सूतः कथयति—एवं नारदेन स्वस्वरूपं निर्णीतं श्रुत्वा सा भगवती भक्तिर्मङ्गलसम्पन्ना नारदमिदं प्राह। भक्तिः उवाच—धन्योऽसि नारद! त्वयि मम प्रेम नित्यं दृढं, अहं त्वां कदापि न त्यक्ष्यामि, सदा तव हृदि स्थितास्मि। हे करुणासिन्धो, त्वया मम दुःखं क्षणेन विनष्टम्। मम द्वौ पुत्रौ चेतनाहीनौ, तौ जागरय, जागरय। तस्यास्तथा वचः श्रुत्वा नारदः करुणया पूर्णः तौ पुत्रौ अङ्गुल्यग्रस्पर्शेन जागरयितुं प्रचक्रमे। सः स्वमुखं तयोः कर्णसमीपे स्थापयित्वा उच्चैः शब्दं कृतवान्—“हे ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! हे वैराग्य, उत्तिष्ठ!” पुनः पुनः वेदवेदान्तगीताभ्यसनैः तौ जागरयितुम् अयत्नयत, कठिनेन प्रयत्नेन तौ कथञ्चित् समुत्तिष्टताम्। तावुभौ नेत्रोन्मीलनेऽसमर्थौ, शुष्ककाष्ठसदृशशरीरौ, बकवत् दुर्बलौ, जृम्भमाणौ, शोकात् क्षीणाङ्गौ पुनः निद्रायाम् अवस्थितौ। तौ क्षुधया कृशौ पुनः निद्रायाम् मग्नौ दृष्ट्वा स मुनिः चिन्तायाम् मग्नः, किमिदानीं कर्तव्यं मया इति विचारयामास। कथमेषा निद्रा, कथं चैतादृशी जराऽभवत् इति चिन्तयन् भार्गवः गोविन्दस्मरणं चकार। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यं वाक्यं व्योम्नः श्रुतम्—“हे मुने, मा शुचः। तव यत्नः निष्फलो न भविष्यति, न संशयः।” “अस्यार्थं, हे देवरषे, पुण्यकर्माचर। पुण्यशीलाः साधवः तव कृत्यं घोषयिष्यन्ति।” “यदा तद् पुण्यकर्म सिध्यति, तदा तयोः निद्राजरा च क्षिप्रं नश्येतां, भक्तिश्च सर्वत्र प्रसरीष्यते।” एवं व्योमवाणी सर्वैः श्रूयमाणा, नारदः विस्मितः—“इदं मया न ज्ञातम्” इति जगाद। नारदः उवाच—“अपि दिव्यवाक्येनापि रहस्यं न प्रकाशितम्। किं तदुपायः, किम् आचरितव्यं येन तयोः कार्यं सिध्येत्?” “क्व सन्ति पुण्यशीलाः, कथं ते उपायं दास्यन्ति? किं मया कर्तव्यं, यथा व्योमवाणी उक्तवती?” सूतः उवाच—तौ तत्र स्थापयित्वा नारदः तीर्थयात्रां कृत्वा, पन्थानं पन्थानं गच्छन्, महर्षीन् पृच्छन् जगाम। सर्वे तदाख्यानं श्रोतुम् आगताः, किन्तु चिन्तायाम् मग्नाः, न कश्चिद् उत्तरं ददौ। केचित् अशक्यम्, अन्ये दुरवबोधम्, केचित् मौनं, अपरे पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महद् उद्वेगः उत्पन्नः, वेदवेदान्तगीतघोषेण जाग्रत्। भक्तिज्ञानवैराग्यत्रयं नोत्थितम्, जनाः कर्णात्कर्णं शुश्रुवुः—“नान्य उपायः अस्ति।” नारदेनापि योगिना न ज्ञातम्, कथं तर्हि अन्यैः मानवैः वक्तुं शक्यते? एवं मुनिगणैः पृष्टः, तद् विषयः दुर्गमः इति निश्चित्य घोषितः। ततः चिन्तया व्याकुलः सः बदरिकाश्रममगात्, तत्र तदर्थं तपः कर्तुं संकल्पितवान्। तत्र सः संकदादीन् महर्षीन्, दिवाकरकोटिप्रभान्, पुरतः ददर्श, च प्रमुखः मुनिः उवाच। नारदः उवाच—“महद्भाग्येन अद्य यूयं दृष्टाः। हे कुमाराः, शीघ्रं दयां दर्शयन्तु, मयि कृपां कुर्वन्तु।” यूयं योगिनः, विद्वांसः, पञ्चसंयमसम्पन्नाः, प्राचीनानां अपि पूर्वजाः। सदैव वैकुण्ठनिलयाः, हरिकथारसास्वादेन प्रमत्ताः, केवलं हरिकथायै जीवितवन्तः। येषां मुखे सदा हरिनामैकश्रयत्वं, तेषां कालनिर्दिष्टा जरा न बाधते। तेषां केवलं भ्रुकुट्या, द्वौ हरिद्वारपालौ तत्क्षणं पादयोः पतितौ; तयोः कृपया नगरं प्रत्यागच्छताम्। योगभाग्येन अद्य यूयं दृष्टाः, दीनस्य मयि कृपां दर्शयन्तु। यद् व्योमवाणीना उक्तं, तस्य उपायः कः? सविशेषं कथयन्तु, कथं साध्यते। कथं भक्तिज्ञानवैराग्ययुक्तानां सुखं स्यात्? कथं च सर्ववर्णेषु, प्रेम्णा यत्नेन च, प्रतिष्ठाप्यते? कुमाराः ऊचुः—“मा शुचः, हे दिव्यर्षे, हृदि हर्षं कुरु। उपायः सुलभः अत्रैव विद्यमानः।” “हा नारद, धन्यः त्वं, वैराग्यशिखामणिः, श्रीकृष्णदासेषु अग्रण्यः, योगिनां सूर्यः।” “भक्तिपथानुगामीषु तव भक्तिस्थापनं न विस्मयकारि, कृष्णसेवकस्य सदा साध्यत्वात्।” “पृथिव्यां बहवः मुनयः विविधान् मार्गान् प्रकाशितवन्तः, ते सर्वे दुःसाध्याः, प्रयत्नेन लभ्याः, प्रायः स्वर्गफलप्रदाः।” “परं वैकुण्ठगामिनः पन्थाः रहस्यमेव, तस्याचार्यः दुर्लभः, स प्रायशः पुण्येन लभ्यते।” “यद् पूर्वं व्योमवाणीना उपदिष्टं पुण्यकर्म, तदिदानीं व्याख्यास्यते, स्थिरचित्तः शृणु।” “केचित् हविर्दानैः, केचित् तपसा, अन्ये योगेन, अपरे अध्ययनज्ञानाभ्यां यजन्ति; एतानि सर्वाणि क्रियाशब्देन कथ्यन्ते।” “तेषु ज्ञानयज्ञः एव पण्डितैः पुण्यकर्मलक्षणं मन्यते; श्रीशुकमुख्यैः श्रीमद्भागवतकथा गीत्यते।” “तस्य प्रचारात् भक्तिज्ञानवैराग्येषु महाशक्तिः जायते; तयोः दुःखं नश्यति, भक्तेः सुखं आगच्छति।