नारदः उवाच—देव्या वाणीमात्रेणापि विषयः रहसि नीतः। किम् तदुपायः? किम् कर्तव्यं कर्म, येन तेषां प्रयोजनं सिद्ध्येत? कुत्र सन्तः प्राप्यन्ते? कथं ते उपायं दास्यन्ति? किमत्र मया कर्तव्यम्, यथा दिव्यवाणी उक्तवती? एवमवधार्य तौ तत्र स्थितौ कृत्वा, महर्षिः नारदः तीर्थात् तीर्थं गच्छन्, मार्गे महर्षीन् पृच्छन् प्रययौ। सर्वैः स श्रुतः, परं मन्थनानन्तरं कोऽपि न प्रोवाच; केचन अशक्यमिति, अन्ये दुरवबोधमिति, अपरे मौनं गृहीत्वा, कतिपयाः पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महद्व्याकुलता अभवत्, आश्चर्यकारिणी, वेदवेदान्तघोषैः गीतापारायणैश्च जागृताम्। यदा भक्ति-ज्ञान-वैराग्यत्रयं न जातम्, तदा जनाः कर्णे कर्णे शुश्रुवुः—"नान्य उपायः अस्ति" इति। नारदेन योगिनापि न विज्ञातम्; कथं तर्हि अन्यैः इह मनुष्येषु वक्तव्यम्? एवं स ऋषिगणैः पृष्टः, स निर्णयः कृतः, दुर्निवार्यत्वेन घोषितः। ततो नारदः चिन्तया क्लिष्टः, तस्मिन्नेव हेतुना बदरीवनं गतः, तत्र तपश्चर्याम् आरब्धुम् उद्यतः। तस्मिन्नेव काले, सन्मुखे सः महर्षीन् सनकादीन् अदर्शयत्, ये कोटिसूर्यसमप्रभाः आसन्। तेषां प्रमुखः ऋषिः उवाच। नारदः उवाच—अद्य महद्भाग्येन भवद्भिः साक्षात् साक्षात्कारः प्राप्तः। हे कुमाराः, दयालवः सन्तः शीघ्रं वक्तुमर्हथ। सर्वे यूयं योगिनः, विज्ञः, पञ्चसंयमसम्पन्नाः, प्राचीनानां अपि पूर्वजाः। सदा वैकुण्ठे निवसन्तः, श्रीहरिकथागानपरायणाः, लीला-अमृत-मदन्यः, केवलं हरिकथायै जीवितवन्तः। ये हि निरन्तरं हरिनामैवाश्रयन्ते, तेषां जरा कालवश्या न बाधते। तेषां केवलं भ्रुकुट्या, द्वारपालौ हरिं त्वरितं पादयोः पतितौ; तेषां कृपया ते द्वारपालौ पुरीं पुनः प्राप्तवन्तौ। अहो, योगभाग्येन अहं भवद्भ्यः साक्षात्कृतवान्; दीनाय मयि दया कर्तव्या। या च देहवर्जितया वाचा उक्ता, तस्य उपायः कः? सः कः क्रियाविधिः? विस्तार्य कथयन्तु। येषां भक्ति-ज्ञान-वैराग्यसम्पन्नानां सुखं कथं जायते? सर्वेषां वर्णानां मध्ये, स्नेहेन यत्नेन च, कथं स्थाप्यते? कुमाराः ऊचुः—मा स्म शुचः, भगवन् नारद; हृदि हर्षं कुरु। उपायः सुलभः अत्रैव अस्ति। अहो, नारद, त्वं पुण्यश्लाघ्यः, विरक्तशिरोमणिः, श्रीकृष्णदासानां नित्यप्रथमः, योगिनां सूर्यः। त्वयि, भक्तिपथे नित्यं चरति, भक्तिसंस्थापनं श्रीकृष्णस्य दासाय साध्यं न विस्मयः। बहवः मुनयः लोके विविधान् मार्गान् प्रकाशितवन्तः, ते सर्वे दुष्कराः प्रयत्नसाध्याः, स्वर्गफलप्रदाः। परं, वैकुण्ठगामिन्याः पन्थाः रहसि रक्षितः; तस्याचार्यः दुर्लभः, सौभाग्येन लभ्यः। या पुण्यकर्मा दिव्यवाणी द्वारा पूर्वं विधायिता, सा अद्य विस्तरेण कथ्यते; एकचित्तेन, विशुद्धबुद्ध्या शृणु। केचन द्रव्ययज्ञैः, अन्ये तपसा, अपरः योगेन, केचित् अध्ययन-ज्ञानाभ्यां यजन्ति; एते सर्वे कर्माख्याताः। तेषु ज्ञानयज्ञः पण्डितैः श्रेष्ठकर्मलक्षणं मन्यते; स एव श्रीमद्भागवतस्य संवादः, शुकादिभिः कीर्तितः। तस्य प्रचारात्, भक्ति-ज्ञान-वैराग्ये महाबलम् उत्पद्यते; दुःखयोः क्षयः, भक्ताय सुखमावहति। भागवतमार्गघोषेण, सर्वे कलिदोषाः सिंहनादे वृकाः इव विनश्यन्ति। भक्ति, ज्ञान-वैराग्यसमेता, प्रेमरसयुक्ता, गृहे गृहे, जनात् जनं विहरिष्यति। नारदः उवाच—यदा वेदवेदान्तघोषे, गीतापारायणे च, भक्ति-ज्ञान-वैराग्यत्रयं न जायते—तदा श्रीमद्भागवतस्य पाठेन तद्विषये बोधः स्यात्; तस्य कथासु, वेदानां अर्थः प्रत्येकश्लोके, प्रत्येकवर्णे अस्ति। हे अमोघदृष्टयः, एतद्विचिकित्सां छिन्ध्यन्तु; विलम्बो न कार्यः, शरणागतवत्सलाः भवन्तः। कुमाराः ऊचुः—वेदोपनिषत्सारात् भागवताख्या कथा जाता; सा पृथग्भूता, स्वतः फलरूपा, परमोत्कृष्टा दीप्तिमती। यथा मूलाग्रपर्यन्तं रसं न लभ्यते, न वा भुज्यते, पृथक् कृत्वा स एव सर्वत्रानन्ददः; तथा भागवतकथा। यथा क्षीरे स्नेहोऽस्ति, न तु आस्वाद्यते, पृथग्भूते स घृतं देवानां प्रियं करोति; तथा भागवतं। इक्षुश्रेण्यामपि, मध्ये अन्ते च सिक्तः शर्करास्वादः पृथग्भूते मधुरः; एवं भागवतकथा। एषा भागवता पुराणा, पण्डितैः पूजिता, भक्ति-ज्ञान-वैराग्यस्थापनाय प्रकाशिताः। यः वेदवेदान्तस्नातः, गीताकर्ता अपि, शोकग्रस्तः सन्, व्यासः स्वयम् अज्ञानसिन्धौ भ्रमितः। तदा त्वया पूर्वं चतुर्वेद्याः श्लोकाः उक्ताः; तेषां श्रवणेन, बदारायणः त्वरितं क्लेशात् विमुक्तः। अतः किं कारणं ते विस्मयस्य, यदेतद् पृच्छसि? श्रीमद्भागवतं श्रोतव्यम्, यः शोकदुःखनाशनम्।