राजर्षिः परीक्षित् धर्मस्य रक्षायै दृढनिश्चयः सन् जगाद—“योऽयं निर्दोषेषु हिंसां करोति, सर्वत्र भीतिं सृजति, तस्यैव सज्जनानां क्षेमः दुष्टनिग्रहे सिध्यति। यो वा स्वयम् निर्दोषः सन्, अन्येषु प्राणिषु निरङ्कुशं दुष्कृत्यमाचरति, तस्य बाहुं स्वयमेव ग्राहिष्यामि, स मर्त्यः किरण्किणीधारी अपि चेत्। राज्ञः परमं कर्तव्यं स्वधर्मपालनं, शास्त्रानुसारं परिपालनं, आपदि अपि पन्थानं न परित्यजनम्।” तदा धर्मः वृषरूपधारी, धर्मज्ञानवांश्च, उवाच—“एषा ते वाणी, हे कुन्तीनन्दन, अत्यन्तयुक्ता या दुःखार्तानां शरणदातॄणां, येषां भगवतः कृष्णस्य दूतत्वं नेतृत्वं च गुणैः प्राप्तम्। न खलु वयं दुःखबीजानि वहामः, वाक्प्रभेदैः मुह्यन्तः तम् व्यक्तिम् न वेद्मः। केचन आत्मानम् आत्मैव वदन्ति, अन्ये दैवम्, केचिद् कर्म, अपराः प्रकृतिम् अधिपतिम् मन्यन्ते। केचित् तु अतर्क्यम् अनिर्वचनीयम् इति निश्चितवन्तः। एषा तु विचार्या, हे राजर्षे, तव बुद्ध्या।” एवमुक्ते धर्मेण, सूतः उवाच—राजा परीक्षित् समाधिना तं धर्मं दुःखार्तः प्रत्युवाच। राजा जगाद—“धर्मं वक्तुम् अर्हसि, धर्मज्ञः त्वमेव धर्मः वृषरूपधारी; यत्र यत्र अधर्मः क्रियते, तत्र तत्र सूचकः तस्य भागी भवति। अथवा भगवतो मायायाः गतिः न हि मनसः वाचा वा गम्या—एषा निःसंशया। तपः शौचं दया सत्यं चतस्रः पादाः कृतयुगे स्थिताः; तव त्रयः पादाः मदेन सङ्गेन मद्येन च भग्नाः। अधुना धर्म, तव एकः पादः सत्यं शेषः, तं रक्षितुम् अर्हसि; किन्तु कलिः अनृतनिष्ठः तं हर्तुम् इच्छति। एषा च पृथिवी, महाभारं वहन्ती, भगवता समर्पिता, सर्वत्र श्रीपदाङ्कैः शोभिता। सा पुण्या धरणी, परित्यक्ता, दुःखिता, अश्रुपूर्णलोचना, विलपति—‘अयोग्याः राजानः शूद्रवेषधारिणः माम् उपभुञ्जते।’ इति। एवं धर्मं पृथिवीं च सान्त्वयित्वा, महाबाहुः परीक्षित् तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा अधर्महेतुम् दण्डयितुम् उद्यतवान्। स तु राजलक्षणं परित्यज्य, वधाय समुपस्थितः, भयवशात् पादयोः पतित्वा शिरः प्रणम्य तस्थौ। दीनजनानां दयालुः स वीरः, शरणागतं न जघान, किंतु स्मितपूर्वकं वाक्यम् अब्रवीत्—‘संनतस्य ते न किञ्चिद् भीः, हे अधर्मसख, गुडाकेशवंशजैः; मम राज्ये न स्थातव्यम्। यत्र यत्र त्वं मनुष्येषु वससि, तत्र तत्र अधर्मसमूहः जायते—लोभः, अनृतम्, चोरी, अधर्मः, पापम्, मिथ्या, कलहः, कपटम्। त्वं न स्थातव्योऽसि, धर्मसत्ययोः तिष्ठ, विशेषेण यत्र विप्राः यज्ञैः यज्ञपतिं हरिं यजन्ति। यत्र हरिः यज्ञरूपधारी पूज्यते, तत्र पूजकानां कल्याणं ददाति; स सर्वगतः वायुवत् चराचरात्मा। इति परीक्षिताज्ञया, सूतः उवाच, कलिः भीतस्सन् खड्गहस्तं राजानं वाक्यम् अब्रवीत्—‘यत्र यत्र वसामि, तत्र तत्र त्वां धनुर्बाणधरं पश्यामि। तस्मात्, धर्मरक्षक, स्थानं मे निर्दिश, यत्र तवाज्ञया स्थास्यामि।’ एवमुक्तः, परीक्षित् कलये चत्वारि स्थानानि न्ययोजयत्—द्यूतम्, मद्यं, स्त्री, हिंसा—यत्र चतुष्पादधर्मः वर्तते। पुनः, यदा कलिः प्रार्थयामास, तदा तस्मै सुवर्णं दत्तवान्; तत्रैव अनृतम्, मद्यं, कामः, रागः, द्वेषः च जायन्ते। एतानि पञ्चाधर्मस्थानानि कलये दत्तानि, तत्रैव स परीक्षिताज्ञया स्थितवान्। तस्मात्, यः स्वस्तिमिच्छति, स कदापि एतेषु न प्रविशेत्, विशेषतः धर्मनिष्ठः—राजा, प्रजापतिर्वा, आचार्यः वा। स तु परीक्षित् वृषाय तपः-शौच-दयाः त्रीन् भग्नपादान् पुनरदत्त, सान्त्वयित्वा पृथिवीं पुष्णाति। स एव अधुना पितामहेन न्यस्ते राज्ये सिंहासने स्थितः, यदा राजा वनं गतुम् उद्यतः। स राजर्षिः कौरवतेजसा शोभमानः, हास्तिनपुरे वसति, कीर्तिमान्, ऐश्वर्यवान्। एष एव परीक्षित्, अभिमन्युपुत्रः, पृथिवीं रक्षन्, सर्वान् युष्मान् महायज्ञे संलग्नान् करोति। स एव सूर्यवत् दिव्यरथस्थः, सर्वदुःखं त्यक्त्वा, इन्द्रेण सह सुखं भुङ्क्ते। विप्रः चेद् आपन्नः, तदा वाणिज्येन वा विक्रयणेन वा जीवेत्, शस्त्रसेवया वा, किन्तु श्ववृत्त्या कदापि न। क्षत्रियः चेद् आपदि, तदा वैश्यकर्मणा, मृगयया वा जीवेत्, ब्राह्मणवत् आचरन्, श्ववृत्त्या तु न कदापि। वैश्यः शूद्रकर्म, शूद्रः शिल्पं कुर्वन् जीवेत्; आपद्विमुक्तः तु न दूष्यकर्म आचरन्। नित्यं वेदाध्ययनैः, पितृदेवयज्ञैः, दानैः, यथाशक्ति भोज्यैः, देवर्षिपितृभूतानि, ये मम रूपाणि, तान् पूजयेत्। आकस्मिकं वा धर्मेण वा लब्धं धनं, तेन स्वजनान् पालयेत्, यज्ञांश्च कुर्यात्, न्यायेनैव। स्वकुटुम्बे अनासक्तः स्यात्, गृही अपि अच्युतः; बुधाः नश्वरं दृश्यतेऽपि अदृष्टवत्। पुत्रदारबान्धवानां संगमः यात्रिकवत्, शरीरात् प्रयान्ति स्वप्नवत्। एवं भागवते महापुराणे एकस्मिन्नेव प्रवाहे, धर्मस्य रक्षणं, अधर्मनिग्रहः, कलये स्थानप्रदानं, परीक्षिदः राज्यपालनम्, तथा वर्णाश्रमधर्मस्य महत्त्वं सुस्पष्टं विवृणोति।