यदुवंशस्य अन्ते, तत्र वारुणीं मदिरां पीत्वा, यदवः मदान्धचित्ताः सन्तः, परस्परं न परिचिन्वन्तः, स्वजनानपि न ज्ञातवन्तः, युद्धे प्रवृत्ताः। तत्र केवलं चत्वारः पञ्च वा शेषिताः। हे राजन्, भगवतो गूढकार्याणि एषा एव विधिः—यस्य नियोजनेन जीवाः परस्परं विनष्टाः भवन्ति, परस्परं च पालिता अपि भवन्ति। यथा जलमध्ये बृहत्तरः मत्स्यः लघुतरं ग्रसति, तथा मनुष्येषु बलवान् दुर्बलम्, शक्तिमान् अशक्तम् अधिगच्छति। एवं भगवता पृथिव्याः भारः अपाकृतः, यदुवीरैः परस्परं विनष्टैः, यथा बलवान् दुर्बलान् नाशयन्ति। गोविन्दस्य याः वाणी, काले, स्थले, परिस्थितौ च यथायोग्यं, ताः हृदयस्य विषादं शमयन्ति, स्मरणे मनः आकर्षन्ति। एवं अर्जुनः भगवत्पादकमलं स्नेहपूर्णेन मनसा चिन्तयन्, मनः शान्तं विशुद्धं च अभवत्। वासुदेवपादचिन्तनया, भक्त्या च अर्जुनस्य मनः शेषदोषैः विमुक्तं, परमचेतनायां स्थितम्। स महाबलः अर्जुनः, भगवत्कृतं युद्धभूमौ गीतं ज्ञानं स्मरन्, कालदोषमोहान्धकारं विजिग्ये। ब्रह्मपदं प्राप्य, द्वैतशङ्का छिन्ना, प्रकृतिलक्षणातीतः, देहाभिमानरहितः, जन्मातीतः अभवत्। युधिष्ठिरः, मनः संयम्य, भगवतो गमनं यदुवंशस्य अन्तं च श्रुत्वा, उत्तमगतिक्रमणाय निश्चितः। पृथा अपि अर्जुनात् यदुविनाशं भगवतो गमनं च श्रुत्वा, मनः परमात्मनि एकाग्रं कृत्वा, जन्ममृत्युसंसरात् निवृत्ता। भगवन्, पृथिव्याः भारं अपाकृत्य, अजः सः तन् शरीरं त्यक्तवान्, यथा कण्टकं कण्टकेन निष्कास्य, उभौ त्यज्यते। यथा नटः मत्स्यादिरूपं गृहीत्वा त्यजति, तथा सः पृथिव्याः भारं अपाकृत्य तन् शरीरं त्यक्तवान्। यदा मुकुन्दः, शुभरूपेण सह, पृथिवीं त्यक्तवान्, तस्मिन्न एव क्षणे, कलिः, अधर्मस्य कारणं, तेषु मनुष्योऽविबुद्धेषु प्रवृत्तः। युधिष्ठिरः, विवेकी, कलिं नगरं, राज्यं, गृहं, आत्मानं च व्याप्नुवन्तं, लोभमिथ्याहिंसादिलक्षणं दृष्ट्वा, निर्गमनाय उद्युक्तः। सः स्वपौत्रं, गुणानुशासनसमं, गङ्गातटे हस्तिनापुरे पृथिव्याः अधिपतिं कृतवान्। मथुरायां वज्रं शूरसेनाध्यक्षं स्थापयित्वा, यथायोग्यं विधिं कृत्वा, अग्निं पितवान्। तत्र, सर्वसंबन्धिनः, अनुयायिनः, संपत्तिं च त्यक्त्वा, सर्वममत्वाभिमानं छित्वा, मुक्तः अभवत्। वाक्यं मनसि, मनः प्राणे, इन्द्रियाणि तमसि, प्राणः मृत्यौ, एवम् समर्प्य, लयावस्थां प्राप्नोत्। पञ्चभूतानि परस्परेण, ततः एकत्वे, सर्वं आत्मनि, आत्मा च अक्षरे ब्रह्मणि समर्पितम्। वल्कलवस्त्रधारी, उपवासी, जटिलः, शिरः अनावृतः, मूढः, उन्मत्तः, पिशाचवत्, स्वस्वरूपं प्रकाशयन् अवतिष्ठत्। उदासीनः, बहिरश्रवणवत्, उत्तरमार्गं प्रविष्टः, यथा पूर्वसिद्धाः, हृदि ब्रह्म परमं ध्यायन्, यत्र न पुनरावृत्तिः। तस्य भ्रातरः अपि, दृढनिश्चयाः, तं अनुगत्वा, कलेन स्पृष्टा, धर्ममित्रेण पीडिताः। सर्वधर्मान् सम्यक् पूरयित्वा, आत्मनोऽर्थं ज्ञात्वा, वैकुण्ठनाथस्य पदकमले मनः न्यवेशयन्। दृढभक्त्या, विशुद्धबुद्ध्या, नारायणस्य परमधामे मनः एकीकृतम्। तदद्भुतं पदं प्राप्तवन्तः, यद् इन्द्रियविषयासक्तैः, मलिनैः न लभ्यते, केवलं शुद्धात्मना लभ्यते। विदुरः अपि प्रभासे शरीरं त्यक्त्वा, मनः कृष्णे एकीकृत्य, पितृभिः एकभाव्य, स्वं स्थानं प्राप्नोत्। तस्मिन् काले, द्रौपदी अपि, पतिसंन्यासं ज्ञात्वा, वासुदेव भगवति मनः एकाग्रं कृत्वा, तद् पदं प्राप्तवती। यः पाण्डुपुत्राणां गमनकथां श्रद्धया शृणोति, सा शुद्धिकरः, शुभदः, हरौ भक्तिं, सिद्धिं च प्राप्नोति। सूतः उवाच— ततः परीक्षित्, महाभागः भक्तः, पृथिवीं ब्राह्मणश्रेष्ठैः उपदिष्टः, यथा शिशुः कुशलैः मार्गदर्शकैः, शासनं कृतवान्। सः उत्तरायाः कन्यायां इरावत्यां विवाहं कृत्वा, तस्यां जनमेजयादीन् चत्वारः पुत्रान् उत्पादितवान्। सः गङ्गातटे त्र्यश्वमेधयज्ञं कृतवान्, विपुलं दानं दत्त्वा, शारद्वतं पुरोहितं कृत्वा, यत्र देवाः अपि दृश्यन्ते स्म। एकदा, दिशिविजये, वीरः राजा, कलिं, राजा-रूपेण स्थितं, शूद्रं, गाम् वृषभं च पादेन ताडयन्तं, गृहीतवान्। शौनकः उवाच— किमर्थं राजा कलिं दिशिविजये गृहीतवान्? कः सः शूद्रः राजचिह्नधारी, गाम् पादेन ताडयन्? भगवत्कथासम्बन्धे चेत्, कथयस्व। अन्यथा, भगवत्पादामृतास्वादनाय भक्तानां, अन्याः फलहीनाः कथाः, आयुः नष्टं कुर्वन्ति। हे सौम्य, मर्त्यजनानां अल्पायुषां अमृतकामानां, मृत्यु-रूपेण भगवान्, शमिकमुनिना आहूतः। मृत्यु इह स्थितः, कस्यापि मृत्युः न भवति; अतः महर्षिभिः भगवान् आहूतः। हरेः लीलामृतं लोकं पिबतु। अस्मिन्काले, जनाः मन्दाः, अल्पबुद्धयः, अल्पायुषः; रात्रिः निद्रया, दिवा व्यर्थकर्मणा नष्टः। सूतः उवाच— यदा परीक्षित्, कुरुक्षेत्रे स्थितः, कलिः राज्यं प्रविष्टः इति अप्रियं श्रुत्वा, धनुषं गृहीत्वा, रथं सिंहध्वजं, कृष्णाश्वयुक्तं, शोभितं आरूढः, रथाश्वगजरथपदातिसैन्येन परिवृतः, दिशिविजये निर्यातः।