धर्मानुष्ठानानि सम्यक् कृत्वा, आत्मनोऽन्तिमं प्रयोजनं ज्ञात्वा, ते मनांसि वैकुण्ठनाथस्य पद्मपदेषु स्थापयामासुः। निश्चलया भक्त्या, शुद्धबुद्धयः, तं नारायणस्य परमं धाम केवलं मनसा स्मरन्तः स्थिताः। तद् अत्यदुर्लभं स्थानं प्राप्तवन्तः, यद् इन्द्रियसुखासक्तैः मलिनैः न लभ्यते, केवलं शुद्धात्मना लभ्यते। विदुरः अपि प्रभासे देहं त्यक्त्वा, मनः कृष्णे एकाग्रं कृत्वा, पितृभिः सह चित्तैक्यं प्राप्त्वा, स्वं धाम अगच्छत्। तस्मिन्नेव काले, द्रौपदी पतिसंन्यासं ज्ञात्वा, मनः श्रीवासुदेवः भगवति एकनिष्ठं कृत्वा, तं परमं स्थानं प्राप्तवती। यः कश्चन श्रद्धया पाण्डुपुत्राणां प्रयाणकथां शृणोति, सा पुण्यतमं, शुभदं, हरेः भक्तिं, सिद्धिं च प्राप्नोति। ततः सूतः उवाच—तदा परीक्षित् महाभागः, श्रेष्ठब्राह्मणानां निर्देशानुसारं, भूमिं बालकस्य जन्मकाले गुरुवर्गैः यथा पाल्यते, तथा धर्मेण शासितवान्। उत्तरा पुत्री इरावतीं परिणीतवान्, तस्यां चतुर्भिः पुत्रैः, जनमेजयादिभिः, अभवत्। त्रिः गङ्गातटे अश्वमेधयज्ञं कृतवान्, बहुदानं दत्तवान्, शारद्वतं पुरोहितं कृत्वा, यत्र देवाः अपि दृश्यन्ते स्म। एकदा दिग्विजये, वीरः राजा, कलिं, राजरूपधारिणं शूद्रं, गोबृं दण्डेन ताडयन्तं, गृहीतवान्। शौनकः अपृच्छत्—किं कारणं राजा दिग्विजये कलिं गृहीतवान्? कोऽसौ शूद्रः, राजचिह्नधारी, गोबृं पादेन ताडयति? यदि एषा कथा कृष्णकथासम्बद्धा, तद् वदस्व, भगवन्। अन्यथा, भगवत्पादाम्बुजरसास्वादिनां, निष्फलाः कथाः, आयुः व्यर्थं नयन्ति। मर्त्यजनानां, अल्पायुषां, अमृतत्वं इच्छन्तीनां, भगवान् मृत्युरूपेण, शमीकमुनेन आहूतः। मृत्युः यावत् अत्र तिष्ठति, तावत् कश्चन न मृत्युः; तस्मात् महर्षिभिः आहूतः। हरेः लीलामृतं लोकस्य पिबतु। कलौ जनाः मन्दाः, बुद्धिहीनाः, अल्पायुषः; रात्रयः स्वप्नेन, दिवः व्यर्थकर्मणा नीयन्ते। सूतः उवाच—यदा परीक्षित् कुरुक्षेत्रे स्थितः, कलिः राज्यं प्रविष्टः इति अप्रियं वार्तां शृणोत्, तदा वीरः धनुर्धरः धनुः आदत्त। सः सुविभूषितं रथं, कृष्णाश्वयुक्तं, सिंहध्वजं, समारुह्य, रथाश्वगजपदातिसेनया परिवृतः, दिग्विजयं प्रस्थितः। भद्राश्व, केतुमाल, भारत, उत्तरकुरु, किम्पुरुषादीन् विजित्य, तैः करं संगृहीतवान्। नगराणि, वनानि, शुद्धजलनद्यः, देवसदृशपुरुषान्, मनोज्ञस्त्रियः अपि जिगाय। धनञ्जयः अद्भुतानि दृश्यानि, पूर्वं अदृष्टानि, दिव्यवेश्मानि, अप्सरसाम् सदृशस्त्रियः अपश्यत्। तत्र अन्यत्र च, पितृपुज्यपाण्डवकृतानि, कृष्णमहिमान्वितानि, गीतानि शृणोत्। अश्वत्थामनः ब्रह्मास्त्रात् स्वस्य रक्षणं, वृष्णिपाण्डवयोः स्नेहं, केशवभक्तिं च शृणोत्। तैः संतुष्टः, हर्षविस्तीर्णलोचनः, धनं, वस्त्राणि, हारांश्च दत्तवान्। राजा विष्णुपादपद्मभक्तः, पाण्डवान् स्नेहपूर्वकं सेवते—रथारूढः, सहचरः, सेवकः, मित्रः, दूतः, वीरासनसहायी, अनुगामी, स्तुतिकर्ता, प्रणामकर्ता, तथा जगत् विष्णुप्रणतं करोति। एवं पूर्वजाचार्यं अनुवर्तमानः, प्रतिदिनं, अद्भुतं घटितं, समीपे, शृणु। धर्मः एकपादेन गच्छन्, पृथिवीं, छायायाः ह्रासं, वत्सवियोगिनीं गोमिव रुदन्तीं, अपश्यत्, पृष्टवान्। धर्मः उवाच—सुभगे, किम् अस्ति तव? किम् त्वं क्षीणवर्णा, शुष्कवदना दृश्यसे? अन्तः दुःखं पश्यामि—किम् दूरस्थस्य बन्धोः शोकं करोषि, मातः? किम् अंगवियोगेन, पापकृत् दग्धायाः, देवद्रव्यहरणेन, इन्द्रस्य वृष्ट्यागमेन, जनानां दुःखेन शोकं करोषि? किम् स्त्रीबालानां अनाथत्वेन, क्रूरजनैः पीडितानां, वाणीश्रीब्राह्मणवर्गस्य भ्रष्ट्या, राज्ञां अधर्मेण कुलनष्ट्या, शोकं करोषि? किम् कलिना कष्ट्रियकुलानां, राज्यनाशेन, जनानां अन्नपानवासस्नानार्थं विचरणेन, जीविकाविघ्नेन, शोकं करोषि? किम् मातः, हरिः तव भारहरणाय अवतरितः, तस्य कर्मस्मरणेन, तस्य गमनात्, मोक्षविलम्बेन, शोकं करोषि? किम् दुःखस्य मूलं, तव सौभाग्यं, देवपूज्यं, कालः, सर्वबलिष्ठः, हृतवान् इति, शोकं करोषि? पृथिवी उवाच—धर्मन्, यत् त्वया पृष्टं, तत् सर्वं त्वया ज्ञातं; त्वं चतुर्वर्णस्य सुखप्रदं चतुरङ्गं धारयसि। सत्यं, शौचं, दया, क्षमा, त्यागः, तुष्टिः, सरलता, शान्तिः, दमः, तपः, समता, सहनं, निवृत्तिः, विद्या—ज्ञानं, वैराग्यं, ऐश्वर्यं, वीर्यं, तेजः, बलं, स्मृति, स्वातन्त्र्यं, कौशलम्, शोभा, धैर्यं, सौम्यता— साहसिकता, विनयः, सदाचारः, धैर्यं, उत्साहः, बलं, श्रीः, गम्भीरता, स्थिरता, श्रद्धा, कीर्ति, मानः, अभिमानरहितता—एतानि सर्वाणि, भगवन्, सदैव तव निवसन्ति; महत्त्वं इच्छन्तः तान् अन्वेषयन्ति, तव न कदापि क्षयः। अतः अहं शोकं करोति, श्रीनिवासस्य, सर्वगुणाधारस्य, अनुपस्थित्या, कलिपापदृष्ट्या च। अहं आत्मनः, तव, श्रेष्ठराज्ञः, देवतानां, पितॄणां, ऋषीणां, सतां, चतुवर्णाश्रमस्य, शोकं करोति। ब्रह्मादयः अपि, तस्य कटाक्षलाभाय, तपः कृत्वा, तं शरणं गत्वा; सा श्रीः, स्वं पद्मवनं त्यक्त्वा, तस्य पादधूलिं, शुभलक्षणांकितां, प्रेम्णा पूजयति। इति कथा।