सूतः उवाच—धर्मस्य एवं भाषमाणस्य, महाराजः परिक्षित्, मनः एकाग्र्येन तं धर्मं सम्बोधितवान्, दुःखेन हृदयेन तस्य प्रत्युवाच। स राजा उवाच—धर्मज्ञ त्वं धर्मं भाषसे, धर्मस्वरूपः गोवेषधारी च त्वमेव; यत्र यत्र अधर्मः क्रियते, तत्र तस्य सूचकः अपि तस्य दोषे भागी भवति। अथवा, नूनं दैवीमाया यथा प्रवर्तते, सा न जीवमानाम् मनसा वाचसा वा गम्या—एषा निःश्रेयसी निश्चितिः। तपः, शौचं, दया, सत्यं—एते धर्मस्य पादाः सतयुगे प्रतिष्ठिताः; तेषां त्वं त्रीन् पादान् स्वगर्वेण, सङ्गेन, मदेन च भग्नवान्। अधुना तव अवशिष्टः पादः सत्यं, तमेव त्वं धारय; किन्तु कलिः, मिथ्यायाः आश्रये स्थितः, तं अपि हर्तुम् इच्छति। अयं च भूधरः, भगवता प्रतिपादितः, श्रीमान् पदैः सर्वत्र शोभितः, महाभारं वहति। सा पृथ्वी, पुण्यश्रीः, त्यक्ता दुःखिता च, अश्रुपूर्णलोचना रुदती विलप्यति—‘न्यूनाः राजानः, राजरूपधारिणः शूद्राः च, मां भोक्ष्यन्ति।’ एवं धर्मं पृथ्वीं च सान्त्वयित्वा, महाचारी महाराजः तीक्ष्णं खड्गं समादाय, अधर्मकारणं दण्डयितुं प्रवृत्तः। स तं हन्तुं समुपेत्य, राजचिह्नं त्यक्त्वा, भीतया शिरसा चरणयोः पतितवान्। स वीरः, दुःखितेषु दयालुः, शरणागतं न जहि इति, सस्मितः वाक्यम् उक्तवान्। राजा उवाच—यस्य ते अञ्जलिः कृतः, तस्मात् गुडाकेशवंशीयात् न ते किञ्चिद् भयम्; मम राज्ये त्वं न वस, अधर्मसख। यदा त्वं नरदेहेषु वससि, तदा एते अधर्मबन्धवः जाताः—लोभः, अनृतम्, स्तेयम्, अधर्मः, पापम्, माया, कलहः, द्वेषः। अधर्मसख, त्वं न वस; धर्मे सत्ये च तिष्ठ, विशेषतः तस्मिन् देशे, यत्र मनीषिणः यज्ञैः यज्ञपतिं हरिं पूजयन्ति। यत्र हरिः, यज्ञरूपधारी भगवान्, पूज्यते, तत्र सः पूजकान् शुभदः भवति; सः, वात इव, सर्वेषां चराचराणां अन्तर्यामी च बहिर्यामी च आत्मा अस्ति। सूतः उवाच—एवं परिक्षितेन निर्दिष्टः, कलिः भयभीतः कम्पमानः, शस्त्रधारीणं राजानं प्रत्युवाच। कलिः उवाच—यत्र कुत्रापि अहं तवाज्ञया वसेयं, तत्र तव धनुष्काण्डं बाणं च पश्यामि। तस्मात् धर्मरक्षन्, मम वासस्थानं निर्दिष्टव्यं, यत्र अहं तवाज्ञया स्थास्यामि। सूतः उवाच—एवं याचितः, स राजा कलये निम्नलिखितानि स्थानानि न्ययोजयत्—द्यूतम्, मद्यं, स्त्रियो, हिंसा—यत्र चतुर्विधोऽधर्मः वर्तते। पुनः, यदा कलिः याचितवान्, तदा सः स्वर्णं दत्तवान्; तस्मात् अनृतं, मदः, कामः, रागः, द्वेषः च उत्पन्नाः। एतानि पञ्च स्थानानि, अधर्मस्य मूलानि, उत्तरोत्तरेण परिक्षित्पुत्रेण कलये दत्तानि; स तत्र राजाज्ञया वसति स्म। तस्मात्, यः स्वस्ति इच्छति, सः कदापि एतेषु न प्रविशेत्, विशेषतः धर्मनिष्ठः—राजा, जननायकः, आचार्यः वा। सः धर्माय त्रयः भग्नपादान्—तपः, शौचं, दयाम्—पुनः स्थापयामास, सान्त्वयित्वा पृथ्वीं पुष्णाति। सः अधुना पितामहेन राज्ये प्रतिष्ठापितः, यदा राजा वने गन्तुम् उद्यतः। सः राजर्षिः, कौरेवतेजसा दीप्तः, हास्तिनपुरे अधुना प्रतिष्ठितः, श्रीमान् अधिपः। एष एव राजा अभिमन्युपुत्रः, यः पृथ्वीं रक्षन्, भवद्भिः सह महायज्ञे प्रवर्तते। एवम्, सूर्यवत् दिव्यरथे विराजमानः सः नृपतिः, सर्वदुःखानि त्यक्त्वा, इन्द्रेण सह सुखानि भुङ्क्ते। ब्राह्मणः, यदि क्लेशितः, तर्हि वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा, अथवा शस्त्रेण, जीविकां कर्तुम् अर्हति—कदापि श्ववृत्त्या न। क्षत्रियः, आपदि, वैश्यकर्मणा वा मृगयया वा, ब्राह्मणवृत्त्या वा जीवेत्—श्ववृत्त्या कदापि न। वैश्यः शूद्रवृत्तिं स्वीकरोतु, शूद्रः अपि हस्तकर्माणि कुर्यात्; क्लेशात् विमुक्तः, निन्द्यां वृत्तिं न सेवेत। वेदाध्ययनैः, पितृदेवतार्चनैः, दानैः, यथाशक्ति भोजनदानैः, प्रतिदिनं देवर्षिपितृभूतान्, ये मम रूपाणि, पूजयेत्। यदृच्छया वा, न्यायेन वा, अक्लेशेन वा, सम्पादितेन धन्येन, स्वजनान् पालयेत्, यज्ञान् च कुर्यात्, सदा धर्मेणैव। गृहेषु आसक्तिं न कुर्यात्, न च गृहस्थोऽपि प्रमादी स्यात्; ज्ञानी, अनित्यं इदं पश्यन्, अदृष्टं अपि दृष्टवत् मन्यते। पुत्रदारबन्धूनां संगमः यात्रिकाणां यथा, ते शरीरात् स्वप्नवत् वियुज्यन्ते। एवं चिन्तयन्, मुक्तः गृहेषु अतिथिवत् वसति, अनासक्तः, निरहंकारः, ममतारहितः। भक्त्या, मयि एव कर्माणि गृहधर्माणि कुर्वन्, गृहस्थः अपि, वने वा, पुत्रवत्सु सन्न्यास्य वा, परिव्राजको भवेत्। यः तु गृहे आसक्तचित्तः, पुत्रधनकामनया पीडितः, स्त्रीषु मोहितः, दीनः, मोहग्रस्तः, ‘मम’ ‘अहं’ इति बन्धनं प्राप्नोति। ‘हन्त, मम वृद्धौ माता पिता, भार्या, बालाः पुत्राः कन्यका च—मया विना ते दुःखिनः कथं जीविष्यन्ति?’ इति चिन्तयन्, तेन गृहासक्तचित्तेन, मोहग्रस्तेन, अशान्तेन, तेषां चिन्तया सदा क्लिश्यमानः, मृत्युकाले तमसि पतति। सूतः उवाच—यः, अश्वत्थाम्नः अस्त्रदाहेन अपि निहतः नाभूत्, मातुः गर्भे श्रीकृष्णकृपया रक्षितः, स एव। तं, ब्राह्मणकोपोत्थेन तक्षकविषेण मृत्युपीडितं अपि, भगवति समर्पितचित्तं, मृत्युदुःखेन न मोहितम्।