नमस्कृत्य अनन्तं, सूक्ष्मं, अव्ययं, सर्वज्ञं, सर्वमतसमन्वितं, यः वाच्यावाच्यशक्तिमान् अस्ति, तस्मै पुनः पुनः नमः। यः प्रमाणमूलः, मुनिः, शास्त्रयोनिः, कर्मत्यागमार्गः, वेदः च, तस्मै पुनः पुनः नमः। कृष्णाय, रामाय, वासुदेवपुत्राय, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतनाथाय च नमः। गुणदीपाय, गुणावृताय, गुणकर्मदृशे, गुणद्रष्ट्रे, अन्तरात्मने च नमः। अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसर्वसंपादकाय, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिने च नमः। योऽधः-ऊर्ध्वगतिं वेत्ति, सर्वद्रष्टा, अव्यक्तव्यक्तस्वरूपः, सर्वस्य द्रष्टा च कारणं च, तस्मै नमः। हे भगवन्, त्वं गुणैः असङ्गः अपि, जगतः उत्पत्तिस्थितिलयहेतुः, कालशक्तिं धारयन्, प्राणिनां स्वभावान् प्रबोधयन्, अमोघदृष्ट्या अद्भुतलीलां करोति। त्रिषु लोकेषु यानि तव रूपाणि—शान्तानि, उन्मत्तानि, मोहजानि च—तानि सर्वाणि तव प्रियाणि, हे इन्द्रवंशोद्भव; तेषु शान्तानि विशेषतः प्रियाणि, यतः धर्मरक्षणे तव स्पृहया साधून् रक्षसि। राज्ञा स्वजनस्य एकं अपराधं सह्यम्; यः अज्ञानेन त्वयि अपराधं कृतवान्, तं क्षन्तुम् उचितं, प्रशान्तचित्तेन। दयां देहि, भगवन्, यतः सर्पः प्राणान् त्यजति; पतिं, यः अस्माकं स्त्रीणां प्राणस्वरूपः, दुःखितानां दयनीयानां च, पुनः ददातु। किं करवाणि, किं आज्ञापय; यः श्रद्धया तव आज्ञां पालयति, सः सर्वभयात् विमुक्तः भवति। एवं सर्पपत्नीभिः स्तुतः भगवान् शुकदेवः उवाच—भगवान् मूर्छितं भग्नशिरस्कं सर्पं चरणनिक्षेपात् मोचयामास। तेन चेतनां प्राप्य, शनैः प्राणैः सहितः, कालियः हरिं वीक्ष्य, श्वासार्तः, दुर्बलः, क्लिष्टः, कृताञ्जलिः कृष्णं प्रत्युवाच। कालियः उवाच—वयं स्वभावतः पापिनः, तमसि दीर्घकोपसमन्विताः; हे भगवन्, एष स्वभावः त्याज्यः न सुलभः, यतः सर्वेषां जन्तूनां मिथ्या-अभिमानरूपः। त्वया, हे कर्तः, गुणव्यवस्थया जगत् निर्मितम्; तस्मात् विविधाः स्वभावाः, शक्तयः, क्रियाः, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः च भवन्ति। तत्रापि, हे भगवन्, वयं सर्पाः तीव्रकोपनिर्मिताः; कथं तव मायां, या दुःखेन त्याज्या, परित्यक्तुं शक्नुमः, यदा वयं तया मोहिताः। त्वं सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; त्वं यथार्हं दया वा दण्डं वा ददातु, यथेष्टं कुरु। शुकः उवाच—एवं श्रुत्वा भगवान् मानुषवेषधरः उवाच—"त्वं अत्र स्थातुं न अर्हसि, हे सर्प; शीघ्रं समुद्रं गच्छ। एषा नदी गावः, मनुष्याः, तव बान्धवाः, पुत्राः, पत्न्यः च उपभुञ्जीरन्।" "यः जनः मर्त्यलोके मम एतदादेशं तव प्रति स्मरति, सन्ध्ययोः पठति, सः त्वत्तः न भीतः स्यात्।" "यः अस्मिन् स्थले, यत्र मया क्रीडितम्, स्नात्वा, देवादिभ्यः जलं दत्त्वा, उपवासं कृत्वा, मां पूजयति, मां स्मरति, सः सर्वपापैः विमुक्तः भवति।" "त्वं रामणकद्वीपं विहाय अस्मिन्सरोवरं शरणं गतोऽसि; सः सुपर्णः त्वां न अत्तवान्, मम चरणचिह्नस्य भीत्या।" एवं कृष्णेन अद्भुतकर्मणा उक्तः, सः सर्पः पत्न्यभिः हर्षपूर्णमनसः श्रद्धया पूजितः। दिव्यवस्त्रैः, हारैः, मणिभिः, भूषणैः, सुरभिगन्धैः, महापद्महारैः च तं समर्चयन्। सर्वलोकनाथं, गरुडध्वजं कृष्णं पूजयित्वा, तं प्रदक्षिणीकृत्य, साष्टाङ्गं प्रणम्य, सः सर्पः सर्वैः पत्नीजनेन, मित्रैः, पुत्रैः सहितः, सागरद्वीपं प्रति प्रस्थितः। तस्मिन्नन्तरे, भगवान्मानुषविग्रहः यमुनां विषरहितां चकार। सः द्वादशाक्षरमन्त्रेण धूपगन्धादिभिः पूजां कृतवान्। सूतः उवाच—तत्र राजा अपश्यत् गौः च वृषभं च, निर्बलवत् ताड्यमानौ, चण्डालं च दण्डधारिणं, क्षत्रियपांसनं। सः अपश्यत् शुक्लवर्णं वृषभं, कमलनालसन्निभं, भीरुतया मूत्रवत् कम्पमानं, एकपादस्थितं, शूद्रताडितेन दुर्बलम्। सः अपश्यत् तां धेनुं, या पूर्वं स्नेहपयःप्रदा आसीत्, अधुना दुःखिता, शूद्रपादताडितया, वत्सवियोगेन, अश्रुपूर्णमुख्या, कृशा, तृणकाङ्क्षिणी च। स्वर्णालङ्कृतरथस्थः, गर्जितस्वरेण, धनुषा चोद्धृत्या, तान् पप्रच्छ। "कः त्वं, यः मम रक्षायाम् अस्मिन्लोके दुर्बलान् अन्यायेन हिंसति? त्वं राजवद्वर्तसे, कर्मणा तु न द्विजः, नटवत्।" "यः निर्दोषान् गूढमुपगम्य ताडयति, सः हन्तव्यः, यतः कृष्णः गाण्डीवधारिणा सह दूरं गतः।" "वा त्वं, शुक्लवर्णः, कमलनालसन्निभः, अपादितः, देवता वृषरूपेण दुःखं जनयसीति?" "यदा कौरववीरबाहुपाशेन भूमिः आसीत्, तदा दुःखं न आसीत् प्राणिनां, त्वामृते।" "हे सुरभिदुहितरः, मा शोचिषः, शूद्रभीतः मा भूः; मा रुद, मातः, शुभं ते अस्तु। अहं दुष्टदण्डकः।" "यस्मिन् राज्ये सर्वे प्रजाः दुष्टैः साधुभिः च क्लिश्यन्ति, सः मदोन्मत्तः राजा कीर्तिं, आयुः, श्रीं, मार्गं च हन्ति।" "एष राज्ञां परमः धर्मः—क्लिष्टान् निगृह्णीयात्, तेषां पीडकान् दण्डयेत्; अतः अहं एतं दुष्टतमं प्राणिवैरिणं हन्तास्मि।" "कः ते त्रयः पादान् छित्त्वान्, हे सुरभिदुहितरः, चतुष्पदे? कृष्णानुगामिषु राजसु तादृशः कदापि न स्यात्।" "वद, वृष, शुभं ते अस्तु, कः निर्दोषानां विकृतिकर्ता, पृथापुत्रकीर्तिनाशकः?" "यः निर्दोषान् हिंसति, सर्वत्र भीतिं जनयति, तस्य पापिनः निग्रहे साधूनां कल्याणं एव स्यात्।