सर्वे गोकुलेषु कृष्णं शरणागतं सर्वदा आश्रयदातारं पश्यन्ति—किं त्वया ब्राह्मणः, बालः, गोः, वृद्धः, रोगी, स्त्री वा अन्यः कश्चन, यः शरणं प्राप्तः, परित्यक्तः? अपि वा, स्त्रीषु, याः न स्पृश्याः, स्पृश्याः, अथवा सहचार्याः, तासु काचित् उपगमिता? अपि वा, श्रेष्ठतरः, हीनतरः मार्गः त्वया पराजितः? किम् वा, वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं अन्नं त्वया केनापि प्रकारेण केवलं भुक्तम्? अपि वा, लज्जास्पदं, शक्त्यतिक्रान्तं कर्म किमपि कृतम्? प्रियतमः, किं त्वं स्वजनैः हृदयेन शून्यताम् अनुभवसि? अथवा अन्यथा चिन्तयसि? यदि न, तर्हि दुःखं नास्ति। सखा इत्युक्त्वा कृष्णं स्वागतं कृतवन्तः—त्वं शीघ्रं आगतः, न कश्चन ग्रासमपि भुक्तवान्; आगच्छ, यथेष्टं भुक्त्वा। ततः हृषीकेशः सस्मितः बालैः सह तेन अजगरत्वचं दर्शयित्वा वनात् ग्रामं प्रत्यागच्छत्। तदा कृष्णः मयूरपिच्छैः, पुष्पैः, नूतनगौरैः भूषितः, वंशीघोषोत्सवेन, गोमण्डलवन्दनेन, गोपिकानयनोत्सवेन, पावनकीर्तिगानैः समृद्धः, गोपग्रामं प्रविष्टः। गृहेषु बालाः गायन्ति—अद्य यशोदानन्दननन्दनः महाग्राहं हत्वा अस्मान् तस्मात् रक्षितवान्। राजा पृच्छति—हे ब्राह्मण, कथं कृष्णे जन्मनि एव, येषां पूर्वं स्वपुत्रेषु अपि न प्रेम आसीत्, तेषां मध्ये अपि महान् अनुरागः जातः? शुकः उत्तरं दत्तवान्—सर्वेषां प्राणिनां आत्मा एव परमप्रियः; पुत्रादयः धनादयः तस्यैव कारणात् प्रियाः। यथा आत्मन्येव सर्वेषां बन्धनं दृढतमं, न तु पुत्रेषु, धनादिषु, गृहादिषु, यः ममत्वाधारेण तिष्ठति। ये अपि देहं आत्मा इति मन्यन्ते, तेषां देहः अपि आत्मवत् न प्रियः, यः तं अनुसरति तस्य अधिकं प्रियः। यदि देहः ममत्वेन गृहीतः, तदा आत्मा एव अधिकं प्रियः; यदा देहः जरया ग्रस्तः, तदा अपि जीविताशा दृढा। अतः सर्वेषां आत्मा एव परमप्रियः; तस्यैव निमित्तं सर्वं जगत् चराचरं तिष्ठति। कृष्णं एव सर्वात्मानं विद्धि; सः स्वमायया लोकहिताय देहधारणं कृतवान्। यथार्थतः, ये जानन्ति तेषां कृष्णः एव स्थावरजङ्गमं, भगवतो रूपं, अन्यत् किमपि नास्ति। सर्वस्यार्थः सतत्त्वे स्थितः; भगवतः कृष्णस्य अपि, तस्मात् अन्यतत्त्वं असत्यम् कुतः? ये मुरारिपादकमलनावं शरणं गृहीत्वा, यः कृतकीर्तिः, तेषां संसारसागरः वत्सपदं यथा लघुतरः, तद् परमं स्थानं, यत्र कदाचित् आपदः न स्पृशन्ति। एतत् सर्वं यथापृष्टं तव कथितम्—हरेः बाल्ये कृतं, यशः बालचरितं। मुरारेर्यं सखिभिः सह आचारः—दुष्टनाशनं, गोष्ठे क्रीडनं, रूपं प्रकाशनं, पृथिव्याः कामनां पूरणं—श्रवणं कीर्तनं च, सर्वार्थसिद्धिं जनयति। एवं बाल्यलीलाभिः—अन्तर्धानं, सेतुबन्धनं, कपिवद् उत्क्रमणं, इत्यादिभिः, व्रजे बाल्यकालं यापितवन्तः। सूतः उवाच—एवं कृष्णसखा, कृष्णः, स्वराज्ञा भ्रात्रा, मनः संशयैः पीडितेन, कृष्णवियोगदुःखेन क्लान्तेन, अनवकाशः कृतः। तस्य मुखं हृदयकमलं शोकात् शुष्कं, दीप्तिः नष्टा; स एकस्मिन् कृष्णे मनः स्थिरं कृत्वा, वाक्यं वक्तुं न अशक्नोत्। सः महतीं शोकं निगृह्य, हस्तेन नेत्रे मृगयन्, भगवद्वियोगात् आकुलः अभवत्। सख्यं, सौहार्दं, प्रेम, सारथ्यादिकं स्मृत्वा, भ्रातृश्रेष्ठं राजानं अश्रुपूरितया वाचा सम्बोधितवान्। अर्जुनः उवाच—मया मोहितोऽस्मि, हे राजन्, हरिणा, बन्धुरूपेण आगतम्; यस्य प्रभावेण मम शक्तिः, देवांश्च विस्मययन्ती, हृताः। तस्य वियोगेन, क्षणमपि, जगत् शून्यं दृश्यते; तस्य स्तुतिविहीनः, मृतवत् अहम्। तस्य आश्रयात्, द्रुपदस्य स्वयम्वरे, यत्र अहं गर्वितराज्ञः विजित्य, कृष्णां प्राप्तवान्। तस्य सन्निधौ, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्, इन्द्रं सेनायैः सह विजित्य, मायया निर्मितं सभां प्राप्तवान्; सर्वदिशः राजानः यज्ञे तेभ्यः करं आनयन्ति। तव प्रभावेण, हे राजन्, भीमः, तव अनुजः, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, पृथिवीश्वरान् यज्ञाय जित्वा, राजानः करं आनयन्ति। तव महायज्ञे, तव पत्नी, राज्याभिषेकाय अलङ्कृता, सभायाम् द्यूतैः अपमानिता; तस्या अश्रूणि तव पादे पतितानि, केशा विमुक्ता, रक्षकेषु पराजितेषु—ताः नार्यः महतीं पीडां अनुभूताः। सः यः वनवासे, दुर्वासादिभिः क्लिश्यमानः, शत्रुभिः आक्रान्तः, शाकान्नजीवनः, सर्वसाधनक्षये, अस्मान् रक्षितवान्; यस्य प्रसादेन त्रिलोकः तृप्तः अभवत्, आपदः जलमध्ये अपि अस्मान् रक्षितः। तव प्रभावेण, शूलपाणिः शिवः, पार्वत्याः सह, युद्धे विस्मितः, स्वं शस्त्रं मम दत्तवान्; तेनैव देहे इन्द्रस्य सभायां महत् आसनं प्राप्तवान्। तत्र, अहं रममाणः, मम बाहू गाण्डीवचिह्नितौ, शत्रुनाशाय, देवैः इन्द्रमुख्यैः प्रशंसितौ, शरणं प्राप्तः; किन्तु भगवतः गमनात्, अहं सामान्यवत् शक्तिहीनः अभवत्। यस्य कृपया, हे बन्धो, एकेन रथेन, कौरवसेनासागरं पारं गतवान्, वीर्यं दर्शयन्; शत्रुभ्यः धनरत्नानि प्राप्तवान्, रत्नमुकुटानि अपि हरितवान्। सः, यः श्रेष्ठसारथिः, मम युद्धे अग्रे स्थितः, उत्तमसारथिमण्डलं शोभयन्, निर्मलरात्रिषु, भीष्मकर्णगुरुशल्यादीन् अग्रतः स्थित्वा, तस्य दृष्ट्या, शत्रुसैन्यनायकाश्च बलं मनश्च हृतवन्तः। यस्य प्रसादेन, भीष्मकर्णद्रोणशल्यसैन्धवमहायोधानां, अप्रतिहतशस्त्राणि, माम् न स्पृशन्ति, यथा दैत्यास्त्राणि नृहरिं न स्पृशन्ति। प्रभासे युद्धे, दुष्टैः परिवृतः, भगवन्, यस्य पादकमलानि मुक्तये साधुभिः पूज्यन्ते, माम् रक्षितवान्; अश्वाः क्लान्ताः, भूमौ स्थितः, शत्रुरथारूढाः तस्य प्रभावेण विमूढचेतसः, माम् न आक्रान्तवन्तः। तस्य क्रीडावाक्यानि, सस्मितानि—'हे पार्थ! हे अर्जुन! मित्र! कुरुवीरशिरोमणे!'—राजन्, मम हृदयम् स्पृशन्ति, स्मृत्वा, शिलवत् हृदयम् अपि गलयन्ति। शय्यासनगमनभोजनसंवादे, अहं तेन मित्रवत्, तं समं मन्ये, पित्रा पुत्रवत्; तथापि, तस्य महत् प्रेम्णा, मम अविद्याजनितानि अपराधानि सः सहनवान्। इति भगवतो बाल्यक्रीडाः, मित्रसौहार्दं, गोष्ठे क्रीडा, दुष्टनाशनं, पृथिव्याः कामनां पूरणं, अर्जुनस्य भगवत्स्मरणं, तस्य वियोगदुःखं, सर्वं श्रद्धया श्रुत्वा, सर्वार्थसिद्धिः भवति।