु गृहासक्तचित्तः, पुत्रद्रव्याभिलाषेण क्लिष्टः, स्त्रीषु मोहितः, दीनमानसः, अहं ममेति बन्धनं प्राप्नोति। ‘हन्त, वृद्धौ माता पिता, भार्या, बालाः पुत्राः कन्यकाः च—मया विना दुःखिता, कथं जीविष्यन्ति?’ इति चिन्तया गृहासक्तः, मोहितचित्तः, तेषां विषये निरन्तरं चिन्तयन्, मृत्युकाले तमसि पतति। सूतः उवाच—सः परीक्षित्, अश्वत्थाम्नः अस्त्रदाहेन अपि निहतो नाभूत्, यः मातृगर्भे कृष्णकृपया रक्षितः। ब्राह्मणक्रोधसमुत्थेन तक्षकविषेण मरणासन्नः, भगवदर्पितचित्तः, मृत्यु-दुःखेऽपि न मुह्यति। सर्वासक्तिं त्यक्त्वा, अजय्यभावं विज्ञाय, व्यासशिष्यः गङ्गायां देहमत्यजत्। यः श्रीभगवतः कथामृतास्वादने रतः, स मृत्युकाले अपि भ्रमं न प्राप्नोति, भगवत्पादाम्बुजस्मरणात्। यावत् अभिमन्युपुत्रः, भक्तशिरोमणिः, पृथिवीं पालयति, तावत् सर्वत्र स्थितः अपि कलिः विजयं न प्राप्नोति।