सूत उवाच— एवं दिव्येन स्वरेण व्याकृष्टः, महर्षे! धर्ममयकर्मणि प्रवर्तितव्ये इति तव प्रति निर्दिष्टम्। धर्मश्रीभूषितैः सत्पुरुषैः तव कृत्यं कीर्त्यमानं भविष्यति। यदा तद्दर्म्यम् कर्म सम्पाद्यते तदा तयोः निद्राजरौ क्षणेन निवर्तेते, भक्तिश्च सर्वत्र प्रसारयिष्यते। एवं खगतो घोषः सर्वैः श्रुतः, नारदः तेन विस्मितोऽभवत्—"एतदद्य मम न ज्ञातम्" इति स उवाच। नारदः तदा विचारयन् स्वयमवदत्—"एवमपि दिव्यवाणीना अपि रहस्यमेव इदं विषयमवस्थितम्। किं तदुपायः? किं वा कर्तव्यम्? केन क्रियते तयोः कार्यसिद्धिः?" "कुतः सत्पुरुषाः लभ्यन्ते? कथं ते उपायं दास्यन्ति? किमत्र मया कर्तव्यम्, यद्वाणीना निर्दिष्टम्?" इति सः पुनः पप्रच्छ। ततः सूतः पुनरुवाच— नारदः तौ तत्र स्थाप्य, तीर्थान्यनुक्रम्य, महर्षीन् पृच्छन्, एकस्मात् तीर्थात् अन्यत् गच्छन् प्रययौ। तस्य चरितं सर्वैः श्रुतम्, परं चिन्तनान्ते न कश्चिद् उत्तरं दत्तवान्। केचन असाध्यम् इति, अन्ये दुरवगमम् इति, केचन मौनम्, अपरे तु पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महद्विस्मयकारि कलकलः समुत्थितः; वेदवेदान्तघोषैः, गीतापारायणैश्च जनाः प्रबुद्धाः। यदा भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न प्रवर्तते तदा जनाः कर्णात्कर्णं शुश्रुवुः—"नान्योऽस्त्युपायः" इति। नारदेन योगिना अपि न ज्ञातम्; कथं तर्हि अन्यैः मानवेषु उक्तुं शक्यम्? एवं मुनिगणैः पृष्टः, तदवगम्य, दुर्गमत्वेनैव घोषितम्। तदा चिन्तया संतप्तः नारदः बदरीवनं गतः, तत्र तदर्थं तपश्चर्या कर्तुं संकल्पम् अकरोत्। तस्मिन्नेव काले, तस्य पुरतः सनकादयः महर्षयः, कोटिसूर्यसमप्रभाः, दृष्टाः। अग्रे स्थितः महर्षिः प्राह। नारदः सस्नेहमुवाच—"धन्यः अहं, युष्मान् अद्य दृष्टवान्। हे कुमाराः! दयया शीघ्रं वक्तुमर्हथ।" "यूयं योगिनः, विद्वांसः, पञ्चसंयमसम्पन्नाः, प्राचीनानामपि पूर्वजाः। सदा वैकुण्ठनिवासिनः, हरिकथारसपानमत्ताः, तस्यैव चरितेषु जीवन्ति। येषां मुखे हरिनामैकश्रयः सदा वर्तते, तान् कालदत्तो जरान्न बाधते।" "तेषां केवलं भ्रुकुट्या, द्वारपालौ हरिं कदाचित् पतितौ; तेषां कृपया पुनः नगरे प्रतिनिवृत्तौ। अहो, योगभाग्येन अहम् इह युष्मत्साक्षात्कारं प्राप्य, दीनस्य मयि दयां दर्शयितुमर्हथ।" "या तदवाणीना उक्ता, तस्य उपायः कः? सविशेषं कथयन्तु। भक्तिज्ञानवैराग्ययुक्तानां सुखं कथं सिध्यति? सर्वेषां वर्गेषु स्नेहेन प्रयत्नेन च कथं स्थाप्यते?" कुमाराः ऊचुः—"मा शुचः, देवर्षे! हर्षं हृदि कुरु। उपायः सुलभोऽत्रैव विद्यते। अहो, नारद! त्वं धन्यः, विरक्तशिरोमणिः, श्रीकृष्णपार्षदेषु श्रेष्ठः, योगिनामपि सूर्यः। त्वयि, भक्तिमार्गानुगते, भक्तिस्थापनं न विस्मयकरम्।" "अनेकैः मुनिभिः विविधाः मार्गाः उपदिष्टाः, ते सर्वे श्रमसाध्याः, स्वर्गफलप्रदाः। परं यः वैकुण्ठगामि मार्गः, स रहस्यमेव; तस्याचार्यः दुर्लभः, स च भाग्येनैव लभ्यते।" "या पुर्वं दिव्यवाचा निर्दिष्टा धर्म्या क्रिया, सा त्वया श्रोतव्या; स्थिरया बुद्ध्या आज्ञाय शृणु।" "केचित् यज्ञैः, केचित् तपसा, अन्ये योगेन, अपरे अध्ययनज्ञानैः क्रियामाचरन्ति; एते सर्वे कर्मसंज्ञकाः। तेषु ज्ञानयज्ञः, सतां लक्षणमिति, सुकादिभिः श्रीमद्भागवतकथाप्रवचनम्।" "तस्य घोषेण भक्तिज्ञानवैराग्यबलं सञ्जायते; तयोः दुःखं निवर्तते, भक्तस्य सुखमुपजायते। श्रीमद्भागवतमार्गध्वनौ, सर्वेऽपि कलिदोषाः सिंहनादे वृकाः इव नश्यन्ति।" "भक्तिः ज्ञानवैराग्यसंयुक्ता, प्रेमरसयुक्ता, गृहाद्गृहं, जनात्जनं संचारयिष्यति।" नारद उवाच—"यदा वेदवेदान्तघोषे, गीतापारायणे च अपि, भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न जायते—" "श्रीमद्भागवतपारायणात् तदर्थबोधः स्यात्; तस्य कथे सर्वे वेदार्थाः प्रत्येकश्लोके, प्रत्येकवर्णे वर्तन्ते।" "हे निष्कलङ्कदृष्टयः! एष संशयो मम छिद्यताम्; विलम्बो न कर्तव्यः, शरणागतवत्सलाः यूयं।" कुमाराः ऊचुः—"वेदोपनिषदां सारभूता भागवतकथा प्रवृत्ता; अतः सा पृथग्भूता, स्वफलरूपेण परमोत्कृष्टा दीप्तिमती।" "यथा मूलाग्रपर्यन्ते रसोऽस्ति, स च पृथक्कृत्यैवास्वाद्यते, तथा पृथग्भूता फलं सर्वत्र रमणीयं। यथा दुग्धे घृतमन्तर्गतम्, पृथक्कृत्यैवास्वाद्यते, तदा देवसुखवर्धनम्, तथैव भागवतकथा।" "यथा इक्षुषु मध्ये अन्ते च शर्करा व्याप्यास्ति, पृथक्कृत्य तु सैव मधुरा, एवं भागवतकथा।" "एष भागवताख्यो पुराणः, पण्डितैः समादृतः, भक्तिज्ञानवैराग्यस्थापनार्थं प्रकटितः।