सर्वं ज्ञातासि, उभयगतिपथवेदिन्, दृश्याद्यदृश्यरूप, सर्वस्य निरीक्षिता, अस्य जगतः कारणद्रष्टा च, त्वां नमामि। त्वं गुणेषु अनासक्तोऽपि, लोकस्य उत्पत्तिस्थितिलयान् नियच्छसि, कालशक्तिम् अधारयसि, भूतानां स्वभावान् प्रबोधयसि, अच्युतया दृष्ट्या अद्भुतं लीलां करोति। त्रिषु लोकेषु यानि युष्माकं शरीराणि, शान्तानि, अशान्तानि, मोहजानि च, तानि सर्वाणि तव प्रियाणि; तत्र शान्तानि विशेषतः प्रियाणि, यतः धर्मरक्षणाय साधूनां च रक्षायै त्वं यत्नं करोति, हे इन्द्रवंशसम्भव। राज्ञा स्वजनस्य एकं अपराधम् अपि सहनीयम्; यः अज्ञानात् त्वयि अपराधं कृतवान्, स त्वया शान्तचित्तेन क्षम्यः। कृपां नो दत्तुमर्हसि, भगवन्, सर्पः प्राणान् जहाति; पतिं, स्वजीवनमिव, अस्माकं दीनानां कृपणानां च स्त्रीणां, पुनः दातुमर्हसि। यत् कर्तव्यम्, तदादेशं दातुमर्हसि, यद्वयं तव सेविकाः श्रद्धया तत् पालनं कुर्मः; यः श्रद्धया तवाज्ञां पालयति, स सर्वभयात् विमुक्तः स्यात्। एवं सर्पपत्नीभिः स्तुतः भगवान् शुकदेवेनोक्तः, मूर्च्छितं भग्नशिरसं सर्पं पादपीडनात् विमोचयामास। चेतनां प्राप्य, प्राणान् पुनः लब्ध्वा, कालियः शनैः हरिं निरीक्ष्य, श्वासदुःखार्तः, दुर्बलः, कष्टार्तः, कृताञ्जलिर्भगवन्तं कृष्णं उवाच। "अस्माकं जन्मना दुष्टता, तमसि चिरकालक्रोधे च संवृत्ता; हे भगवन्, एष स्वभावः परित्यक्तुं दुर्लभः, सर्वेषां प्राणिनां मिथ्याग्रह एव। त्वया, हे विधातः, गुणविभागेन जगदिदं निर्मितम्; तव एव स्वभावाः, शक्तयः, बलानि, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः च जायन्ते। तेषु, भगवन्, वयं सर्पाः तीव्रक्रोधसम्पन्नाः जाताः; तव माया, या त्यक्तुं दुर्लभा, तां कथं परित्यजेम, यदा वयं तया एव मोहिताः। त्वमेव सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; त्वया यथा रोचते, दया वा दण्डो वा, तदस्मासु कुरु।" एवं श्रुत्वा, भगवान् मानुषवेषधारी, कालियं प्रति उवाच—"नात्र स्थातुमर्हसि, शीघ्रं समुद्रं गच्छ; इयं नदी गावः, नराः, तव बान्धवाः, पुत्राः, भार्याश्च उपभुञ्जन्, तेषां कृते परित्यज।" "यः कश्चन मनुष्यः मम एतदादेशं त्वां प्रति कृतं स्मरति, सन्ध्ययोः पठति, स तव भयात् विमुक्तो भविष्यति।" "यः अत्र मम क्रीडास्थले स्नानं कृत्वा, देवपितृभ्यः जलं दत्वा, उपवासं कृत्वा, मां पूजयित्वा, मां स्मरति, स सर्वपापैः विमुक्तः स्यात्।" "रमणकद्वीपात् आगत्य अत्र सरसि शरणं प्राप्य, त्वं सुपर्णेन न भक्षितः, यतः मम पादचिह्नं वहसि।" एवं कृष्णेन, अद्भुतकर्मणा, उक्तः, स सर्पपत्नीभिः प्रमुदिताभिः, आदरेण पूजितः। दिव्यवस्त्रैः, माल्यैः, रत्नाभरणैः, सुरभिगन्धानुलेपनैः, महापद्ममालया च तं समर्चयन्। जगन्नाथं, गरुडध्वजं कृष्णं, सम्यक् पूज्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणिपत्य, स सर्पः सर्वैः भार्याभिः, मित्रैः, पुत्रैः सह, समुद्रद्वीपं जगाम; तस्मिन्नवेक्षणे, यमुनानदी विषरहिताभवत्, भगवतः मानुषलीलया। सः द्वादशाक्षरमन्त्रेण, धूपैः, गन्धैः, च अन्यैः उपचारेण, पूजनं चकार। एतस्मिन्नन्तरे, सूतः उवाच—"तत्र राजा एकां गाम् एकं च वृषभं निरीक्ष्य, ताभ्यां दीनाभ्यां, पापकर्मणा, राजवंशकण्टकः, एकः शूद्रः मुसलधारकः ताः ताडयन् दृष्टः।" स राजा, पाण्डवः, तं वृषभं पङ्कजशुक्लं, भयात् मूत्रवत् कम्पमानं, एकपादस्थितं, शूद्रघातात् दुर्बलं, अपश्यत्। ताम् अमृतदुग्धदायिनीं गाम् अपि, शूद्रपादताडनात्, वत्सवियोगात्, अश्रुपूर्णमुखीं, कृशां, तृणकामिनीं च दृष्टवान्। स च राजा, सुवर्णाङ्गदान्वितरथस्थः, मेघनिनादस्वरेण, धनुषा समुन्नतेन, तान् पप्रच्छ—"कः त्वं, यः मम रक्षणेऽस्मिन्लोके दुर्बलान् अन्यायेन ताडयति? त्वं राजा इव दृश्यसे, कर्मणा तु न, द्विजातिरिव नास्ति।" "यः निर्दोषान् गूढं हिंसति, स हन्तव्यः, विशेषतः कृष्णे गाण्डीवधारे च दूरं गते।" "वा त्वं पङ्कजशुक्लः, पादक्षययुक्तः, देवता वृषरूपेण दुःखाय अस्माकम् आगतः?" "यदा कौरवराजानां बाहुभिः भूमिः परिरब्धा, तदा जीवाः दुःखं न प्राप्नुवन्, त्वां विना।" "हे सुरभिदुहितरः, मा शोच; शूद्रात् भयम् अस्तु ते न; मा रुद, मातः, शुभं भवतु; अहं दुष्टदण्डकः।" "यस्मिन् राज्ये सर्वे प्रजाः पापकृतः साधूनां च दुःखं यान्ति, स राजा मदमत्तः, कीर्तिं, आयुः, लक्ष्मीं, मार्गं च हन्ति।" "राज्ञः परमं धर्मः—दुःखितानाम् उपशमनं, दुष्टानां दण्डनं; अतः एषः प्रजानां शत्रुः, तं हनिष्यामि।" "कः ते, हे सुरभिदुहितरः, त्रयो पादाः छिन्नः? युष्मद्विधाः कृष्णानुग्रहभाजि राष्ट्रे न भवन्तु।" "ब्रूहि, वृष, शुभमस्तु, कः निर्दोषस्य विकारहेतुः, पाण्डुपुत्रकीर्तिनाशकः?" "यः निर्दोषान् हिंसति, सर्वत्र भयम् उत्पादयति, तस्य एव, पापिनां निग्रहे, साधूनां कल्याणं स्यात्।" "यो दोषरहितः सन् प्राणिषु, अपराधान् अकृत्वा, स्वेच्छया पापं करोति, तस्य बाहुं प्रत्यक्षं गृह्णीयाम्, मृत्युमन्तं कङ्कणधारिणं अपि।" "राज्ञः परमं धर्मः—स्वधर्मपालनं, शास्त्रानुसारं परिपालनं, दुःखकाले अपि मार्गान्नापगच्छेत्।" धर्मः उवाच—"एषा ते वाणी, हे पाण्डुपुत्र, दुःखितानां रक्षकेषु युक्ता; येषां दूतः, सेनापतिश्च, श्रीकृष्णः गुणैः प्रेरितः।" "न वयं दुःखबीजानि वहामः, पुरुषश्रेष्ठ; वयं वाक्भेदैः मोहिताः, तं पुरुषं न वेद्मः।" "केचित् तर्कवसनाः आत्मानमात्मानं वदन्ति; अन्ये दैवं, केचित् कर्म, अन्ये प्रकृतिं स्वामिनं मन्यन्ते।" एवं भागवतस्य शुद्धकथायां, भगवदनुग्रहेण, धर्मस्य रक्षणे, पाण्डवश्रेष्ठेन सम्यगाचारः प्रतिपादितः।