धर्मः पृथिवीं प्रति दुःखेन व्याकुलः अभ्यधावत्—स्वस्य दुःखं, राज्ञः श्रेष्ठस्य दुःखं, देवतानां, पितृणां, ऋषीणां, सर्वेषां साधूनां, चातुर्वर्ण्याश्रमस्य च दुःखं शोकस्य विषयः अभवत्। सः विषण्णः, ब्रह्मादयः अपि भगवतः केवलं कटाक्षस्य लाभाय तपः उग्रं कुर्वन्तः, तं भगवन्तं शरणं गत्वा, श्रीदेवी अपि स्वं पद्मवनं विहाय, तस्य पादधूलिं शुभलक्षणयुक्तां स्नेहपूर्वकं पूजयति इति स्मरन्। पृथिवी उक्तवती—अहं भगवतः पदचिह्नैः पद्म-वज्र-अङ्कुश-ध्वजादिभिः शोभिता अभवम्, तेन तेजसा युक्ता अपि, भगवतः अनुग्रहं न प्राप्तवती; अन्ते सः मां त्यक्तवान्, लोकाः अपि तिरस्कारं कृतवन्तः। सः भगवान् स्वबलात् भूमेः दुःसहं भारं—शतं असुरराजानां सेनानां—अपाकृत्य, त्वां धर्मं, स्थैर्यहीनं क्षीणं च, स्वबलं स्थापयित्वा, यदुवंशं रम्यरूपं धारयन् आनन्दयत्। भगवतः प्रेमपूर्णः दृष्टिः, दीप्तस्मितं, मधुरवचनं अपि मधुकराणां स्थैर्यं हरन्ति; तस्य शुभचिह्नयुक्तस्य पादधूलिः मम हृदयम् उल्लासयति, तस्य वियोगं कः सहेत्? एवं पृथिवी धर्मश्च संवादं कुर्वन्तौ, तस्मिन्नेव काले, राजा परीक्षित्, राजर्षिः, पूर्वसारस्वत्याः तटे आगतः। सः भगवतः प्रणामं कृतवान्—नमस्ते भगवन्, परमात्मन्, महात्मन्, सर्वभूतालय, सर्वोत्पत्तिस्थान, परं ब्रह्म, परमात्मन्। नमः ज्ञानविज्ञाननिधये, ब्रह्मणे, अनन्तशक्तये, निर्गुणाय, अव्ययाय, अस्मिन् लोके नास्ति। नमः कालाय, कालबीजाय, कालविभागसाक्षिणे, विश्वाय, सर्वनियन्त्रे, विश्वसृजे, कारणाय। नमः भूत-इन्द्रिय-प्राण-मन-बुद्धि-अन्तःकरणात्मने, अन्तः अनुभूयमानाय, त्रिगुणाध्यस्त-गोपिताय। नमः अनन्ताय, सूक्ष्माय, अव्यक्ताय, सर्वज्ञाय, सर्वसिद्धान्तधारिणे, वाक्य-अवाक्यशक्तिमते। नमः प्रमाणमूलाय, ऋषये, शास्त्रस्रोतसे, कर्मसंन्यासमार्गाय, वेदाय, पुनः पुनः नमः। नमः कृष्णाय, रामाय, वासुदेवपुत्राय, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतानां प्रभवे। नमः गुणदीपाय, गुणावरणाय, गुणकर्मदृशे, गुणद्रष्ट्रे, अन्तरात्मने। नमः अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसिद्धये, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिनि। नमः उच्चावचमार्गवेदिने, सर्वनियन्त्रे, अव्यक्त-व्यक्तरूपाय, सर्वदृशे, कारणदृशे। भगवन्, त्वं निर्गुणः अपि, जगत्-उत्पत्ति-स्थितिलयेषु कालशक्तिं धृत्वा, भूतानां स्वभावान् जागरयन्, दृष्ट्या अद्भुतं लीलां करोति। त्रैलोक्ये तव रूपाणि—शान्तानि, अशान्तानि, मोहजानि—सर्वाणि तुभ्यम् प्रियानि; शान्तानि विशेषतः तव प्रियतमानि, यतः धर्मरक्षणे तव इच्छा स्फुटा। नृपः स्वजनस्य एकं अपराधं क्षमेत, यः अज्ञानात् कृतवान्, तं शमेन क्षमया क्षमयितुम् अर्हसि। भगवन्, दया प्रददातु, नागः जीवनं त्यक्तुम् इच्छति; पतिः, यः स्त्रीणां प्राणः, दुःखितः, दया-अर्हः, पुनः जीवितः भवतु। तव आदेशं वद, यथा तव दासीः विश्वासपूर्वकं तव कार्यं कुर्वन्ति, तस्य कृते सर्वभीः मुक्तिः भवति। शुकः उवाच—नागपत्नीभिः स्तुतः भगवान्, मूर्च्छितं नागं, भग्नशिरसं, पादपीडनात् विमुक्तवान्। नागः चेतनां प्राप्य, प्राणं पुनः प्राप्तवान्, शनैः हरिं दृष्टवान्; श्वासयन्, दुर्बलः, दुःखितः, कृताञ्जलिः कृष्णं उवाच। कालियः उवाच—अस्माकं जन्म दुष्टं, तमसि दीर्घक्रोधेन आवृतं; भगवन्, एषा प्रवृत्तिः सर्वजन्तुषु मिथ्या-अभिमानरूपा, त्यक्तुं कठिनं। त्वया, सृष्टा इयं विश्वं गुणविभागेन; तव एव विविधाः स्वभावाः, शक्तयः, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः। तेषु, भगवन्, नागाः क्रोधेन उत्पन्नाः; तव मायां, मोहिनीं, कथं त्यक्तुं शक्यते, यदा वयं तया मोहिताः? त्वं सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, विश्वनाथः; दया वा दण्डः, यथा तव इच्छा, तथा कुरु। शुकः उवाच—एवं श्रुत्वा, भगवान् मानुषरूपधारी उवाच—'नाग, अत्र स्थातुं न अर्हसि; शीघ्रं समुद्रं गच्छ। इयं नदी गवां, मनुष्यानां, तव स्वजनस्य, पुत्र-पत्न्यः च रम्यताम्।' यः मनुष्यः मम एषा आज्ञा स्मरति, द्विसंध्ये पाठयति, तव भयात् मुक्तः भविष्यति। यः अत्र स्नानं कुर्यात्, यत्र अहं क्रीडितवान्, देवादिभ्यः जलं दद्यात्, उपवासं कृत्वा, मां पूजयेत्, स्मरेत्, सर्वपापैः विमुक्तः भवति। रमणकद्वीपं त्यक्त्वा, अत्र सरसि आश्रयः, सुपर्णः तव पादचिह्नात् भीतः, तव न भक्षयति। शुकः उवाच—एवं कृष्णेन अद्भुतकर्मणा उक्तः, नागपत्नीभिः हर्षपूर्वकं, श्रद्धया पूजितः। दिव्यवस्त्रैः, माल्यैः, रत्नैः, भूषणैः, सुगन्धितैः, पद्ममालया च कृष्णं पूजयामासुः। जगदीश्वरं पूज्य, गरुडध्वजं कृष्णं परितः प्रदक्षिणं कृत्वा, प्रणामं कृतवन्तः। नागः, पत्न्यः, मित्राणि, पुत्रैः सह, समुद्रद्वीपं गतः; तस्मात् काले, यमुना भगवतः मानुषलीलया विषरहितं अभवत्। सः द्वादशाक्षरमंत्रेण धूप-गन्धादिभिः पूजनं कृतवान्। सूतः उवाच—तत्र राजा, गो-धर्मौ, क्लिश्यमानौ, निर्बलौ, शूत्रपुत्रं दण्डधारिणं, राजवंशस्य कलङ्कं, अपश्यत्। सः, श्वेतपद्मनिभं धर्मं, भीतं, मूत्रं स्रवतं इव, कम्पमानं, एकपादस्थितं, शूद्रपादाघातैः क्षीणं अपश्यत्। सः, पूर्वं स्नेहदुग्धदायिनीं गोमातरं, दुःखितां, शूद्रपादाघातेन विविक्तां, वत्सवियोगिनीं, अश्रुपूर्णमुखीं, कृशां, तृणकामिनीं अपश्यत्। राजा सुवर्णभूषितरथस्थः, गर्जितस्वरेण, धनुर्धरः, तान् पृष्टवान्।