सूत उवाच। धर्मराजः युधिष्ठिरः, कृष्णस्य वियोगदुःखेन मनसि बहुशः संशयान्वितः, भ्रातृस्नेहवशात् तं मित्रं कृष्णं स्मरन्, तस्य कृत्यं च यदुवंशस्य जनानां कुशलं च चिन्तयन्, भ्रातृमित्राणां कुशलं पृष्टवान्। सुषेणः, चारुदेशः, जाम्बवत्याः पुत्रः साम्बः, ऋषभः च तेषां पुत्राः, कर्ष्णीनां श्रेष्ठाः, तेषां कुशलं पृष्टम्। शौरिपरिषदः, श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, सात्वतानां प्रमुखाः, तेषां च कुशलं पृष्टम्। रामकृष्णयोः बाहुप्रतिष्ठिताः ये मित्राश्रिताः, ते सर्वे कुशलिनः सन्ति वा? तैः मित्रैः अस्माकं कल्याणं स्मर्यते वा? गोविन्दः ब्राह्मणप्रियः भक्तवत्सलः, सुदर्मा नगरे सुखेन मित्रैः परिवृतः वसति वा? स जगतां हिताय, अनन्तः, आदिप्रेममित्रः, यदुवंशसागरे स्थिरः वर्तते वा? यदवः स्वनगरे पूज्यमानाः, बाहुबलैः संरक्षिताः, परमसुखे वीरवत् क्रीडन्ति। सत्याद्यः षोडशसहस्रयोषितः, सुरांगनाः सौन्दर्येन जित्वा, कृष्णपादसेवायाः मुख्यकर्तव्यम् अनुष्ठाय, इन्द्रवल्लभानां यथायोग्यं वरं प्राप्नुवन्ति। यदवश्रेष्ठाः, बाहुबलोत्थितजीविताः, नित्यं निर्भयाः, देवश्रेष्ठानां योग्यं सुदर्मा सभागृहं पादैः बलात् प्रविशन्ति, तद् नगरं आगम्य। ततः धर्मराजः, प्रियं भ्रातरं पृष्टवान्—त्वं रोगरहितः स्थासि वा? तव तेजः शिथिलं दृश्यते। किञ्चिद् अप्राप्तं वा, तिरस्कृतः वा, दीर्घकालं दूरस्थः वा? अशुभशब्दाद्युपद्रवः तव न स्पृष्टः वा? कामात् याचकाय प्रतिज्ञातं दातव्यं न दत्तं वा? शरणदातृत्वेन ब्राह्मणं, बालं, गोः, वृद्धं, रोगिणं, स्त्रीं, अन्यं वा शरणागतं त्यक्तं वा? योग्यया वा, अयोग्यया वा स्त्रिया सह संगः कृतः वा? श्रेष्ठाधममार्गे पराजितः वा? वृद्धबालैः सह भक्ष्यं न वितरितं वा? अप्रशस्तं वा, अतिक्रान्तशक्त्या कर्म कृतं वा? प्रियः, आत्मीयैः हृदयेन शून्यतां दुःखं अनुभवसि वा? अथवा अन्यथा चिन्तयसि? यदि न, तर्हि दुःखं नास्ति। ततः मित्राणि कृष्णं ऊचुः—स्वागतम्! त्वं शीघ्रं आगतः। कश्चन अन्नं न भुक्तम्; आगच्छ, भुक्त्वा सुखं कुरु। ततो हृषीकेशः, स्मितं कृत्वा, बालैः सह, अजगरचर्म दर्शयन्, वनात् ग्रामं प्रत्यागतः। तत्र, मयूरपिच्छैः, पुष्पैः, नूतनगौरचूर्णैः अलङ्कृतः, वंशीशृंगोत्सवसमृद्धः, गोपबालान् स्तुत्वा, पुण्यकीर्तिं गायन्, गोपीनां नेत्रैः पूज्यमानः, गोष्ठं प्रविष्टः। यशोदानन्दनः अद्य अजगरं हत्वा अस्मान् रक्षति—इति बालाः ग्रामे गीतवन्तः। ततः राजा धर्मराजः शुकं पप्रच्छ—कथं कृष्णस्य जन्मनि, स्वसन्तानेष्वपि, पूर्वं अप्राप्तं महत् प्रेम अभवत्? शुकः उवाच—सर्वेषु प्राणिषु आत्मनः प्रियत्वं एव; पुत्रादि, धनादि, आत्मनः कारणात् प्रियं भवति। देहात्मबुद्धिमतामपि, देहः न तावत् प्रियः यथा अनुयायिनः। देहस्य 'ममत्वे' स्थापनायामपि, आत्मनः प्रियत्वं अधिकम्; देहः वृद्धः अपि, जीविताशा दृढा। अतः सर्वेषां प्राणिनां आत्मा एव प्रियतमः; तस्यार्थं चराचरं जगत् अस्ति। कृष्णः एव सर्वात्मा, सर्वात्मनाम् आत्मा; लोकहिताय स्वमायया देहधारणं करोति। यथार्थतः, विदुषां दृष्ट्या, कृष्णः एव स्थावरजङ्गमं वर्तते; भगवतो रूपं सर्वं, अन्यत् किञ्चिद् नास्ति। वस्तूनां सारः सत् एव; कृष्णस्य अपि, तद्विपरीतम् असत् कथं स्यात्? मुरारिपादकमलशरणार्थिनां, यस्य कीर्तिः शुद्धा, संसारसागरः बालयः खुरचिह्नवत् लघु भवति; तद् परमं पदं, यत्र कदाचित् दुःखस्पर्शः नास्ति। एतत् सर्वं यद् हरिः बाल्ये, कौमार्ये च अकरोत्, यद् प्रसिद्धम्, तव पृष्टम्। मुरारेर् मित्रैः सह क्रीडनं, दुष्टनाशनं, गोष्ठे क्रीडनं, प्रकटाप्रकटरूपं, भूमेः कामनापूरणं—एतत् श्रवणं कीर्तनं च सर्वार्थसिद्ध्यै। एवं, बाल्यक्रीडया—लुप्तनम्, सेतुबंधनम्, कपिवत् उच्छ्रयणम्, इत्यादि—व्रजे कौमार्यं व्यतीतवन्तः। सूतः पुनः उवाच—एवं, कृष्णस्य मित्रः अर्जुनः, राजभ्रातृणाः अनिवर्त्यः, कृष्णवियोगदुःखेन मनसि बहुशः संशयान्वितः, तं स्मरन्, तस्य कृत्यं चिन्तयन्, तस्य मुखं हृदयपद्मं शोकात् म्लानं, तेजः लुप्तं, कृष्णमेव ध्यायन्, वाक्यं प्रवक्तुं असमर्थः। स दुःखं निगृह्य, हस्तेन नेत्रे अपिधाय, कृष्णवियोगात् तृष्णया आकुलः अभवत्। स्नेहं, सान्निध्यं, गाढसख्यं, सारथ्यादि सेवां स्मरन्, अश्रुपरिप्लुतया वाचा, ज्येष्ठं भ्रातरं अभ्यधात्। अर्जुनः उवाच—अहं हरिना, स्वबन्धुरूपेण, मोहितः; यस्य बलं, देवांश्च आश्चर्यं कृतम्, मया हृतम्। तस्य वियोगे, क्षणमपि, जगत् शून्यं इव; तस्य कीर्तिहीनः, मृतः इव अहम्। तं आश्रित्य, द्रुपदस्य गृहं स्वयंवरे प्रविष्टवान्; यत्र राजानः अभिमानिनः समागताः, तस्य बलात् तान् जित्वा, कृष्णां प्राप्तवान्। तस्य सन्निधौ, खाण्डववनं अग्नये दत्तवान्; इन्द्रं सेनायः च बलात् विजित्य, मायया निर्मितं अद्भुतं सभागृहं प्राप्तवान्; सर्वदिशः राजानः तव यज्ञाय करं आनयन्। तव तेजसा, भीमः, तव अनुजः, दशसहस्रगजबलसमः, पृथिवीपतिं यज्ञाय विजित्य, राजानः करं आनयन्। एवं, धर्मराजः युधिष्ठिरः, भ्रातृमित्राणां कुशलं, कृष्णस्य बाल्यकृत्यं, अर्जुनस्य कृष्णस्नेहं, तस्य वीर्यं, सर्वं श्रद्धया पृष्टवान्, शुकः च तस्य प्रश्नान् उत्तरैः, भगवत्स्वरूपं, आत्मप्रियत्वं, कृष्णस्य परमत्वं, बालक्रीडां च, भावनया, श्रद्धया, विस्तारयन्, धर्मराजं संतोषयामास।