सत्यं शौचं दया क्षान्तिर्त्यागः सन्तोष आर्जवम्। शमः दमस्तपः साम्यं क्षमा निवृत्तिरात्मवित्। ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं शौर्यं तेजो बलं स्मृतिः। स्वातन्त्र्यं कौशलं कान्तिर्धैर्यं मृदुतया सह। धृतिः शीलं च सौजन्यं क्षमाधार्यं बलं श्रियम्। गम्भीरत्वं स्थिरत्वं च श्रद्धा कीर्तिर्महात्म्यता। एतान्यन्यानि च गुणश्रेष्ठानि त्वयि नित्यं वसन्ति, हे भाग्यवते! ये महत्त्वमिच्छन्ति, ते तान् प्रार्थयन्ते, तव तु ते कदापि न क्षीयन्ते। अतः, अहं दुःखितोऽस्मि, यत् श्रीनिवासस्य, सर्वगुणधाम्नः, सन्निधिं विना, लोकोऽयं कलिना पापदृष्ट्या पीड्यते। आत्मनं च शोचामि, त्वां च नृपश्रेष्ठम्, देवान् पितॄन् ऋषीन् सत्त्वशीलान् च, सर्वाश्रमान् च वर्णांश्च। यत्र ब्रह्मादयः केवलं कटाक्षमेकमपि लब्धुमिच्छन्तः, तं भगवन्तं तपसा शरणं गत्वा यतन्ते; सा एव श्रीः, स्वं पद्मवनं परित्यज्य, तस्य पादरजः, शुभलक्षणाङ्कितं, प्रेम्णा सेवते। मम तु भूः, भगवत्पादाङ्कैः—पद्मवज्राङ्कुशध्वजादिभिः—शोभिता सती, तं महिमानं प्राप्त्वापि, तस्य प्रीतिं न लेभे; स च मां अन्ते परित्यज्य, लोकैः सह तिरस्कृतामकार्षीत्। स एव भगवान्, स्वशक्त्या, मम दुर्निवार्यं भारं—शतशः असुरराजसेनान्—अपाकरोत्, त्वां च, नष्टबलां चलां च, स्वस्थाने स्थापयामास, यदूनां च रूपमाधुर्येण हर्षं ददौ। कः सहिष्येत तस्य परमपुरुषस्य वियोगं, यस्य प्रेमदृष्टयः, स्फुरितस्मितानि, मधुरवचनानि, स्थिरचित्तानपि भ्रमरानाकर्षन्ति; तस्यैव शुभलक्षणाङ्कितपादरजो मम चेतसि स्पन्दनं जनयति। इति पृथिवी धर्मं च संवादमकुरुतां, तस्मिन्नेव काले पारिक्षितो राजा, राजर्षिः, सरस्वत्याः पूर्वे तटे समुपागमत्। नमस्ते भगवन् पुरुषोत्तम, महात्मन्, सर्वभूतालय, सर्वकारण, परात्पर, परमात्मन्। नमस्ते ज्ञानविज्ञाननिधये, निर्गुणाय, अनन्तशक्तये, अविकाराय, लोकेतराय। नमः कालाय, कालहेतवे, कालविभागसाक्षिणे, जगदात्मने, सर्वनियन्त्रे, विश्वसृजे, जगत्कारणाय। पञ्चभूतमनःप्राणेन्द्रियबुद्धिसंहितात्मने, अन्तर्यायि, गुणसंयुक्ताभिमानेन तिरस्कृताय, नमः। अनन्ताय, सूक्ष्माय, ध्रुवाय, सर्वज्ञाय, सर्वमताश्रयाय, वाङ्मनसातीतशक्तये, नमः। प्रमाणमूलाय, मुनये, शास्त्रस्रोतसे, कर्मवैराग्यमार्गाय, वेदात्मने, पुनः पुनर्नमः। कृष्णाय, रामाय, वासुदेवानुजाय, प्रद्युम्नाय, अनिरुद्धाय, सात्वतानां पतये नमः। गुणदीपाय, गुणावृताय, गुणक्रियावेद्याय, गुणद्रष्ट्रे, अन्तःप्रज्ञाय नमः। अव्यक्तविहारिणे, व्यक्तसंपादकाय, हृषीकेशाय, मुनये, मौनिने नमः। उत्तमाधममार्गवेदिने, सर्वनियन्त्रे, अव्यक्तव्यक्तरूपिणे, सर्वद्रष्ट्रे, कारणद्रष्ट्रे नमः। त्वं हि निर्गुणोऽपि, जगत्सृष्टिस्थितिलयान् कालशक्त्या धारयन्, भूतानां प्रवृत्तिं विवर्धयन्, अविच्युतदृष्ट्या आत्मविलासं करोति। त्रिषु लोकेषु, स्वस्यैव देहाः—शान्ताः, उन्मत्ताः, मोहजन्याश्च—प्रियाः सन्ति, हे इन्द्रवंश! शान्ताः विशेषतः प्रियाः, यतो धर्मपालनाभिलाषेण साधूनां रक्षणे प्रवृत्तः। स्वजनदोषमेकमपि राजा क्षन्तव्यः; त्वं च, समचित्तः, अज्ञानवशात्कृतं क्षमस्व। कृपां कुरु, भगवन्; नागः प्राणान्संजहाति; येन भर्ता, नारीणां प्राणस्वरूपः, दीनानां दयार्हः, पुनः लभ्येत। यत् करवाणि, तदादेशय, यः श्रद्धया तवाज्ञां पालयति, स सर्वभीतः प्रमुच्यते। शुक उवाच—एवं नागपत्नीभिः स्तुतः, भगवान् मूर्च्छितं नागं, भग्नशिरस्कं, पादपीडनात् विमोचयामास। स चेतनां प्राप्य, प्राणान् चाधाय, शनैः हरिं पश्यन्, क्लान्तः, दुर्बलः, पीडितः, कृताञ्जलिः कृष्णं वाक्यमुवाच। कालिय उवाच—अस्माकं जात्या दुष्टता, तमसा चिरकालक्रोधेन चावृतिः; हे भगवन्, एषा स्वभावदुष्टता दूषिता, सर्वेषां जन्तूनां मिथ्या-ग्रहः। त्वया, हे सृष्टिकर्तः, गुणविभागेन जगत्सृज्यते; तत्र तत्र स्वभावाः, शक्तयः, रूपाणि, बीजानि, प्रवृत्तयः च त्वत्तः एव सम्भवन्ति। तत्रापि, भगवन्, वयं सर्पाः क्रोधातिशयेन जाताः; कथं तव मायां, दुरत्ययां, परित्यजेम, यत्र वयं तया मोहिताः। त्वं हि सर्वस्य कारणं, सर्वज्ञः, जगन्नाथः; त्वया यथार्हं दण्डो वा दया वा, यथा रोचते, तथा क्रियताम्। शुक उवाच—एवं श्रुत्वा, भगवान् मानुषवेषधारी, नागं उवाच—'त्वं अत्र न स्थातुमर्हसि, शीघ्रं सागरं गच्छ; एषा नदी गावः, नराः, स्वजनाः, पुत्रपत्नीभिः सहिताः, रमन्ताम्। मर्त्येषु यः मम एतदादेशं स्मरति, स च सायं प्रातः पठति, स त्वत्तः न भीतः स्यात्। यः अत्र स्नात्वा, यत्र मया क्रीडितं, देवपितृभ्यः जलं ददाति, उपवासं कृत्वा मां पूजयति, स सर्वपापेभ्यः विमुच्यते। त्वं, रमणकद्वीपं विहाय, अत्र ह्रदं शरणं गतः, सुपर्णेन न भक्षितः, यतः मम पादाङ्कं वहसि।' शुक उवाच—एवं कृष्णेन, अद्भुतकर्मणा, उक्तः, नागः नागपत्नीभिः सह, हर्षपूर्वकं भक्त्या पूजितः। ते दिव्यवस्त्रैः, माल्यैः, रत्नाभरणैः, सुरभिगन्धैः, पद्ममालया च, तं पूजयामासुः। सर्वलोकनाथं, गरुडध्वजं कृष्णं, सम्पूज्य, प्रदक्षिणीकृत्य, प्रणम्य च। स नागः, सर्वपत्नीभिः, मित्रैः, पुत्रैः सह, सागरद्वीपं जगाम; तस्मिन्नन्तरे, यमुनानदी विषरहिताभवत्, भगवतः मानुषविहारिणः प्रसादात्। इति कथा सम्यगन्वगात्।