स भगवान् परमपुरुषः महात्मा सर्वभूतालयः सर्वकारणभूतः परात्परः परात्मा च, तस्मै नमः। ज्ञानविज्ञाननिधये, परमात्मने, अनन्तशक्तये, निर्गुणाय, नित्याय, अस्मै जगद्व्यतिक्रान्ताय पुनः पुनः नमः। कालाय, कालहेतवे, कालविभागसाक्षिणे, विश्वरूपाय, सर्वदृशे, जगत्कर्त्रे, जगत्कारणाय च नमः। भूतेन्द्रियप्राणमनसां बुद्धेः स्वभावस्यात्मने, योऽन्तः अनुभव्यमानः त्रिगुणावच्छन्नत्वात् गुह्यः, तस्मै नमः। अनन्ताय, सूक्ष्माय, अव्यक्ताय, सर्वज्ञाय, सर्वमताश्रये, शब्दाशब्दशक्तये, तस्मै नमः। सर्वप्रमाणमूलाय, मुनये, शास्त्रयोनेः, कर्मसन्न्यासमार्गाय, वेदस्वरूपाय, पुनः पुनः नमः। कृष्णाय, रामाय, वासुदेवसूनवे, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतानां पतये नमः। गुणदीपाय, गुणावृताय, गुणकर्मदृशे, गुणद्रष्ट्रे, अन्तःकरणाय च नमः। अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसंस्कारकर्त्रे, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिने, नमः। उर्ध्वाधःगतिविदुषे, सर्वदृशे, अव्यक्तव्यक्तस्वरूपिणे, सर्वस्य द्रष्ट्रे, कारणाय च नमः। भगवन्, त्वं गुणैः असङ्गः सन् अपि, जगतः उत्पत्तिस्थितिलयान् कालशक्त्या धारयन्, भूतानां स्वभावान् प्रमोदयन्, अनवद्यया दृष्ट्या अद्भुतलीलां कुर्वन् स्थितः। एते ते त्रैलोक्ये देहाः—शान्ताः, उन्मत्ताः, मोहजाः—त्वया प्रियाः, हे शक्रवंशज, विशेषतः शान्ताः ते प्रियतमाः, यतः धर्मरक्षणाभिलाषात् साधूनां परिपालनाय यत्नं कुरुषे। स्वजनकृतं एकमपि अपराधं राजा सहनीयम्; आत्मन्यज्ञानकृतं क्षमस्व शमेन चित्तेन। दयां कुरु, भगवन्, नागः प्राणान् त्यजति; पतिं, यस्य प्राणाः वयं स्त्रियः, दीनानां दयनीयानां नः प्रतिप्रयच्छ। किं करवामः तव दासीभिः आज्ञापय; श्रद्धया तवाज्ञां यः करोति, स सर्वभयात् विमुच्यते। एवं नागपत्नीभिः स्तुतः भगवान् तं मूर्च्छितं भग्नशिरस्कं पादपेषणात् विमोचयामास। स चेतनां प्राणं च प्राप्य शनैः हरिम् अपश्यत्; श्वासक्लिष्टः दुर्बलः दुःखितश्च, स सञ्जातान्जलिः कृष्णं वाक्यम् उवाच। स नागः उवाच—अस्माकं जात्या दुष्टता, तमसा चिरकालकोपश्च, हे भगवन्, एष स्वभावो दुस्त्यजः, सर्वेषां भूतानां मिथ्याग्रहः। त्वया, हे विधात्र, गुणविभागेन जगदिदं निर्मितम्; तस्मात् स्वभावशक्तिविकृतिस्वरूपबीजवृत्तयः सर्वाः त्वत्तः एव उत्पद्यन्ते। तत्र च, भगवन्, वयं सर्पाः क्रूरकोपनिर्मिताः; स्वयमेव मोहिताः तव दुस्त्यजां मायां कथं त्यक्तुं शक्नुमः? त्वं हि सर्वस्य कारणम्, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; त्वया यथा रोचते, दया वा दण्डः वा, तथा अस्माकं कुरु। इति नागवचनं श्रुत्वा भगवान् नरवपुः उवाच—नाग! त्वं अत्र न स्थितव्यः; शीघ्रं समुद्रं गच्छ; एषा नदी गावः, नराः, स्वबान्धवाः, पुत्रपत्नीभिः सह, उपभुञ्जीरन्। मर्त्यलोके यः कश्चिद् एतदादेशं मम स्मरति, सायं प्रातः च पठति, स त्वत्तः भयम् न प्राप्नुयात्। यः अपि अत्र मम क्रीडास्थले स्नात्वा, देवपितृभ्यः जलं दत्वा, उपोष्य, मां पूजयन्, स्मरन्, स सर्वपापैः विमुच्यते। रमणकद्वीपात् निर्गत्य, अत्र कदाचित् त्वं शरणं प्राप्तः, तदा सुपर्णेन न भक्षितः, मम पादचिह्नधारणात्, भयात्। एवमुक्त्वा, कृष्णेन अद्भुतकर्मणा, नागपत्नीभिः हर्षपूर्णाभिः सादरं पूजितः। दिव्यवस्त्रैः, माल्यैः, रत्नाभरणैः, सुरभिगन्धैः, विशालपद्ममालया च तं समर्चयन्। जगन्नाथं गारुडध्वजं कृष्णं सम्पूज्य, तं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च। स नागः सर्वपत्नीमित्रपुत्रैः सह, समुद्रद्वीपं जगाम; तदा यमुना विषरहिताभवत्, भगवत्क्रीडया। तस्य द्वादशाक्षरमन्त्रेण धूपगन्धादिभिः पूजनं कृतम्। एवं शुकः उवाच—तत्र, राजा एकां धेनुं च गवां वृषभं च, निरुपायवत् ताड्यमानौ, पश्यति स्म; तत्र दण्डपाणिं, नृशंसं, शूद्रं, राजवंशस्य कलङ्कं च अपश्यत्। स वृषभः, शुक्लः कुमुदस्तम्भसमानः, भीतवत् मूत्रं स्रवन्, कम्पमानः, एकपादस्थितः, शूद्रप्रहारेण दुर्बलः आसीत्। सा च धेनुः, या पूर्वं स्नेहेन दुग्धं ददाति स्म, तदा शूद्रपादप्रहारेण क्लिष्टा, वत्सवियुक्ता, अश्रुपूर्णमुखी, कृशा, तृणकामिनी च दृष्टा। राजा सुवर्णाङ्गदयुक्तरथस्थः, गर्जितनिस्वनः, धनुषा दत्तहस्तः, तान् पप्रच्छ। कः त्वं, यः मम रक्षणेऽपि, अन्यायेन दुर्बलान् हिंसति? त्वं नृपवेषधरः, कर्मणा तु न द्विजः, नटवत् आचरन्। यः निर्दोषान् रहसि ताडयति, स हन्तव्यः, विशेषतः कृष्णः गाण्डीवधन्वना सह दूरम् गतः। अथवा, त्वं शुक्लः कुमुदस्तम्भसन्निभः, हीनपादगमनः, देवता वृषरूपेण दुःखदायिनी वा? न कदाचित्, कौरेववीरबाहुपाशे भूमिः स्थितवती, तदा दुःखं प्राणिनां जातम्, त्वत्तः ऋते। हे सुरभिदुहितरः, अत्र मा शोच; शूद्रात् ते भयम् अस्तु; मा रुदः मातः; शुभं ते भूयात्; अहं दुष्टदण्डकः। यस्य राज्ये सर्वे प्रजाः पापैः साधुभिः च पीड्यन्ते, स राजा मदोन्मत्तः कीर्तिं, आयुः, श्रियम्, मार्गं च हन्ति।