यमुनातटे कदाचित् कृष्णः कालियस्य पत्निभिः प्रार्थितः। ताः भगवन्तं दीनभावेन याचन्ति—"भगवन्, अनुग्रहं दत्तुं अर्हसि। सर्पः जीवितं त्यजति; अस्माकं पतिः, यो स्त्रीणां प्राणः, दुःखितः, दयार्हः, पुनः जीवितः स्यात्।" ताः पुनः वदन्ति—"किं कर्तव्यम्, वदस्व। यः श्रद्धया तव आदेशं पालयति, तस्य सर्वभीति विनश्यति।" एवं सर्पपत्नीभिः स्तुतः श्रीभगवान् मूर्छितं कालियं, यस्य शिरः भग्नम्, चरणाभ्यां द्रव्यमाणं, विमोचयामास। सः चेतना-प्राणौ पुनः प्राप्त्वा, शनैः हरिं दृष्ट्वा, श्वासोद्ध्वस्तः, दुर्बलः, दुःखितः, कृताञ्जलिः कृष्णं अभाषत। कालियः उवाच—"अस्माकं जन्म दोषयुक्तम्, तिमिरावृतम्, दीर्घकालद्वेषेण क्लिष्टम्। भगवन्, एषा प्रवृत्तिः सर्वेषां जीवेषु मिथ्या-अभिमानरूपा, त्यक्तुं कठिनम्। त्वया, हे विश्वकर्तन्, इदं जगत् गुणविभागेन निर्मितम्। विविधा प्रवृत्तयः, शक्तयः, रूपाणि, बीजानि, स्वभावाः, सर्वे तव एव सन्ति। तेषु, भगवन्, वयं सर्पाः क्रोधपूर्णाः जाताः। तव माया, या त्यक्तुं कठिनाः, वयं तया मोहिताः, कथं त्यजेम?" "त्वमेव सर्वस्य कारणम्, सर्वज्ञः, जगदीश्वरः। दया वा दण्डः वा, यथा तव इच्छाः, तथा कुरु।" एवं श्रुत्वा श्रीभगवान् मानुषरूपेण वदति—"सर्प, त्वं अत्र न स्थासि। शीघ्रं समुद्रं गच्छ। एषा नदी गावः, मनुष्याः, तव बान्धवाः, पुत्राः, पत्न्यः च रमन्तु।" "यः मनुष्यः मम एतत् आदेशं स्मरति, सन्ध्ययोः पठति, तस्य त्वत्तः भीति न भवति।" "यः अत्र स्नानं कुर्यात्, यत्र अहं क्रीडितवान्, देवादिभ्यः जलं दद्यात्, उपवासं कृत्वा मां पूजयेत्, स्मरेत्, स सर्वपापेभ्यः विमुक्तः स्यात्।" "रमणकद्वीपं त्यक्त्वा एत्र आश्रयः कृतः, त्वं सुपर्णेन न भक्षितः, मम पदचिह्नं वहसि इति भयात्।" एवं कृष्णेन अद्भुतकर्मणा उक्तः कालियः, तस्य पत्न्यः हर्षपूर्णाः, श्रद्धया तं पूजयामासुः। दिव्यवस्त्रैः, माल्यैः, रत्नैः, भूषणैः, सुगन्धितैः, महतीनां पद्ममालया च तं सम्मानितवन्तः। सर्वं जगदधिपतिं पूज्य, गरुडध्वजं कृष्णं तुष्ट्वा, तं प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणामं च अर्पयामासुः। कालियः स्वपत्नीभिः, मित्रैः, पुत्रैः सह, समुद्रद्वीपं प्रति प्रस्थितः। तस्मिन्नेव क्षणे, यमुना विषरहिताः अभवत्, मानुषरूपक्रीडायाः भगवतः कृपया। सः द्वादशाक्षरमन्त्रेण धूपैः, गन्धैः, अन्यैः च पदार्थैः पूजनं कृतवान्। ततः, सूतः कथयति—राजा तत्र गोः वृषभस्य च, निर्बलयोः, पिडितयोः, दरिद्रयोः, शूद्रस्य गदापाणिनः, राजवंशस्य कलङ्कस्य, ताडनं ददर्श। वृषभः, पद्मनालशुक्लः, भयात् मूत्रवत् कम्पमानः, एकपादेन स्थितः, शूद्रस्य आघातैः दुर्बलः अभवत्। गौः, या पूर्वं दुग्धं ददाति, दुःखिता, शूद्रस्य पादैः तीव्रं ताडिता, वत्सवियोगेन, अश्रुपूर्णमुखी, कृशा, तृणकामना च अभवत्। राजा सुवर्णयुक्तरथेन, गर्जितस्वरेण, धनुः उत्थाप्य, तान् पप्रच्छ। "कः अस्मिन् लोके, मम रक्षणे, निर्बलान् अन्यायेन हिंसति? त्वं राजवद् दृश्यसे, कर्म तु न द्विजातिवत्, नाटवद्।" "यः निर्दोषान् गुप्ततः आक्रमति, स मरणीयः, यतः कृष्णः गाण्डीवधारिणा सह दूरं गतः।" "अथवा, त्वं पद्मनालशुक्लः, क्षीणपादेन चलसि, धर्मरूपः वृषभः, दुःखं जनयसि?" "कौरववीरैः पृथ्वीं आलिङ्गितायां, दुःखं जीवेषु कदापि न अभवत्, त्वया विना।" "सुरभेः कन्ये, दुःखं मा कुरु; शूद्रात् भीति: मा भवतु। मा रुदः, मातः; शुभं ते अस्तु। अहं दुष्टानां दण्डकर्ता।" "यस्मिन राज्ये सर्वे जनाः, दुष्टैः, साधुभिः च, दुःखिताः, स राजा, मदोन्मत्तः, कीर्तिं, आयुः, श्रियम्, मार्गं च हिनस्ति।" "राज्ञः परमधर्मः—दुःखितान् शमयेत्, तेषां पीडकान् दण्डयेत्। अतः, एतम् दुष्टतमं शत्रुं हनिष्यामि।" "सुरभेः कन्ये, ते चत्वारः पादाः, केन छिन्नाः? कृष्णानुग्रहीणां राज्ये, त्वदृशः मा स्युः।" "वृषभ, शुभं ते अस्तु, निर्दोषस्य विकृतिं, पाण्डुपुत्रकीर्तिहानिं, कः कारणः?" "यः निर्दोषान् हिंसति, सर्वत्र भीतिं प्रसारयति, तस्य केवलं साधूनां कल्याणं, दुष्टानां शमनात्।" "यः जनान्तरेषु निर्दोषः सन्, अपराधान् अनियमेन करोति, तस्य बाहुं गृहीत्वा दण्डयिष्यामि, स मर्त्यः, कङ्कणधारी वा।" "राज्ञः उत्तमधर्मः—स्वधर्मे स्थितिः, शास्त्रानुसारं शासनम्, विपत्तौ अपि मार्गात् न विचलनम्।" धर्मः उवाच—"राजन्, तव वाक्यं दुःखितरक्षणाय युक्तम्। यस्य गुणैः कृष्णः दूतः, नेता च अभवत्, तस्य वाक्यं उचितम्।" "वयं दुःखबीजं न जानिमः। वाक्यविभागैः मोहिताः, तं व्यक्तिं न वेद्मः।" "केचित् आत्मानं आत्मा इति मन्यन्ते, अन्ये दैवम्, अन्ये कर्म, अन्ये प्रकृतिं स्वामिनीं वदन्ति।" "केचित् तु अचिन्त्यं, अनिर्वचनीयम् इति निष्कर्षं कुर्वन्ति। राजर्षे, स्वविवेकानुसारं चिन्तय।" सूतः पुनः वदति—एवं धर्मस्य वचनं श्रुत्वा, महाराजः तं प्रत्युवाच, मनः एकाग्रं कृत्वा, दुःखितः। राजा उवाच—"धर्मं भाषसे, धर्मज्ञः असि, धर्मरूपेण वृषभः असि। यत्र अधर्मः क्रियते, तत्र सूचकः तस्य भागी।" "वा, नूनं, दैवीमाया मार्गः जीवेषु अज्ञेयः, अवाच्यः—एषा निश्चितम्।" एवं श्रीमद्भागवते वर्णितं, कृष्णस्य लीला, कालियस्य उद्धारः, धर्मराजस्य न्यायः च, श्रद्धया, सौम्यभावेन, क्रमशः कथितम्।