नारदः महर्षिः, तयोः ज्ञानवैराग्ययोः कर्णसंनिकर्षे स्वं मुखं स्थापयित्वा, उन्नदितः प्रोवाच— "हे ज्ञान! शीघ्रं जागरय। हे वैराग्य! उत्तिष्ठ।" स पुनः वेदवेदान्तगीताभिः पुनः पुनः पाठैः तौ बोधयितुं यतमानः, किञ्चित्प्रयत्नेन तौ कथञ्चित् उत्थापयामास। तौ उभौ तु, नेत्रे उद्घाटयितुं अशक्तौ, शुष्ककाष्ठसमानकायौ, बकवद् दुर्बलौ, जृम्भमाणौ, धूसराङ्गौ अभवताम्। तयोः द्वयोः क्षुधया कृशयोः पुनः स्वप्ननिमग्नयोः दृष्ट्वा, स मुनिः चिन्तायाम् अपि मग्नः, किमिदानीं कर्तव्यं मया इति विचारयामास। "कथमेषां निद्रा आगता? कथं चैतादृशी जरायाः सम्भवः?" इति मनसि विचिन्त्य, भर्गवः गोविन्दस्मरणं चकार। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यः शब्दः आकाशात् प्रादुरभूत्— "हे मुने, मा शुचः। तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः।" "अस्य हेतोः, हे देवर्षे, पुण्यकर्माणि आचर। पुण्यैः भूषिताः साधवः तव कृत्यं प्रचारयिष्यन्ति।" "यदा तत् पुण्यकर्म सम्पन्नं भविष्यति, तदा तयोः निद्राजरयोः तत्क्षणात् विनाशः स्यात्, भक्तिः च सर्वत्र प्रसारयिष्यते।" एवं स्फुटं दिव्यं वाक्यं सर्वैः श्रुतम्, नारदः विस्मितः सन्, "एतद् मम न ज्ञातम्," इति अवदत्। तदा नारदः उवाच— "एतस्मात् दिव्यवचनात् अपि, तत्त्वं रहस्यमेव स्थितम्। कः स उपायः, किम् कर्तव्यं, येन तयोः कार्यसिद्धिः स्यात्?" "क्व सन्ति साधवः, कथं ते उपायं दास्यन्ति? किमत्र मया कर्तव्यं, यथा आकाशवाणी उक्तवती?" सूतः उवाच— "तौ तत्र स्थाप्य, नारदः मुनिः यत्र तत्र तीर्थेषु गच्छन्, मार्गे महर्षीन्पृष्ट्वा, मार्गमेकं विचिन्तयन् प्रवव्राज।" तस्य चरितं सर्वैः श्रुतम्, परं चिन्तयित्वा कश्चित् न प्राह; कश्चित् अशक्यम् इति, अन्यः दुरवगमम् इति, कश्चित् मौनम्, अन्यः पलायितः। त्रिषु लोकेषु महान् कोलाहलः उत्पन्नः, वेदवेदान्तगीतघोषेण जनाः जागृताः। यदा भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न जातम्, तदा जनाः कर्णात् कर्णं गूढं शशंसुः— "नान्य उपायः अस्ति।" नारदेन अपि, योगिना, तत्त्वं न ज्ञातम्; कथं तर्हि अन्यैः मनुष्यैः वक्तुं शक्यम्? एवं, मुनिगणैः पृष्टः, उपायः दुर्गमः इत्येव निर्णीतः, प्रचारितः च। ततः चिन्तया क्लिष्टः, स बदरीवनं जगाम, तत्रैव तस्य हेतोः तपः कर्तुं निश्चित्य। तत्र सः पश्यति— पुरतः विराजमानान् सनकादीन् महर्षीन्, कोटिसूर्यसमप्रभान्, तेषां प्रमुखः ऋषिः भाषते स्म। नारदः उवाच— "धन्यः अहं, युष्माभिः अद्य साक्षात् दृष्टः। हे कुमाराः, कृपया शीघ्रं वक्तुमर्हथ।" "यूयं योगिनः, ज्ञानीनः, पञ्चसंयमसम्पन्नाः, सर्वप्रथमजनानामपि पूर्वजाः।" "सदैव वैकुण्ठनिवासिनः, हरिकथारसास्वादमत्ताः, तस्यैव चरित्रकथासु जीवन्ति।" "ये हि हरिनामस्मरणे निरतः, तेषां जरा कालकृतापि बाधां न करोति।" "तेषां केवलं भ्रूकुट्यैव, द्वारपालौ हरिं प्रति, तत्क्षणाद् चरणयोः पतितौ; तयोः कृपया नगरं प्रत्यागच्छताम्।" "योगभाग्येन अहं युष्माकं दर्शनं प्राप्तवान्; कृपया मयि अनाथे दया दर्शयन्तु।" "या आकाशवाणी उक्ता— तस्य उपायः कः? कथं स साध्यः? विस्तार्य कथयन्तु।" "कथं भक्तिज्ञानवैराग्ययुक्तानां सुखं सम्पद्यते? कथं स सर्वेषां वर्गेषु प्रेम्णा प्रयत्नेन च स्थाप्यते?" कुमाराः ऊचुः— "मा विषीद, देवर्षे! हृदि हर्षं कुरु। उपायः सुलभः, अत्रैव वर्तमानः।" "हा नारद, त्वं धन्यः, वैराग्यशिरोमणिः, श्रीकृष्णदासमध्ये अग्रण्यः, योगिनां सूर्यः।" "भक्तिपथे सदा अनुवर्तिनि तव, कृष्णदासस्य भक्तिस्थापनं साधारणमिति न विस्मयः।" "बहवः मुनयः विविधान् मार्गान् अविष्कृतवन्तः, ते सर्वे कठिनाः, यत्नेन साध्याः, स्वर्गफलदाः च।" "यः तु वैकुण्ठमार्गः, स रहसि रक्षितः; तस्याचार्यः दुर्लभः, स च प्रायः सुभाग्येन लभ्यते।" "यः पुण्यकर्म पूर्वं आकाशवाणीना निर्दिष्टः, स इदानीं व्याख्यायते; स्थिरया बुद्ध्या शृणु।" "केचित् हविषा यजन्ति, केचित् तपसा, अन्ये योगेन, अपरे अध्ययनज्ञानाभ्याम्; एते सर्वे कर्मशब्दिताः।" "तेषु, ज्ञानयज्ञः एव पण्डितैः श्रेष्ठः, स च श्रीमद्भागवतव्याख्यानरूपः, शुकादिभिः गीतः।" "तस्य प्रचारात् भक्तिज्ञानवैराग्ये महाशक्तिः जायते; तयोः दुःखं नश्यति, भक्तस्य सुखं आगच्छति।" "श्रीमद्भागवतमार्गघोषेण, कलिदोषाः सिंहनादे वृकवत् नश्यन्ति।" "ज्ञानवैराग्ययुक्ता भक्तिः प्रेमरसा, गृहात् गृहम्, जनात् जनं, क्रीडिष्यति।" नारदः उवाच— "यदा वेदवेदान्तघोषे, गीतापाठे च, भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं न जायते—" "श्रीमद्भागवतपाठेन तदर्थज्ञानं जायते; तस्य कथायां वेदानां अर्थः प्रत्येकश्लोके, प्रत्येकवर्णे च अस्ति।" एवं तु दिव्योपदेशैः, मुनिसंवादैः च, नारदः किमर्थं ज्ञानवैराग्ययोः जागरणं न सुलभम् इति, श्रीमद्भागवतश्रवणस्य माहात्म्यं, तस्यैव उपायत्वं च, कुमारैः साक्षात् ज्ञात्वा, हर्षपूर्णः अभवत्।