कृष्णाय, रामाय, वासुदेवपुत्राय, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतानां प्रभवे च नमः — इति नागपत्नीः सस्नेहम् प्रणम्य जगद्गुरुम् स्तुवन्। गुणदीपाय, गुणावरणाय, गुणकर्मदर्शिने, गुणद्रष्ट्रे, अन्तरात्मने च पुनः पुनः नमस्कुर्वन्। अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसंपादनाय, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिने च नमः। यो हि परापरगतिं वेत्ति, सर्वद्रष्टा, अव्यक्तव्यक्तस्वरूपः, इदं सर्वं तस्य कारणं च पश्यति — तस्मै नमः। भगवन्, त्वं गुणैः असङ्गः सन् अपि, जगतः उत्पत्तिस्थितिलयान् कालशक्त्या धारयन्, भूतानां स्वभावान् बोधयन्, अच्युतदृष्ट्या अद्भुतलीलां करोति। त्रिषु लोकेषु यानि यानि शरीरणि — शान्तानि, उन्मत्तानि, मोहजानि — तानि सर्वाणि तव प्रियाणि, हे इन्द्रवंशोद्भव। विशेषतः शान्तानि तव मनसि प्रियतमा, यतः धर्मसंस्थापनकाम्यया त्वं साधून् रक्षसि। राज्ञा स्वजनदोषोऽपि एकः सहनीयः; यः तव प्रति अज्ञानतः अपराधं अकरोत्, तं शमेन क्षन्तुम् अर्हसि। भगवन्, दयां देहि, यतः सर्पः प्राणान् त्यजति; पतिं, यः अस्माकं जीवितं, दुःखितानां दयार्हाणां स्त्रीणां, पुनः प्रापय। किं करवाणि, किं आज्ञापय, यद् आज्ञापितं श्रद्धया कुर्वन् सर्वभीतः मुच्यते। एवं नागपत्नीभिः स्तुतः स भगवान् सर्पं, मूर्च्छितं भग्नशिरसं, पादपीडनात् विमुक्तवान्। स तु चेतनां प्राप्य, श्वासं समालभ्य, शनैः हरिं निरीक्ष्य, क्लान्तः, दुःखितः, कृताञ्जलिः कृष्णं प्राह। कलिय उवाच — अस्माकं स्वभाव एव दुष्टः, तमसावृतः, दीर्घक्रोधपरंपरया युक्तः; भगवन्, एष स्वभावो दुर्जयः, सर्वभूतेषु मिथ्याग्रहः। त्वया, हे विश्वसृजन्, गुणविभागेन विश्वं निर्मितम्; सर्वे स्वभावाः, शक्तयः, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः च त्वत्तः एव उद्भवन्ति। तत्रापि, भगवन्, वयं सर्पाः क्रूरक्रोधसम्भूताः; तव माया, या दुर्जया, कथं परित्यजामः, यदा वयं तया एव मोहिताः? त्वं हि सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; त्वया यथोचितं दण्डो वा दया वा दीयताम्। शुक उवाच — तस्य वचः श्रुत्वा भगवान् मानुषवेषधारी इदं वचनम् उवाच — "मा अत्र वस, हे सर्प, शीघ्रं समुद्रं गच्छ। एषा नदी गावः, नराः, स्वजनाः, पुत्राः, भार्याः च उपभुञ्जन्तु।" "यः कश्चन मनुष्यः मम एतदादेशं स्मरति, स प्रातः सायं च पठति, स त्वत्तः भीः न प्राप्नोति। यः अत्र मम क्रीडास्थले स्नात्वा, देवपितृभ्यः जलं दत्वा, उपवासं कृत्वा, माम् अर्चयति, स सर्वपापैः विमुच्यते।" "रमणकद्वीपात् आगत्य अत्र सरसि शरणं प्राप्य त्वं सुपर्णेन न भक्षितः, यतः मम पदचिह्नं वहसि।" शुक उवाच — एवं कृष्णेन अद्भुतकर्मणा उक्तः स कालियः, तस्य भार्याभिः हर्षेण आदरेण च पूजितः। दिव्यवस्त्रैः, हारैः, रत्नैः, भूषणैः, सुरभिगन्धैः, पद्ममालया च तं समर्चयन्। सर्वलोकनाथं गारुडध्वजं कृष्णं पूजयित्वा, प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणम्य च, सः सर्वैः स्वदारैः, सुहृद्भिः, पुत्रैः सह समुद्रद्वीपं प्रति प्रस्थितः। तदा यमुनानदी भगवतः मानुषलीलया विषरहिताभूत्। स तु द्वादशाक्षरमन्त्रेण, धूपैः, गन्धैः, अन्यैः चोपहारैः सम्यक् पूजां चकार। एतेषु एव कालेषु, राज्ञा तत्र गच्छता, सुतः उवाच — स राजा एकां गाम् एकं च वृषभं पश्यति, यौ निर्बलौ सन्तौ, पापेन अधमेन दण्डेन ताड्यमानौ। स च शूद्रः, राजवंशस्य कलङ्कभूतः, गदां धारयन् तत्र स्थितः। स राजा वृषभं पश्यति — स शुक्लः, कमलनालसदृशः, भीतवत् कम्पमानः, एकपादस्थितः, शूद्रताडनात् दुर्बलः। तत्रापि स गाम् अपि पश्यति — या पूर्वम् उष्णदुग्धदायिनी, सा दुःखिता, शूद्रपादताडनात् क्लिष्टा, वत्सवियोगात् अश्रुपूर्णमुखी, क्षीणा, तृणलोलुपा। स स्वर्णभूषणैरलङ्कृतरथस्थः, मेघगम्भीरस्वरः, धनुः उन्नम्य, तान् पप्रच्छ। "कः त्वं, यः मम राज्ये, निर्बलान् अन्यायेन हिंसति? त्वं राजवेषधारी, कर्म तु न द्विजातिवत्, नटवत् आचरति।" "यः निर्दोषान् गुप्ततः ताडयति, स हन्तव्यः, विशेषतः यदा कृष्णः गाण्डीवधारिणा सह दूरं गतः। अथवा त्वं, शुक्लः, पादक्षययुक्तः वृषरूपधारी देवः, क्लेशकारणं नः?" "कौरवराजानां बाहुभ्यः पृथिवी रक्ष्यमाणा, दुःखं न कदापि जातम्, त्वया विना। हे सुरभिदुहितरः, मा शोच, अधमात् भीः त्यज; मा रुद, शुभमस्तु ते; अहं दुष्टदण्डकः अस्मि।" "यस्मिन्राज्ये सर्वे प्रजाः पापैः साधुभिः च क्लिश्यन्ति, स राजा मदोन्मत्तः कीर्तिं, आयुः, श्रीं, गतिं च हन्ति।" "राज्ञः परमो धर्मः — क्लिश्यमानान् निगृह्य, क्लेशदातॄन् दण्डयेत्; अतः एषः सर्वपापानां दण्डनीयः।" "कः ते त्रयः पादाः छित्त्वान्, हे सुरभिदुहितरः चतुष्पादिनि? कदापि एषा दशा कृष्णानुग्रहभाजां राज्ये न भवेत्।" "वद, हे वृष, शुभमस्तु ते, कः निर्दोषवधकः, पाण्डुपुत्रकृतकीर्तिहन्ता?" "यः निर्दोषान् हिंसति, सर्वत्र भीं जनयति, तस्य साधूनां कल्याणमस्ति, दुष्टनिग्रहात्।" "यो दोषरहितः सन्, प्राणिषु अपराधं करोति, तं मर्त्यं किंकिणीधारिणं अपि, प्रत्यक्षं बाहुं गृह्णीयाम्।" "राज्ञः परमो धर्मः स्वधर्मपालनम्, अन्येषां शास्त्रानुसारं शासनं, क्लेशे अपि मार्गात् न विचलनम्।" एवं भागवते महापुराणे, श्रीकृष्णस्य अद्भुतलीलाः, धर्मस्य रक्षां च, परित्राणाय साधूनां, दुष्टनिग्रहाय च, स्नेहपूर्वकं वर्णिताः।