सुदर्मा-नगर्यां गोविन्दः, ब्राह्मणेषु भक्तः, भक्तेषु स्निग्धः, मित्रैः परिवृतः सुखेन वसति किं? लोकानां हिताय, सुरक्षिताय, समृद्ध्यै च, स यदुवंश-सागरमध्ये अनन्तः, आद्यः मित्रः, पुरुषः स्थिरोऽस्ति वा? यदवः स्वनगरे सम्मानिताः, बहुबलैः रक्षिताः, वीराः परमसुखेन क्रीडन्ति। सत्या च अन्याः षोडशसहस्र-नारीः, दिव्याङ्गनाः सौन्दर्ये विजित्य, इन्द्रप्रियाणां यथायोग्यं वरं पादसेवनं, मुख्यं धर्मं, लभन्ते। यदवश्रेष्ठाः, बहुबलोत्थिताः, सर्वदा निर्भयाः, स्वपदानि दत्त्वा, देवश्रेष्ठानां योग्यं सुदर्मा-सभां बलात् प्रविशन्ति। प्रिय, त्वं रोगमुक्तः स्थासि वा? तव तेजः शिथिलं इव दृश्यते; किमपि न प्राप्तं वा, तिरस्कृतः वा, दीर्घकालं दूरं स्थितः वा? कच्चित् अशुभानि शब्दादिकानि न स्पृष्टानि? इच्छया याचकाय दातव्यं न दत्तं वा, प्रतिज्ञा न पूरिता वा? शरणदाता त्वं ब्राह्मणं, बालं, गोः, वृद्धं, रोगिणं, स्त्रीं, वा अन्यं जीवम्, शरणागतं न परित्यजितवान् वा? कच्चित् अनार्हां स्त्रीं न समीपगतो वा, या समीपगम्या वा, या सहचर्यां कृता वा? उत्तमाधममार्गेण पराजितः वा? कच्चित् वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं भोजनं न कृतं वा? कच्चित् लज्जास्पदं वा, सामर्थ्यातीतं कर्म न कृतं वा? प्रिय, कच्चित् स्वजनैः हृदयेन शून्यः, वञ्चितः, वा तव मन्यसे? यदि न, तर्हि दुःखं नास्ति। मित्राः कृष्णं प्राहुः—"स्वागतम्! त्वं शीघ्रं आगतः। न कश्चित् अन्नं भुक्तवान्; आगच्छ, भद्रं भोजनं कुरु।" ततः हृषीकेशः स्मितं कृत्वा बालैः सह भोजनं कृतवान्, अजगरत्वचं दर्शयित्वा, वनात् ग्रामं प्रत्यागतः। मयूरपिच्छैः, पुष्पैः, नवगौरवर्णैः भूषितः, वंशी-तुरीयोत्सवेन समृद्धः, गोपबालान् स्तुत्वा, पुण्यकीर्तिं गानं कृत्वा, गोपीनां नेत्रैः अभिनन्दितः, गोपग्रामं प्रविष्टः। "अद्य यशोदानन्दनः महान् सर्पं हत्वा अस्मान् रक्षितवान्" इति बालाः ग्रामे गायन्ति। राजा प्राह—"हे ब्राह्मण, कथं कृष्णे जन्मनि एव, येषां पूर्वं स्नेहः नासीत्, स्वसुतेषु अपि, महान् प्रेम उत्पन्नम्? कृपया व्याख्यानं कुरु।" शुकः प्राह—"सर्वेषां प्राणिनां आत्मा एव परमप्रियः; पुत्र-धनाद्याः तस्यैव कारणात् प्रियाः। यथा देहधारिणां आत्मन्येव स्नेहः परमः, पुत्र-धन-गृहादिषु तादृशः नास्ति, तेषां स्वत्वनिमित्तत्वात्। यः देहं आत्मा इति मन्यते, तस्यापि देहः ततोऽपि न प्रियः, ये तं अनुसरन्ति ते अधिकप्रियाः। यदि देहः 'मम' इति मन्यते, तर्हि आत्मा ततोऽपि अधिकप्रियः; यदा देहः वृद्धः भवति, तदा जीवनाशा दृढा एव। तस्मात् सर्वदेहिनां आत्मैव परमप्रियः; तस्यैव हेतोः चराचरं जगत् अस्ति। कृष्णः एव आत्मा, सर्वात्मनां आत्मा, लोकहिताय मायया देहधारणं कृतवान्। तत्त्वज्ञैः ज्ञातव्यम्—कृष्ण एव स्थावरजङ्गमं वस्तु; भगवतः रूपं, अन्यत् किञ्चिदपि नास्ति। सर्वस्य अर्थः सतत्त्वे स्थितः; कृष्णस्यापि, तत्त्वातिरिक्तं किमपि असत्यम् न स्यात्। ये मुरारेर् कोमलपादौ नावं कृत्वा शरणं गृहीतवन्तः, येषां कीर्ति निर्मला, तेषां संसारसागरः वत्सपदं इव लघु भवति; तद् परमगति: यत्र कदापि व्यसनं न स्पृशति। यद् त्वया पृष्टं, हरिणः बाल्ये कृतम्, कौमार्ये प्रसिद्धम्, सर्वं उक्तम्। मुरारेर् मित्रैः सह आचारः—दुष्टनाशनं, वने क्रीडा, प्रकाश-अप्रकाशरूपं, भूम्याः कामनां पूरणं—श्रुत्वा, कीर्तयित्वा, पुरुषः सर्वार्थं प्राप्नोति। एवं बाल्ये लुका-सेतु-वानर-नृत्यादिभिः, व्रजे कौमार्यं यापयामासुः। सूतः उवाच—एवं कृष्णस्य मित्रः, कृष्णः, स्वराज्यभ्राता, मनसि शङ्काभिः व्याकुलः, कृष्णवियोगेन संतप्तः, अनिच्छया त्यक्तः। तस्य मुखं हृदयपद्मं शोकात् शुष्कम्, तेजः नष्टम्; केवलं तं भगवन्तं चिन्तयन्, वाक्यं वक्तुं न शशाक। महतीन्यायेन शोकं निगृह्य, हस्तेन नेत्राणि प्रक्षालयन्, भगवद्वियोगात् आकाङ्क्षया व्याकुलः। मित्रत्वं, सौहार्दं, स्नेहं, सारथ्यादिकं स्मृत्वा, भ्रातृश्रेष्ठं राजानं अश्रुपूरितया वाचा उवाच। अर्जुनः उवाच—"मया मोहितः, हे महराज, हरिणा, यो मम बन्धुवत् प्रकटितः; येन मम शक्तिः, देवैरपि विस्मिता, हृता। तस्य वियोगे, क्षणमात्रेण अपि, जगत् शून्यं इव; स्तुतिविहीनः, मृतः इव अहम्, इति कथ्यते। तं आश्रित्य, द्रुपदस्य गृहं स्वयम्वरे प्रविष्टवान्, यत्र गर्वितराजानः समागताः; तस्य शक्त्या, तान् विजित्य, कृष्णां प्राप्तवान्। तस्य सन्निधौ, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्; इन्द्रं सेनाभिः सह बलात् जित्वा, मायया निर्मितां अद्भुतां सभां प्राप्तवान्; सर्वदिशः राजानः यज्ञाय करं आनयन्। तव शक्त्या, हे राजन्, भीमः, तव अनुजः, दशसहस्रगजबलः, पृथिवीपतिं यज्ञाय जितवान्; ते राजानः, यज्ञाय वशीकृत्य, करं आनयन्। तव महायज्ञे, तव पत्नी, राज्याभिषेकाय अलङ्कृता, सभायां क्रीडकैः अपमानिता; तस्या अश्रूणि तव पादयोः पतितानि, तस्या केशः विमुक्तः, रक्षकाः पराजिताः—ताः स्त्रियः महान् दुःखं अनुभूय। सः यः वनवासे अस्मान् रक्षितवान्, दुर्वासस्य कष्टेन क्लिष्टान्, शत्रुभिः आक्रान्तान्, शाकाहारिणः सर्वं उपायं क्षीणं कृत्वा; तस्य कृपया, त्रिलोकी तृप्ताः, जलमध्ये आपदि परिवृताः अपि। तव शक्त्या, हे प्रभो, शिवः त्रिशूलधारी, पार्वत्याः सह, युद्धे चकितः, स्वशस्त्रं मम दत्तवान्; तेनैव देहे, इन्द्रस्य प्रासादे महत् आसनं प्राप्तं।" एवं भगवतः कृष्णस्य, बाल्ये च कौमार्ये च, मित्रैः सह लीला, दुष्टनाशनं, भूम्याः कामनां पूरणं, सर्वं श्रद्धया श्रोतव्यं, कीर्तनीयं; तेन सर्वार्थसिद्धिः भवति।