शृणु, धर्मज्ञ, एकस्य दिव्यस्य कथा यथावृत्तम्। श्रीकृष्णः एव आत्मा, सर्वात्मा, लोकहिताय स्वमायया देहेन इह प्रकटितः। ज्ञातृणां दृष्ट्या, स्थावरजङ्गमं यत् किमपि दृश्यते, तत्र केवलं कृष्णः एव तत्त्वतः अस्ति; तस्यैव परमेश्वरस्य रूपं सर्वं, अन्यत् किमपि नास्ति। यथार्थः सर्ववस्तूनां सत्त्वे एव प्रतिष्ठितः, तस्मादपि भगवतः कृष्णस्य, तत्त्वातिरिक्तं किमपि वस्तु सत्यम् न स्यात्। ये जनाः मुरारेर् मृदुलपादयोः शरणं गृहीत्वा तस्य शुद्धं महत् कीर्तिं नावसम् इव आश्रयन्ति, तेषां संसारसागरः वत्सपदं यथा लघु भवति; तत्र परमं धाम, यत्र कदापि दुःखस्पर्शः नास्ति। यद् यत् त्वया पृष्टं, तद् सर्वं हरिणः बाल्ये कृतं, तस्य यशः च, अहं त्वां सम्यक् आख्यातवान्। मुरारेर् मित्रैः सह कृतं आचारः—दुष्टनाशनं, वनेषु क्रीडनं, तस्य प्रकट-अप्रकटरूपं, पृथिव्याः कामनां पूर्तिः—एतद् श्रुत्वा, स्तुत्वा, मनुष्यः सर्वार्थान् प्राप्नोति। एवं बाल्यक्रीडाः—लुप्तिः, सेतु-निर्माणम्, वानरवत् उच्छालनं च—एतेषु व्रजे बाल्यं व्यतीतवन्तः। ततः सूतः उवाच—एवं कृष्णस्य मित्रं, कृष्णः, स्वराज्ये भ्रातृणाः अनिच्छया स्थितः, तस्य मनः बहुधा संशयैः व्याकुलम्, कृष्णवियोगेन संतप्तम्। तस्य मुखं हृदयपद्मं शोकात् शुष्कम्, तेजः नष्टम्; सः केवलं भगवतः ध्यानं कृत्वा, वाक्यं वक्तुं न अशक्नोत्। सः महता प्रयत्नेन शोकं निगृह्य, हस्तेन नेत्रे मार्जयन्, भगवद्वियोगात् व्याकुलः अभवत्। सः मित्रत्वं, सौहार्दं, स्नेहं, रथवाहनादिकं स्मृत्वा, अश्रुपरिप्लुतया वाचा ज्येष्ठं राजानं अभाषत। अर्जुनः उवाच—अहं, महराज, हरिणा मोहितः, यः मम बान्धवः इव प्रकटितः; येन मम शक्तिः, देवाः अपि विस्मिताः, हरिता। तस्य वियोगेन, क्षणमात्रेण अपि, जगत् शून्यं दृश्यते; तस्य स्तुत्याभावेन, मृतः इव अहम्, इत्युक्तम्। तस्य आश्रयात्, द्रुपदस्य गृहं स्वयंवरे प्रविष्टवान्, यत्र गर्विताः राजानः आसन्; तस्य शक्त्या तान् जित्वा, स्पर्धायाम् विजयी अभवम्, कृष्णां च प्राप्तवान्। तस्य सन्निधौ, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्, इन्द्रं सेनायैः सह बलात् विजित्य, मायया निर्मितं अद्भुतं सभां प्राप्तवान्; सर्वदिशः राजानः यज्ञाय तुभ्यं करं आनयन्। तव शक्त्या, राजन्, भीमः, तव अनुजः, यः दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, भूमिपालान् यज्ञाय विजित्य, ते राजानः तुभ्यं करम् आनयन्। तव महायज्ञे, तव भार्या, राज्याभिषेकाय अलङ्कृता, सभायां द्यूतक्रीडकैः अपमानिता; तस्या अश्रूणि तव पादयोः पतितानि, रक्षिणः पराजिताः, तस्या केशः स्रस्तः—स्त्रियः तत्र महतीं पीडां अनुभूयन्। सः, यः वनवासे दुर्वासादिभिः कृतदुःखेन, शत्रुभिः आक्रमणे, शाकाहारित्वे, सर्वसाधनक्षये, त्रासितः अस्मान् रक्षितवान्; तस्य कृपया, त्रिलोक्यः तृप्ताः अभवत्, जलमध्यस्थे अपि अस्मान् रक्षितवान्। तव बलात्, देवेशः शिवः त्रिशूलधारः, पत्नीसमेतः, युद्धे विस्मितः, स्वं शस्त्रं मम दत्तवान्; अनेन शरीरेण, इन्द्रस्य सभायां महद् आसनं प्राप्तवान्। तत्र, अहं रममाणः, मम बाहू, गाण्डीवचिह्नितौ, शत्रुनाशाय समर्पितौ, देवैः इन्द्रप्रमुखैः पूजितौ, मम शरणं प्राप्तवन्तः; किन्तु, भगवतः निर्गमने, अहं तस्य शक्त्या विना, सामान्यः इव अभवम्। तस्य कृपया, बान्धव, अहं एकेन रथेन अपारं कौरवसेनां तरित्वा, वीर्यं दर्शयन्, शत्रुजनात् बहु धनरत्नं प्राप्तवान्, तेषां मणिमुकुटानि अपि हरितवान्। सः, श्रेष्ठः रथवाहकः, मम पूर्वं युद्धे गतः, उत्तमचक्रे रथान् शोभयन्, निर्मलरात्रिषु, भीष्मः, कर्णः, गुरु, शल्यः, अन्ये च—तस्य दृष्ट्या शत्रुप्रधानानां बलं मनः च निगृहीतं। तस्य कृपया, भीष्मकर्णद्रोणशल्यसैन्धवमहाबलिनां अस्त्राणि, यद्यपि अमोघानि, शक्तिमन्ति, मम स्पर्शं न प्राप्तानि, यथा दैत्यास्त्राणि नृहरिं न स्पृशन्ति। प्रभासे युद्धे, दुष्टैः परिवृतः, भगवान्, यस्य पद्मपादौ मुक्त्यै साधुभिः पूज्यते, माम् रक्षितवान्; अश्वाः श्रान्ताः, अहं भूमौ स्थितः, शत्रुरथिकाः तस्य मायया मोहितमनसः, मम आक्रमणं न अकरोत्। तस्य हास्ययुक्तं मधुरं वचनं—'पार्थ! अर्जुन! मित्र! कुरुवंशानन्द!'—राजन्, हृदयमस्पृशन्, स्मृतौ हृदयशिलां अपि द्रावयति। शय्यायां, आसने, गमने, संभाषणे, भोजने च सहवासे, अहं तेन मित्रं इव, स्वं तुल्यं मन्ये, मित्रस्य मित्रं, पितुः पुत्रं वा; सः, अज्ञानजन्म offenses तस्य महति स्नेहेन सहनं अकरोत्। अधुना, राजन्, तस्मात् परमपुरुषात् वियोगेन, प्रियं मित्रं विना, मम हृदयम् रिक्तम्; मार्गे, तस्य महाकृत्यैः रक्षितः अपि, अहं चौरैः पराजितया स्त्रीवद् असहायः। गाण्डीवः, बाणाः, रथः, अश्वाः, अहं च—यस्य पुरः राजानः अपि नम्रः आसन्—क्षणेन अशक्ताः, निरर्थकाः, यथा हुतं भस्मनि, मायया। तव इच्छया, राजन्, यदवः, स्वनगरस्य अप्रणयिनः, ब्राह्मणशापात् मोहिताः, परस्परं मुष्टिभिः आघातम् अकरोत्। वारुणीमदिरां पीत्वा, मदात् विक्षिप्तचित्ताः, परस्परं न ज्ञायन्तः, युद्धम् अकरोत्, केवलं चत्वारः पञ्च वा शेषिताः। एषा भगवतः गूढक्रिया सामान्यतः—जीवाः परस्परं विनाशयन्ति, पोषयन्ति च, तस्य विधानात्। यथा जलमध्ये बृहत्तरः मीनः लघुतरं भक्षयति, तथा मनुष्येषु बलवान् दुर्बलम्, शक्तिमान् अशक्तम् जयति। एवं, भगवतः विधानात्, यदवः परस्परं विनाश्य, पृथिव्याः भारं अपाकरोत्, यथा बलवान् दुर्बलम् नाशयति। गोविन्दस्य वचनानि, कालदेशसंपत्त्यनुकूलानि, हृदयस्य विषादं शमयन्ति, स्मृतः मनः आकर्षयन्ति। सूतः उवाच—एवं अर्जुनः भगवतः पद्मपादौ स्नेहात् चिन्तयन्, तस्य मनः शान्तम्, शुद्धम् अभवत्। अर्जुनः, वासुदेवपादस्मरणस्य भक्त्या, शेषक्लेशविमुक्तः, परमचेतनायाम् स्थितः। सः महाबलः अर्जुनः, भगवत्कृतं युद्धभूमौ गीतज्ञानं स्मृत्वा, कालभागमोहतमः विजित्य, विजयी अभवत्। दुःखात् मुक्तः, ब्रह्मस्थितिं प्राप्तः, द्वैतसंशयच्छेदेन, प्रकृतिगुणातीतः, देहाभिमानरहितः, जन्मातीतः अभवत्। युधिष्ठिरः, मनः संयम्य, भगवतः निर्गमनं यदुवंशस्य अन्तं च श्रुत्वा, उच्चमार्गं गन्तुं निश्चयम् अकरोत्। पृथापि, अर्जुनात् यदूनां विनाशं, भगवतः निर्गमनं च श्रुत्वा, मनः तत्त्वे भगवति एकनिष्ठं कृत्वा, जन्ममृत्युपरम्परायाः निवृत्तिम् अपगच्छत्। एवं दिव्यकथा समाप्ता।