धर्मराजः युधिष्ठिरः, पृथिव्यां उत्पन्नैः महद्भिः अपशकुनैः चिन्तितः, मनसा विचिन्तयन् अभवत्—“नूनं पृथिवी भगवत्पादाभ्यां तथा तद्भाग्ययुक्तैः अद्वितीयैः पुरुषैः वञ्चिता, तस्याः समृद्धिः नष्टा।” तस्य चिन्तयतः, मनः तैः लक्षणैः व्याकुलं जातम्; तदा, हे ब्राह्मन्, कपिध्वजः भ्राता यदुपुरीतः प्रत्यागच्छत्। सः भ्राता तस्य पादयोः पतितः, पूर्ववत् न, दुःखितः, मुखं नमितं, नयनकमलात् अश्रुबिन्दवः स्रवत्। तं भ्रातृं, हृदयेन क्लिष्टं, रूपेण परिवर्तितं दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्यस्थः पप्रच्छ, नारदस्य वचनानि स्मरन्। युधिष्ठिरः अपृच्छत्—“किम् अनर्तपुरीस्थाः बान्धवाः सुखेन तिष्ठन्ति? मधवः, भोजाः, दशार्हाः, आहुकाः, सात्वताः, अन्धकाः, वृष्णयः च? किम् शूरः मातामहः कुशलः, तस्य पत्नी च? किम् अनकदुन्दुभिः च भ्रातृभिः सह सुरक्षितः? सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये मातुलाः पुत्रैः, स्नुषाः च, देवकीमुख्याः सर्वाः कुशलः? किम् आहुकराजः जीवति, तस्य दुर्मतिः पुत्रः च अनुजः? किम् ह्रदिकः पुत्रेण, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलः? किम् शत्रुजितादयः सुरक्षिताः? किम् रामः सात्वतानां प्रभुः सुखेन तिष्ठति? किम् प्रद्युम्नः वृष्णीनां महारथः कुशलः? किम् अनिरुद्धः गम्भीरकामः वृद्धिं प्राप्नोति, भाग्यवान् वा? किम् सुषेणः, चारुदेशः, साम्बः—जाम्बवत्याः पुत्रः—अन्ये कर्ष्णिप्रवराः पुत्रैः सह, ऋषभादयः कुशलः? किम् शौरिपार्षदाः—श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, अन्ये सात्वतश्रेष्ठाः—सर्वे कुशलः? किम् ये रामकृष्णयोः बाहुबलम् आश्रित्य तिष्ठन्ति सुरक्षिताः? किम् मित्रबन्धनाः अस्माकं कल्याणं स्मरन्ति? किम् गोविन्दः भगवान् ब्राह्मणेषु भक्तः, भक्तेषु स्नेहितः, सुदर्मापुरीमध्ये मित्रैः परिवृतः सुखेन तिष्ठति? किम् लोकहिताय, सुरक्षिताय, समृद्धये, आदिपुरुषः अनन्तः मित्रः, नरः, यदुवंशसागरमध्ये तिष्ठति? यदवः स्वपुरीमध्ये पूज्यमानाः, बहुबलैः संरक्षिताः, परमसुखे क्रीडन्ति, वीरवत्। सत्याद्याः षोडशसहस्रस्त्रियः भगवत्पादसेवनं मुख्यं कर्तव्यं कृत्वा, दिव्यस्त्रीभ्यः अपि सौन्दर्ये विजित्य, वज्रधारिणः प्रियाणां यथायोग्यं वरं लभन्ते। यदुप्रवराः, बाहुबलोत्थाय निर्भयाः, सुदर्मा सभां, देवश्रेष्ठानुकूलां, पदैः बलात् प्रवेशयन्ति, तां स्वपुरीं आनयन्ति। ततः युधिष्ठिरः स्नेहपूर्णं पप्रच्छ—“प्रिय, किम् त्वं रोगमुक्तः तिष्ठसि? तव तेजः क्षीणं इव दृश्यते। किम् किञ्चिद् अप्राप्तम्, अवमानितः वा, दीर्घकालं दूरस्थः वा? किम् अशुभं शब्दादिकं न स्पृष्टम्? किम् याचकाय कामात् दातव्यं न दत्तम्, प्रतिज्ञां न पूरितम्? किम् त्वं शरणदः सन्, ब्राह्मणं, बालं, गाम्, वृद्धं, रोगिणम्, स्त्रीं, वा यः शरणार्थी समागतः, तं न त्यक्तवान्? किम् अनार्हां वा स्त्रीं, या अर्हा वा, या सखी कृताः, तां न स्पृष्टवान्? किम् श्रेष्ठपथेन वा हीनपथेन वा पराजितः? किम् वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं अन्नं न भुक्तम्? किम् लज्जास्पदं वा, शक्त्यतिक्रमं वा किमपि कृतम्? प्रिय, किम् त्वं स्वजनैः हृदयेन शून्यः, हीनः, वा अनुभवसि? वा अन्यथा चिन्तयसि? यद्येतद् न, तर्हि दुःखं नास्ति।” तदनन्तरं मित्राणि कृष्णं प्राप्य, “स्वागतं तव, शीघ्रं आगतः! कश्चित् कणं न भुक्तम्; आगच्छ, भुक्त्वा तुष्टः भव,” इति प्राहुः। ततः हृषीकेशः स्मितं कृत्वा, बालैः सह, अजगरत्वकं दर्शयन्, वनात् ग्रामं प्रत्यागच्छत्। मयूरपिच्छैः, पुष्पैः, नवमणिभिः भूषितः, वेणुवादनहोमोत्सवसमृद्धः, गवां स्तुत्यैः, पुण्यकीर्तिगीतैः, गोपीनयनैः उत्सवितः, गोपग्रामं प्रविष्टः। तदा बालाः ग्रामे गायन्ति—“अद्य यशोदानन्दनः महाग्राहं हत्वा अस्मान् तस्मात् रक्षितवान्।” राजा अपृच्छत्—“हे ब्राह्मन्, कृष्णस्य जन्मनि, यः महाऽनुरागः सर्वेषु जातः, अपूर्वः, स्वसुतादिषु अपि, कथं अभवत्? कृपया व्याख्याय।” शुकः उवाच—“सर्वेषां जीवात्मा एव प्रियतमः; अन्ये, पुत्रः, धनं, इत्यादयः, तस्य आत्मनः प्रियत्वात् एव प्रियाः। यथा आत्मनि सर्वाधिकः स्नेहः, पुत्रधनगृहादिषु तद्भावः नास्ति, तेषां ममत्वे स्थितेषु अपि। यः देहं आत्मा इति मन्यते, तत्र अपि देहः तदनुगामिनः प्रियः नास्ति। यदि देहः ममत्वेन गृहीतः, तर्हि आत्मा तस्यापि अधिकप्रियः; वृद्धे देहे अपि, जीविते आशा दृढा। अतः, सर्वेषां आत्मा एव प्रियतमः; तस्य अर्थे, चराचरं जगत् तिष्ठति। कृष्णं एव आत्मानं सर्वात्मानां विद्धि; लोकहिताय सः स्वमायया देहधारणं कृतवान्। वस्तुतः, ये जानन्ति, कृष्णः एव स्थावरजङ्गमं वस्तु; भगवतो रूपं सर्वं, अन्यत् किञ्चित् नास्ति। सर्वस्य अर्थः सतत्त्वे स्थापितः; तस्मात्, कृष्णे अपि, तत्त्वाभावे किम् सत्यम्? ये मुरारिपादपङ्कजं शरणं गृहीत्वा, यस्य कीर्तिः शुद्धा महती, तेषां संसारसागरः बकवच्छिद्रवत् लघु भवति; तद् परमं पदं, यत्र किञ्चित् दुःखं न स्पृशति। एतत् सर्वं तव उक्तं, यद् त्वं पृष्टवान्, हरिणः बाल्ये कृतं, यद् प्रसिद्धं कौमार्ये। मुरारेर् मित्रैः सह आचारः—दुष्टनाशनं, गोष्ठे क्रीडा, प्रकटगुप्तरूपं, पृथिव्याः कामपूर्तिः—एतत् श्रवणं, कीर्तनं च, सर्वार्थसिद्धिं जनयति।