तत्र महाराजः परिक्षितः, सुवर्णविभूषितरथस्थः, गर्जितनिनादस्वरेण धनुष्मता, तान् पृच्छति स्म। "कः त्वं, यः मम आश्रयेऽस्मिन् लोके दुर्बलान् अन्यायेन हिंसति? यद्यपि त्वं नृपवद् दृश्यसे, तव आचाराः न द्विजातीनां, किं तु नाटकवत्। यः निर्दोषान् गुप्तमुपधत्ते, स मरणीयः, यतः श्रीकृष्णः गाण्डीवधारिणा सह दूरं गतः। वा, त्वं शुक्लपद्मकाण्डसन्निभः, क्षीणपदः, धर्मरूपेण वृषः, दुःखं जनयसि? यदा कुरुवीर्यभुजाभिः भूमिः आलिङ्गिता, तदा जीवाः दुःखं न अनुभवन्, केवलं त्वया। सुरभेः पुत्रि, मा शुचः, अधमजनात् भीः ते अस्तु; मा रुदः, मातः, शुभं ते भवतु; अहं दुष्टदण्डः। यस्मिन् राज्ये सर्वे प्रजा दुष्टैः साधुभिः च पीड्यन्ते, स मदोन्मत्तः नृपः कीर्तिं, आयुः, श्रियं, मार्गं च हिनस्ति। राज्ञः परमधर्मः—दीनान् रक्षितुं, पीडकान् दण्डयितुं; अतः अहं जीवद्विषः एतं दुष्टतमं हनिष्यामि। कः ते त्रिपादं छिन्नवान्, सुरभेः पुत्रि, चतुष्पदे? कृष्णानुगतस्य नृपस्य राज्ये त्वद्विधाः मा सन्तु। वृष, शुभं ते भवतु; निर्दोषस्य विकारस्य कर्ता, पृथापुत्रकीर्तिहन्ता, कः इति कथय। यः निर्दोषान् हिंसति, सर्वत्र भयम् जनयति, तस्य शुभं साधूनां, दुष्टदमनात्। यः निर्दोषः सत्त्वेषु, अपराधं अकृत्स्नः, तस्य बाहुं गृहीत्वा, मृतोऽपि भूषणवान्, अहं दण्डयिष्यामि। राज्ञः श्रेयः स्वधर्मपालनम्, शास्त्रानुसारं शासनम्, आपद्भिः मार्गात् न विचलनम्। धर्मः उवाच—"पाण्डुपुत्र, तव वचनं तु पीडितरक्षायाः योग्यं; यस्य गुणैः श्रीकृष्णः दूतः, नेता च अभूत्। नः दुःखबीजं नास्ति, पुरुषश्रेष्ठ; वाक्प्रभेदैः मोहिताः, तं जनं न वेद्मः। केचित् आत्मानम् आत्मा इति मन्यन्ते, अन्ये दैवं, कर्म, प्रकृतिं च स्वामीति; केचित् अचिन्त्यं, अनिर्वचनीयम् इति निष्कर्षं कुर्वन्ति; राजर्षे, त्वं स्वविवेकात् विचारय।" सूतः उवाच—एवं धर्मः उक्तवान्, ततः सम्राट् तं समभाषत, द्विजश्रेष्ठ, एकाग्रचित्तः, दुःखितः। राजा उवाच—"धर्मं वक्तुम् त्वं धर्मज्ञः, धर्मरूपेण वृषः; यत्र अधर्मः, तत्र सूचकः स्थानं भजति। वा, देवमायायाः गतिः मनसः वाचा च अगम्या, नूनम्। तपः, शौचः, दया, सत्यम्—एते धर्मयुगे पादाः; तव गर्व, आसक्तिः, मदः च त्रीन् भङ्क्तुम्। धर्मन्, तव शेषः पादः सत्यम्, तं धारय; किन्तु कलिः, मिथ्यया स्थितः, तं हर्तुम् इच्छति। भूमिः, महाभारं वहन्ती, भगवत् समर्पिता; श्रीपदचिह्नैः सर्वत्र शोभिता। सा पुण्यशालिनी, परित्यक्ता, दुर्भगा, अश्रुपूर्णलोचना रुदन्ती; 'अधर्मनृपाः, शूद्राः च मम भोगं कर्तुम् इच्छन्ति' इति विलपन्ती। एवं धर्मं भूमिं च सान्त्व्य, महाचारी रथी तीक्ष्णं खड्गं गृहीत्वा, अधर्मकारणं दण्डयितुम् उद्युक्तः। हतुं समीपं गतः, राजचिह्नं त्यक्त्वा, पादयोः नमन्, भयाकुलः। वीरः, दीनानुग्रहः, शरणागतं न हन्ति, स्मितमन्दं वदति। राजा उवाच—"नम्रहस्तस्य ते, गुडाकेशवंशीयात्, किञ्चित् भयम् न; मम राज्ये न स्थितव्यम्, अधर्मसखः। यदा त्वं मनुष्यानां देहेषु वससि, अधर्मसमूहः उत्पन्नः—लोभः, मिथ्या, चोरी, अशौचम्, पापम्, मायाम्, कलहः, कपटम्। न स्थितव्यम्, अधर्मसखः; धर्मसत्ये स्थितव्यम्, विशेषतः यत्र यज्ञैः बुद्धिमन्तः यज्ञपतेः पूजनम् कुर्वन्ति। यत्र हरिः भगवतः यज्ञरूपेण पूज्यते, तत्र पूजकानां शुभं ददाति; वायुवत् सर्वत्र, चराचरात्मा।" सूतः उवाच—एवं परिक्षितेन उक्तः, कलिः भयाकुलः कम्पन्, दण्डधरं दृष्ट्वा, वदति। कलिः उवाच—"यत्र कुत्र अपि वसामि, तव आज्ञया, तत्र त्वं धनुष्मता द्रष्टुम्। अतः, धर्मरक्षकश्रेष्ठ, स्थानं निर्दिष्टव्यम्, यत्र तव आज्ञां पालयन् वसामि।" सूतः उवाच—एवं याचितः, स कलये स्थानानि दत्तवान्—जुआ, मद्यपानम्, स्त्रियो, हिंसा—यत्र चत्वारः अधर्माः। पुनः कलिः याचन्, नृपः तस्य सुवर्णं दत्तवान्; तस्मात् मिथ्या, मदः, कामः, रागः, वैरं पञ्चमम् उत्पन्नम्। एते पञ्च अधर्मस्थानानि परिक्षितेन कलये दत्तानि, तत्र स तिष्ठति। यः कल्याणमिच्छति, तानि न सेवेत; विशेषतः धर्मनिष्ठः—राजा, जननायकः, गुरुः। स वृषाय त्रयः पादाः—तपः, शौचः, दया—प्रतिपाद्य, भूमिं च सान्त्व्य, समृद्धिं प्रापयत्। स अधुनाऽपि पितामहेन समर्पितं सिंहासनं अधितिष्ठति, यदा राजा वनवासं कामयत्।