राजा युधिष्ठिरः तदा विचिन्तयन् स्थितः—पश्यन् देवताः शोकमिव बाष्पं स्वेदं कम्पं च दर्शयन्ति, नगराणि ग्रामाः उद्यानानि सरःश्रयाणि आश्रमाश्च शोभां हर्षं च नष्टवन्तः सन्ति। कथं एषा दुःस्वप्नरूपा आपद् अस्मान् सूच्यते? महान्येतानि निमित्तानि दृष्ट्वा मन्ये—धरणी भगवतः पादपद्मविनिर्मुक्ता, तस्य भाग्ययुक्तानां च महापुरुषाणां रहिता, श्रीं हृतवती। एवं चिन्तयतः तस्य, मनसा निमित्तैः क्लिष्टस्य, हे ब्रह्मन्, कपिध्वजः स्वयम् यादवपुरीतः प्रत्यागच्छत्। तं पूर्ववत् न स्थितम्, पादयोः पतितम्, दुःखार्तम्, अधोमुखम्, अश्रुपूर्णलोचनम् अपश्यत्। भ्रातरं विक्लवहृदयं विकृतवदनं च दृष्ट्वा, राजा मित्रमध्यगतो नारदवाक्यानुस्मरणेन पप्रच्छ। तदा युधिष्ठिरः प्राह—अनर्तपुरे बान्धवाः कुशलिनः किल? मधवो भोजा दशार्हा आहुकाः सात्वता आन्धकाः वृष्णयश्च कुशलिनः सन्ति वा? शूरः अस्माकं मातामहः स्वपत्नी च कुशलौ किल? अनकदुन्दुभिः पितुः अनुजैः सहितः कुशलः किल? सप्त भगिन्यः तेषां पतयः अन्ये मातुलाः पुत्रैः कलत्रैः च, देवकीमुख्याः, सर्वे कुशलिनः किल? अहूकराजः जीवति किल? तस्य दुष्टपुत्रः अनुजः च कुशलौ किल? हृदिकः पुत्रेण सहितः, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलिनः किल? शत्रुजितादयः कुशलिनः किल? रामः सात्वतानाम् ईश्वरः सुखेन वसति किल? प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां महारथः कुशलः किल? अनिरुद्धः कामपरायणः वर्धमानः भाग्यवान् किल? सुषेणः, चारुदेषः, जाम्बवत्याः पुत्रः साम्बः, अन्ये च कर्ष्णिप्रवरा, तेषां पुत्राः ऋषभादयः च कुशलिनः किल? शौरिसम्बन्धिनः श्रुतदेवः, उद्धवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरिषण्यः, अन्ये सात्वतश्रेष्ठाः कुशलिनः किल? ये रामकृष्णबाहुपरिपालिताः, ते सर्वे कुशलिनः किल? ये मैत्र्यनुबन्धनात् अस्मान् स्मरन्ति, ते कुशलिनः किल? गोविन्दः, ब्राह्मणप्रियः भक्तवत्सलः, सुदर्मापुर्यां सुखेन वसति किल, सुहृद्भिः परिवृतः? लोकानाम् हिताय, श्रेयसे, समृद्धये च, स भगवान् आदिपुरुषः अनन्तबन्धुः, यदुकुलसागरे तिष्ठति किल? यदवः स्वनगरे बहुभुजबलेन रक्षिताः सत्कृताः, परमसुखेन क्रीडन्ति, यथा महावीर्यवन्तः। सत्या चान्याश्च षोडशसहस्रं स्त्रियः, भगवतः पादसेवानुतिष्ठन्त्यः, स्वसौभाग्येन देवराजपत्नीः अपि रूपेण जित्वा, तदनुकूलं वरं प्राप्नुवन्ति। यदुप्रवरा बहुबाहुप्रभवेन निर्भयाः, पादैः एव देवश्रेष्ठानां योग्यां सुदर्मां सभां बलात् प्रविशन्ति। भ्रातः, त्वं निरामयः स्थास्यसि किल? त्वं मे दीप्तिहीनः इव दृश्यसे। किंचिदप्राप्तं, अवमानितः, वा चिरकालं दूरस्थः किल? अशुभैः शब्दादिभिः बाधितः किल? कामात् याचमानाय प्रतिश्रुत्य न दत्तं, वा न पूरितं किल? त्वं शरणदः सन्, ब्राह्मणं, बालं, गावः, वृद्धं, रोगिणं, स्त्रियं, वा अन्यं प्रपन्नम् अवर्जयः किल? त्वं अनार्हां वा स्त्रीं, या अर्हा, या समनुनीता, तां न उपगम्य किल? उत्तमाधममार्गैः पराजितः किल? वृद्धबालैः सह भजनीयं अन्नं त्वया भुक्तं किल? किंचिदवाच्यं, अथवा अतिशक्त्या कृतं किल? आत्मबन्धुभिः त्वं हृदि शून्यतां विषण्णतां वा अनुभवसि किल? अन्यथा मत्सि किल? चेत् न, तर्हि दुःखहेतुर्नास्ति। मित्राणि कृष्णं प्राहुः—"स्वागतम्! त्वं शीघ्रं प्राप्तः; न कश्चन कणमपि भुक्तवान्, आगच्छ, सम्यग् भुङ्क्ष्व।" ततः हृषीकेशः स्मयमानः बालैः सहितः भुक्त्वा, अजगरत्वक् दर्शयित्वा, वनात् ग्रामं प्रत्यागच्छत्। मयूरपिच्छैः पुष्पैः नवगौरवर्णैः भूषितः, वेणुमण्डलध्वनिसंभारसमृद्धः, वत्सान् स्तुवन्, पुण्यकीर्तिं गायन्, गोपीजनलोचनोत्सवः सन्, स गोपग्रामं प्रविवेश। "अद्य, यशोदानन्दनस्य कृते, महोरगः हतः, अस्माकं रक्षां कृतवान्"—इति ग्रामे बालाः गीतवन्तः। राजा उवाच—हे ब्रह्मन्, कथं कृष्णे जातमात्रे एव, येषां स्वसुतादिषु पूर्वं न स्नेहः, तेषामपि महान् स्नेहः जातः? एतत् विस्तरेण वद। शुकः उवाच—सर्वेषां भूतानां, राजन्, आत्मैव प्रियतमः; अन्ये पुत्रधनादयः आत्मनः कारणेन एव प्रिया भवन्ति। यथा आत्मनि स्नेहः देहिनां परमः, न तथा पुत्रेषु, वित्ते, गेहे, अन्यत्र च, यत् ममत्वाधीनत्वात्। ये देहमात्मानं मन्यन्ते, राजन्, तेषामपि देहः न तथा प्रियः यथा तदनुगामिनः। देहः यदि ममत्वेन गृह्यते, तर्हि आत्मनः न तथा प्रियः; यतः जर्जरशरीरे अपि जीविताशा दृढा भवति। अतः, आत्मैव सर्वेषां देहिनां प्रियतमः; तस्यैव कृते इदं चराचरं जगत् प्रवर्तते। कृष्णं एव आत्मानं सर्वात्मानां विद्धि; स जगद्धिताय स्वमायया देहमिव आस्थितः। वस्तुतः, विदुषां तु कृष्ण एव स्थावरजङ्गमस्वरूपः; अन्यत् किञ्चिदपि नास्ति। सर्वस्यार्थस्य सतत्त्वं सति प्रतिष्ठितम्; कृष्णस्यापि, तत्स्वरूपातिरिक्तं किमपि न स्यात्। ये मुरारिपादपद्मनाविकां शरणं गताः, तेषां संसारसागरः वत्सपदकूपजलम् इव लघु भवति; सा परमगतिर्भवति, या कदापि अमङ्गलैः न स्पृश्यते। एवं यत् यद् बाल्ये च बाल्यकर्म च हरिणा कृतमिति पृष्टं, सर्वं ते कीर्तितम्।