युधिष्ठिरः, काष्ठवासाः, उपवासी, जटामण्डलितः, शिरः अनावृतः, स्वस्वरूपं प्रकाशयन्, जडः, उन्मत्तः, या पिशाचग्रस्तः इव प्रकटितः, तद्वत् स्थितः। सः, सर्वेन्द्रियाणि निगृह्य, श्रोत्रे अतीव उदासीनः, निर्गतः, उत्तरदिशं प्रविष्टः, यथा पूर्वं महात्मनः, हृदि परमब्रह्माणि ध्यानं कृत्वा, यत्र पुनः न प्रतिनिवर्तते। तस्य भ्रातृगणः अपि, दृढनिश्चयः कृत्वा, तं अनुगतः, यतः पृथिव्यां जनाः कलिना, अधर्ममित्रेण, स्पृष्टाः, व्यथिताः च। ते, सर्वे धर्मपूर्वकं कृत्यं समाप्य, आत्मनोऽर्थं ज्ञात्वा, वैकुण्ठनाथस्य, भगवतः, पद्मपादयोः, चित्तं स्थिरीकृतवन्तः। अनन्यभक्त्या, शुद्धबुद्धयः, नारायणस्य परमधाम्नि एव, मनः नित्यम् अवस्थितवन्तः। ते, तद् अतिदुर्लभं पदम्, इन्द्रियसंसर्गदोषयुक्तैः न प्राप्तव्यं, केवलं शुद्धात्मना लभ्यम्, प्राप्तवन्तः। विदुरः अपि, प्रभासे देहं त्यक्त्वा, मनः कृष्णे निवेश्य, पितृभिः एकीभूतचेताः, स्वं स्थानं गतः। तस्मिन्नेव काले, द्रौपदी अपि, पतिसङ्गिनां वैराग्यं ज्ञात्वा, भगवतो वासुदेवस्य एकान्तभावेन चित्तं स्थापयित्वा, तद् पदं प्राप्तवती। यः कश्चन, पाण्डुपुत्राणां गमनकथां, श्रद्दया शृणोति, या परमपावनी, शुभदायिनी च, सः हरौ भक्तिं, सिद्धिं च, अवाप्नोति। ततः सूतः उवाच—परिक्षित्, महाभागः, पृथिवीं, श्रेष्ठब्राह्मणानां मार्गदर्शनानुसारं, यथा विद्वांसः नवजातशिशुं मार्गयन्ति, शासनं कृतवान्। सः, उत्तरायाः कन्यायाः इरावत्याः विवाहं कृत्वा, तया सह, जनमेजयादीन् चत्वारः पुत्रान् उत्पादितवान्। सः, गङ्गातटे, शारद्वतं पुरोहितं कृत्वा, त्रिः अश्वमेधयज्ञान्, दानेन महतीं सम्पत्तिं वितरन्, देवाः अपि तत्र दृश्यन्ते स्म, अनुष्ठितवान्। कदाचित्, दिशाजये, वीरः राजा, कलिं, राजरूपधारीं, शूद्रं, गोबृन्दं पदेन ताडयन्तं, गृहीतवान्। शौनकः उवाच—कस्मात् राजा, विजयायात्रायां, कलिं गृहीतवान्? कः सः शूद्रः, राजचिह्नधारी, गोमिणं पदेन ताडयामास? हे भाग्यवत्, यदि एषा कथा कृष्णकथासम्बद्धा अस्ति, तर्हि वद। अथवा, भगवत्पादाम्बुजरसास्वादनपराणां, अन्याः निरर्थकाः वार्ता, आयुः नष्टायै, किम् उपयुज्यन्ते? हे सौम्य, मर्त्येषु अल्पायुषां, अमृतत्वेच्छायाम्, भगवान् मृत्युरूपेण, शमिकमुनिना आहूतः। मृत्युः यावत् अत्र तिष्ठति, तावत् कश्चन न मृत्युः; तस्मात्, महर्षिभिः भगवान् आहूतः। अहो, लोके हरिचरितामृतं पिबतु। अस्मिन्कले, जनाः मन्दाः, मन्दबुद्धयः, अल्पायुषः, रात्रौ निद्रया, दिवा व्यर्थकार्येण, कालं नष्टवन्तः। सूतः पुनः उवाच—परिक्षित्, कुरुक्षेत्रे स्थितः, कलिः राज्यं प्रविष्टः इति अप्रियवार्तां शृण्वन्, वीरः धनुर्धरः, धनुः आदाय, रथं, कृष्णवर्णाश्वयुक्तं, सिंहध्वजं, रथ, अश्व, गज, पदातिसैन्येन परिवृतः, दिशाजये निर्गतः। सः, भद्राश्व, केतुमाल, भारत, उत्तरकुरु, किम्पुरुषादीन्, विजयाय, करं संग्रहीतवान्। नगराणि, वनानि, शुद्धजलनद्यः, देवसदृशपुरुषान्, रमणीयस्त्रियः च, विजितवान्। धनञ्जयः, अद्भुतानि दृश्यानि, दिव्यगृहाणि, अप्सरःसदृशस्त्रियः, दृष्टवान्। तत्र, अन्यत्र च, पितामहानां यशः, कृष्णस्य महिमानं प्रकटयन्तं, गीतं शृणोत्। स्वयम् अश्वत्थामनः अग्नास्त्रेण रक्षितः, वृष्णिपाण्डवयोः स्नेहः, केशवभक्तिः च, शृणोत्। सः, तेषां प्रसन्नः, विशाललोचनः, धर्मात्मा, बहुधनं, वस्त्रं, हेममाल्यं च, दत्तवान्। राजा, विष्णुपादपद्मभक्तः, पाण्डवेषु स्नेहपूर्णः, सारथिः, मित्रः, सेवकः, सखा, दूतः, वीरासनसहायः, अनुगामी, स्तुतिकर्ता, नम्रः, इत्यादि, विश्वं विष्णुप्रणामाय यतते। सः, पूर्वजाचारं प्रतिदिनं अनुगच्छन्, तत्र, समीपे, अद्भुतवृत्तान्तः अभवत्—तं शृणु। धर्मः, एकपादगमनं कृत्वा, पृथिवीं, छायायाः ह्रासं दृष्ट्वा, वत्सवियोगिनीं गोमिव, अश्रुयुक्तां, पप्रच्छ। धर्मः उवाच—सुखं ते अस्ति वा? किम् त्वं शुष्कवर्णा, क्षीणप्रभा इव दृश्यसे? अन्तः दुःखं पश्यामि—किम् दूरस्थबन्धुनः शोकं वहसि, हे माता? किम् अंगवियोगेन, पापैः भक्ष्यमाणया, देवेषु यज्ञभागहरणेन, जनानां, इन्द्रस्य वर्षनिवृत्त्या, शोकं करोषि? किम् स्त्रीबालानां, अनाथानां, पापपुरुषैः पीडितानां, वाणीश्रियाः, ब्राह्मणवर्गे दूषितायाः, कुलश्रेष्ठानां, अधर्मराजैः पतितानां, शोकः अस्ति? किम् क्षत्रियवंशानां, कलिना पीडितानां, राज्यनष्टानां, जनानां, अन्नपानवासस्नानार्थं विचरन्तीनां, जीविकाविघ्नेन, शोकः अस्ति? अथवा, हे माता, हरिणा कृतानि कर्माणि, भारहरणाय अवतरितः, तस्य गमनात्, विलम्बितमोक्षात्, स्मरसी वा? किम् दुःखस्य मूलं वद, येन त्वं व्यथिता; भग्यं देवैः पूजितं, कालः, बलिष्ठतमः, अपहृतवान् वा? पृथिवी उवाच—त्वं यद् पृच्छसि, तत् सर्वं जानासि, हे धर्म, त्वं हि सुखदायिनीं चतुर्भुज्यां धर्मपादां धारयसि। सत्यम्, शौचम्, दया, क्षमा, त्यागः, तुष्टिः, सरलता, शमः, दमः, तपः, समता, सहनम्, निवृत्तिः, विद्या—ज्ञानम्, वैराग्यम्, ऐश्वर्यम्, वीर्यम्, तेजः, बलम्, स्मृति, स्वातन्त्र्यम्, कौशलम्, शोभा, धैर्यं, सौम्यत्वम्—दाक्ष्यम्, विनयः, सदाचारः, धृति, उत्साहः, बलम्, श्रीः, गम्भीरता, स्थैर्यम्, श्रद्धा, कीर्तिः, सम्मानः, अभिमानशून्यता—सर्वे एते, अन्ये च गुणाः, त्वयि नित्यं वसन्ति; ये महत्त्वमिच्छन्ति, ते तान् त्वयि सदा अन्विष्यन्ति, ते तव न कदापि ह्रासं यान्ति।