नृपः धर्मरूपं वृषभं प्रेक्ष्य, निर्दोषेषु जन्तुषु यः कश्चन स्वैरं पापानि आचरति, तस्य बाहुं साक्षात् गृह्णामि, यद्यपि स मर्त्यः कङ्कणधारी च इति प्रतिजज्ञे। नृपतेः परमं धर्मं स्वधर्मपालनं, शास्त्रानुसारं परिपालनं, आपदि अपि मार्गाच्च न विचलनं इति सः निश्चितवान्। ततः धर्मः उवाच—तव वाक्यं, हे पाण्डुपुत्र, दुःखार्तानां त्रातारः ये, येषां भगवतः कृष्णस्य दूतत्वं नेतृत्वं च गुणैः, तेषां युक्तम्। वयं दुःखबीजानि न वहामः, वाक्प्रभेदैः मोहिताः, तं पुरुषं न विज्ञातुम् इच्छामः। केचित् मन्यन्ते आत्मानमेव आत्मानं, अन्ये दैवमाहुः, केचिद् कर्म, अन्ये प्रकृतिम् अधिपतिं वदन्ति। अन्येषां मतं—अविज्ञेयमिदम्, अनिर्वचनीयं च; तद् त्वं स्वविवेकेन विचिन्तय। एवं धर्मेण उक्ते, सूतः उवाच—समाधिस्थितचित्तः राज्ञा धर्मः पृष्टः, दुःखितेन। राजा उवाच—धर्मं वक्तुम् अर्हसि, धर्मविद् त्वम्; वृषरूपधारी धर्मः त्वमेव। यत्राधर्मः क्रियते, तत्र सूचका अपि तस्य भागिनः। अथवा, भगवती माया नूनं मनसो वाचा च अगम्या, निःसंशयम्। तपः, शौचं, दया, सत्यम्—एतानि चत्वारि पादाः सत्ययुगे स्थापिता; तेषां त्रयः मदेन, स्पृहा, मद्येन च भग्नाः। अधुना धर्म, तव शेषः पादः सत्यमेव; स च कलिना, अनृतस्थितेन, हर्तुं प्रयत्न्यते। एषा च पृथ्वी महतीं भारारूढां भगवता समर्पिता, सर्वत्र श्रीचरणचिह्नैः शोभिता। सा धर्मपत्नी, त्यक्ता, दीनवदना अश्रुपूर्णलोचना रोदिति—‘अयोग्याः राजानः, शूद्राः च, मम भोगाय कल्पन्ते’ इति। एवं धर्मं पृथ्वीं च समाश्वास्य, महाबाहुः पारिक्षित् तीक्ष्णं खड्गं गृहित्वा अधर्मकारणं दण्डयितुं उद्यतः। तदा सः राजचिह्नं परित्यज्य, भयविह्वलः, पादयोः प्रणम्य स्थितः। दीनार्तेषु दयालुः स नृपः, शरणागतं न हन्ति, किंचित्स्मितपूर्वकं वचनमब्रवीत्—‘नम्रकरस्य ते न किञ्चिद् भीः, हे अधर्मसख, गुढाकेशवंशजैः; मम राज्ये स्थातुं न अर्हसि। यदा त्वं नरदेहेषु वससि, तदा लोभ, अनृत, चौर्य, अधर्म, पाप, माय, कलह, दम्भ—एवं अधर्मगणः उद्भूतः। तस्मात्, धर्मे सत्ये च तिष्ठ; यत्र यज्ञैः पण्डिताः यज्ञपतिं हरिं पूजयन्ति, तत्र एव स्थेयम्। यत्र हरिः, यज्ञरूपधारी, पूज्यते, तत्र सः पूजकान् कल्याणेन योजयति; सः च सर्वात्मा, चराचराणां, वायुवत् अन्तर्बहिश्च।’ इति सूतः उवाच—एवं पारिक्षितेन उक्तः कलीः भयात् कम्पमानः, दण्डधरं दृष्ट्वा, प्राह—‘यत्र कुत्रापि वासं ते आज्ञया कर्तुं यत्नं करोमि, तत्र त्वां धनुष्मन्तं पश्यामि। तस्मात्, धर्मसंरक्षक, मम वासस्थानं निर्दिष्टव्यं, यत्र अहं तव आज्ञां पालयामि।’ तदा स नृपः कलये—द्यूतं, पानं, स्त्रीगमनं, हिंसा—एषु चतुर्षु अधर्मस्थानानि न्ययोजयत्। पुनः कलेः याचमानस्य, तस्मै सुवर्णं दत्तवान्; तत्रातोऽनृतं, मद्यं, कामः, रागः, द्वेषः च उत्पन्नाः। एतानि पञ्च अधर्मस्थानानि कलये दत्तानि, तत्र सः तस्थौ, नृपाज्ञया। अतः, यः कल्याणमिच्छति, सः एतेषु न प्रविशेत्; विशेषतः धर्मनिष्ठः राजा, जनाध्यक्षः, आचार्यः वा। ततः पारिक्षित् तपः, शौचं, दयां धर्मवृषभाय पुनः दत्त्वा, पृथ्वीं च समाश्वास्य, समृद्धिं प्रापयत्। सः तु पितामहेन राज्ये न्यस्ते, गृहे उपवसन्, सिंहासने स्थितः। स धर्मज्ञः, कौरेवतेजसा दीप्तः, हास्तिनापुरे प्रतिष्ठितः, प्रभुः विराजते। तस्य प्रभावः—यावत् सः पृथ्वीं रक्षति, यूयं च महायज्ञे प्रवृत्ताः। स एवमधिरथः, दिव्यरश्मौ सूर्यवत्, सर्वानर्थं त्यक्त्वा, इन्द्रेण सह सुखमश्नुते। ब्राह्मणः दुःखितः सन्, वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा जीवेत्; अथवा छुरिकायाः साहाय्येन, किन्तु श्ववृत्त्या न कदापि। क्षत्रियः आपदि वैश्यकर्मणा वा मृगयया वा जीवेत्, ब्राह्मणकर्मापि कुर्वीत, श्ववृत्त्या तु न कदापि। वैश्यः शूद्रकर्म कुर्यात्, शूद्रः कृपणकर्म; किंतु दुःखान्निर्मुक्तः, न निन्द्यं वृत्तिं सेवेत। वेदाध्ययनैः, पितृदेवतार्चनैः, दानैः, यथाशक्ति भोज्यैः, नित्यं देवान्, ऋषीन्, पितॄन्, भूतानि च पूजयेत्, ये मम रूपाणि। यदृच्छया लब्धं वित्तं धर्मेण वा, तेन एव बान्धवान् पालयेत्, यज्ञांश्च कुर्यात्, अन्यथा न कदापि। गृहेषु स्नेहं न कुर्यात्, न च प्रमादं गृहस्थोऽपि; विद्वांसः असत् वस्तूनि अपश्यन्तः अपि, नष्टवत् पश्यन्ति। पुत्रपत्नीबान्धवाणां संगमः यात्रीणां यथा संयोगः; ते च शरीरात् स्वप्नवत् वियोज्यन्ते। एवं चिन्तयन् मुक्तात्मा अतिथिवद् गृहेषु वसन्, असक्तः, निरहंकारः, न बध्नाति। इति भागवते महापुराणे सप्तदशोऽध्यायः।