धर्मः उवाच— "अतः अहम् अद्य लोके दुःखितः अस्मि, यः श्रीनिवासस्य सत्त्वगुणनिधेः सन्निधिं विहीनः, कलिना पापदृष्ट्या क्लिश्यमानः। अहम् आत्मनः, भवतः, नृपश्रेष्ठ, देवानां, पितृणां, ऋषीणां, साधूनां, सर्ववर्णाश्रमाणां च शोकं वहामि। यं प्रभुम्, यस्य केवलया कटाक्षलाभाय ब्रह्मादयः अपि तपांसि अतीव कृतवन्तः, सा एव श्रीः स्वसदनं पद्मवनं परित्यज्य, तस्य पादरजः, शुभलक्षणाङ्कितं, प्रेम्णा सेव्यति। अहं अपि तस्य प्रभोः पदैः, येषु पद्मवज्राङ्कुशध्वजादिलक्षणानि सन्ति, भूषिता अभवम्; किन्तु एतादृशं तेजः प्राप्य अपि, न तेन प्रीतिः लब्धा; अन्ते सः माम् उत्ससर्ज, लोकाः अपि मां अवमान्य परित्यक्तवन्तः। स एव भगवान्, स्वशक्त्या दुर्ग्रहं भुवः भारं, शतशो दैत्यराजसेनान्यः, अपनीय, त्वां, चलस्थां हीनवीर्यां च, स्वस्थाने प्रतिष्ठाप्य, यदुवंशं रम्यरूपधारणेन प्रमोदितवान्। कः सहेत तस्मात् पुरुषोत्तमात् वियोगम्, यस्य स्नेहदृष्टयः, स्फुरितस्मितवचनानि च, मधुपानां स्थैर्यं अपि हरन्ति, यस्य शुभलक्षणाङ्कितपादरजः मम हृदि हर्षं जनयति?" एवमुपवदतः पृथिव्याः धर्मस्य च, तस्मिन्नेव काले, पारिक्षितो राजा, राजर्षिः, सरस्वत्याः पूर्वतो आगतः। स तु भगवन्तं प्रणम्य, "नमः ते पुरुषोत्तमाय, महापुरुषाय, सर्वाश्रयाय, सर्वकारणाय, पराय, परमात्मने। नमः ज्ञानविज्ञाननिधये, ब्रह्मणे, अनन्तशक्तये, निर्गुणाय, अव्यक्ताय, अच्युताय। नमः कालाय, कालबीजाय, कालविभागसाक्षिणे, जगदात्मने, सर्वदृशे, जगत्कर्त्रे, जगत्कारणाय। नमः भूतइन्द्रियप्राणमनःबुद्धिसत्त्वात्मने, योऽन्तः अनुभूयते, गुणसंयुक्तत्वेन तिरस्कृतः। नमः अनन्ताय, सूक्ष्माय, अव्यक्ताय, सर्वज्ञाय, सर्वमतस्थाय, वाङ्मनःपरायणाय। नमः प्रमाणमूलाय, मुनये, शास्त्रयोनिरे, कर्मन्यासपथाय, वेदस्वरूपाय पुनः पुनः। नमः कृष्णाय, रामाय, वासुदेवात्मजाय, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतां पतये। नमः गुणदीपाय, गुणावृताय, गुणक्रियाविभाव्याय, गुणदर्शिने, अन्तरात्मने। नमः अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसंपादकाय, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिने। नमः परापरगत्यवेत्त्रे, सर्वदृशे, अव्यक्तव्यक्तस्वरूपिणे, सर्वस्य द्रष्ट्रे, कारणाय। भगवन्, त्वं गुणेषु असक्तः अपि, जगतः उत्पत्तिस्थितिलयान् करोति, कालशक्तिं धारयन्, भूतानां स्वभावान् प्रबोधयन्, अच्युतया दृष्ट्या विचित्रलीलां करोति। त्रिषु लोकेषु, यानि तव रूपाणि—शान्तानि, उन्मत्तानि, मोहितानि—तानि तव प्रियाणि; विशेषतः शान्तानि, यतः त्वं धर्मसंस्थापनाय साधून् रक्षितुम् इच्छसि। राज्ञा स्वजनस्य एकपापं सहनीयम्; क्षमया मनसा, अज्ञातदोषिणं क्षन्तव्यम्। दयां कुरु, भगवन्; सर्पः जीवितं त्यजति; पतिं, नारीणां प्राणस्वरूपं, दुःखितानां दयार्हाणां च, अस्मभ्यं पुनः प्रददातु। किं करवाणि, किंाज्ञापय, यत् वयं तव आज्ञां श्रद्धया कुर्वन्त्यः सर्वभीतः प्रमुच्येम।" शुक उवाच— एवं नागपत्नीभिः स्तुतः भगवान्, मूर्च्छितं, भग्नशिरसं, चरणपिडनात् विमुक्तवान्। स चेतनां प्राप्य, शनैः हरिं वीक्ष्य, श्वासक्लान्तः, दुर्बलः, दुःखितः, कृताञ्जलिः कृष्णं उवाच— "कालयः उवाच— 'अस्माकं जन्मना पापाः, तमसा चिरकृतक्रोधेन च संवृताः स्मः; भगवन्, एषा प्रकृतिः त्यक्तुं कठिनाः, सर्वेषां भूतानां मिथ्याग्रहः। त्वया, भगवन्, इदं जगत् गुणविभागेन निर्मितम्; तस्मिन्सु विविधाः स्वभावाः, शक्तयः, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः च जाताः। तेषु, भगवन्, वयं सर्पाः क्रोधेन जाताः; कथं तव मायां, दुस्त्यजां, वयं त्यक्तुं शक्ष्यामः, यत्र वयं तया एव मोहिता अस्मः? त्वमेव सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; दया वा दण्डो वा, यथार्हसि, तथा कुरु।' शुक उवाच— तस्य वचः श्रुत्वा, भगवान्, मानववेषधारी, उवाच— 'न त्वम् अत्र स्थातव्यम्, सर्प; शीघ्रं समुद्रं गच्छ। एषा नदी गावः, नराः, तव स्वजनाः, पुत्राः, भार्याः च उपभुज्यन्ताम्। यः कोऽपि मनुष्यः मम एतदादेशं स्मरति, सायं प्रातश्च पठति, स त्वत्तः न भीतः स्यात्। यः अत्र मम क्रीडास्थले स्नात्वा, देवपितृभ्यः जलं दत्वा, उपवास्य, माम् अर्चयित्वा, मां स्मरति, स सर्वपापैः विमुच्यते। रमणकद्वीपात् आगत्य, अस्मिन्सरः शरणं गृहीत्वा, सूपर्णेन त्वं न भक्षितः, यतः मम पादचिह्नं वहसि।