सूत उवाच— यदुकुलसिन्धौ स नित्यसखा, अनन्तपुरुषः, लोकार्थं, लोकक्षेमाय, लोकसमृद्धये, कच्चित् तिष्ठति? यदवः स्वनगर्यां बहुभुजबलैः संरक्षिताः, महावीर्यसम्पन्नाः, परमसुखेन क्रीडन्ति, यथा महाबलिनः। सत्या चान्या च षोडशसहस्रस्त्रियः, या रूपेण सुराङ्गनाः अपि जितवन्त्यः, ताः स्वकर्तव्यं चरणसेवनं कुर्वन्त्यः, इन्द्रप्रियाणां यथोचितं वरं प्राप्नुवन्ति। यदुवर्याः, ये बहुभुजसमुन्नतिभिः निर्भयाः सदा वर्तन्ते, सुदर्मां सभां, या देवराज्ञः योग्यं स्थानं, बलात् पादैराविशत्, ताम् आनयन्ति। प्रिय, त्वं कच्चित् आरोग्ये स्थितः? तव तेजः शिथिलं दृश्यते। कच्चित् किमपि अप्राप्तं, वा तिरस्कृतः, वा दीर्घकालं दूरस्थोऽसि? कच्चित् अशुभानि शब्दादीनि न प्राप्नोषि? कच्चित् अर्हद्भ्यः कामात् दातव्यं न अदत्तं, वा प्रतिज्ञातं न पूर्णं कृतम्? कच्चित् त्वं शरणदः सन्, ब्राह्मणं, बालं, गाम्, वृद्धं, रोगिणं, स्त्रियम्, वा यं कञ्चित् शरणागतं न निराकृतवान्? कच्चित् अनार्हां स्त्रियम्, वा योग्यां, वा सहधर्मचारिणीं, न उपगमितवान्? कच्चित् श्रेयांसोऽपि, हीनांश्च, मार्गे न पराजितः? कच्चित् वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं नैकाकी भुक्तवान्? कच्चित् अवाच्यं कर्म, वा शक्त्यतिक्रान्तं कर्म न कृतवान्? प्रियतम, कच्चित् आत्मबन्धुभिः हृदि रिक्तता, वा हानिरपि न अनुभूता? अन्यथा न चेत्, दुःखस्य कारणं नास्ति। मित्राणि कृष्णम् ऊचुः—"स्वागतम्! शीघ्रं प्राप्तः असि। न कोऽपि किंचित् भुक्तवान्। आगच्छ, सम्यक् भुङ्क्ष्व।" ततो हृषीकेशः स्मयमानः, बालकैः सह, अजगरत्वचं दर्शयन्, वनात् ग्रामं प्रत्यागच्छत्। स मयूरपिच्छैः पुष्पैः नवशिलालिप्तैः अलङ्कृतः, वेणुवाद्यदुन्दुभिसम्भृतोत्सवः, वत्सान् स्तुवन्, पुण्यकीर्तिं गायन्, गोपीजनलोचनाभिः अभिनन्दितः, गोपग्रामं प्रविवेश। "अद्य यशोदानन्दनः महोरगं हत्वा नोऽवित्" इति ग्रामे बालकाः गायन्ति स्म। राजा उवाच—"हे ब्रह्मन्, कथं कृष्णे जातमात्रे, स्वसुतादिषु अपि, पूर्वं न जातं प्रेम, सर्वेषां जनानां महदुदपद्यत? तद् विस्तरेण वद।" शुक उवाच—"राजन्, सर्वेषां प्राणिनां आत्मैव प्रियतमः; पुत्रादयः, वित्तादयः, आत्मनः हेतोः एव प्रियाः। यथा स्वात्मनि बन्धः परमः, न तथा पुत्रादिषु, वित्तगृहेषु, ममत्वाधारेषु। ये देहमात्मत्वेन मन्यन्ते, तेषामपि, देहः न तावत् प्रियः, यथा तदनुगाः। यदि देहे ममत्वं, तर्हि सः अपि न तावत् प्रियः, यतो वृद्धेऽपि देहे, जीविताशा नश्यति न कदाचन। अतः सर्वेषां देहिनां प्रियतम आत्मैव; तदर्थं चालं जगत् चराचरं प्रवर्तते। कृष्णं तमेव आत्मानं सर्वात्मानं विद्धि; स लोकरक्षणाय स्वमायया देहधारणं करोति। विदुषाम् अपि, कृष्ण एव स्थावरजङ्गमस्वरूपः, अन्यन्नास्ति। सर्वार्थसारः सतत्त्वे प्रतिष्ठितः; तस्मिन् कृष्णे, असतत्त्वं किं स्यात्? ये मुरारिपदनौकां शरणं गताः, तेषां संसारसागरः वत्सपदं स्यात्; सा परमगतिर्दुःखरहिताऽवाप्ता।" एवं यद् यद् बाल्ये हरिणा कृतं, यशः प्रथितं, सर्वं तव पृष्टं मया उक्तम्। मुरारेरियम् मित्रैः सह वृत्तिः—दुष्टनाशनं, वने क्रीडा, प्रकटाप्रकटस्वरूपं, भूमेः कामानां पूरणं—श्रवणकीर्तनेन सर्वार्थलाभः स्यात्। एवं बाल्यक्रीडया—लुकलुका, पुलिनसेतु, कपिवल्लेखन, इत्यादिभिः—ते व्रजे बाल्यं निन्युः। सूत उवाच—एवं कृष्णस्य सखा, कृष्णात् वियुक्तः, राज्ञा भ्रात्रा, संशयराशिपीडितेन, अनिच्छया त्यक्तः। तस्य वदनं हृदयकमलं शोकात् मलिनं, तेजो लुप्तं, स केवलं तं भगवन्तं स्मरन्, वक्तुं न शशाक। स दुःखं निगृह्य, हस्तेन नेत्रे प्रक्षालयन्, भगवत्-वियोगात् व्याकुलः अभवत्। स्नेहमैत्र्यादिस्मृत्या, सारथ्यादिसेवां चिन्तयन्, जेष्ठं भ्रातरं, अश्रुपूरितया वाचा, इदं वचनमुवाच— अर्जुन उवाच—"माम्, महाबाहो, हरीणामिव सख्येन, मोहितः, येन मम अद्भुतं तेजः, देवांश्च विस्मयम् आनयत्, हृतम्। तस्मात् वियोगेन, क्षणमपि, जगत् शून्यमिव दृश्यते; तस्य यशः विना, मृतवत् अस्मि। तस्मिन् शरणं गत्वा, द्रुपदस्य स्वयम्वरे, सर्वान् राज्ञः विजित्य, कृष्णां प्राप्तवान्। तस्यैव सन्निधौ, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्, इन्द्रादीन् जित्वा, मायया निर्मितां सभां प्राप्तवान्; सर्वदिग्भ्यः नृपाः तव यज्ञाय करं वहन्ति। तव शक्त्या, भीमो, दशसहस्रगजबलसम्पन्नः, पृथिवीश्वरान् समरे जित्वा, तव यज्ञाय करं आनयत्। तव महायज्ञे, पत्न्याः राजसूयाभिषेकसमये, सभायां द्यूतकारकैः तिरस्कारः कृतः; सा शिरोविस्रस्तकेशा, रुदती, तव पादयोः पतिता, रक्षकेषु पराजितेषु, स्त्रियः दुःखमविन्दन्। स एव, वनवासे, दुर्वासादिना क्लिश्यमानान्, शत्रुभिः पीडितान्, शाकाहारान्, सर्वोपायशून्यान्, त्रिभुवनं तुष्टं कृत्वा, आपद्भ्यः रक्षितवान्। तव प्रभावात्, त्रिशूलधारी शिवः अपि, पार्वत्यासहितः, युद्धे विस्मितः, निजायुधं मयि न्यास्य, मम देहे, इन्द्रसदने, परमासनं दत्तवान्। तत्र, देवैः सह, इन्द्रमुख्यैः, मम बाहू गाण्डीवचिह्नितौ, शत्रुनाशाय कल्पितौ, स्तुतौ; किन्तु, भगवतः गमनात्, अहं सामन्यवत् शक्तिहीनः जातः।