सर्वदुःखदायकानि द्रष्ट्वा, धर्मराजः युधिष्ठिरः सहस्रशः चिन्तितवान्। दिशाः धूमेन पूर्णाः, पर्वतानि च कम्पन्ते, आकाशे महान् गर्जनः विद्युत्सहितः श्रूयते। तीक्ष्णवातः धूलिम् अन्धकारं च वितरति, मेघाः सर्वत्र रुधिरम् वर्षन्ति, भीषणरूपेण। सूर्यः स्वदीप्त्या रहितः, ग्रहाः आकाशे परस्परं संगच्छन्ति, दिवः अग्निमान् इव दृश्यते, विचित्रैः जीवैः पूर्णः। नदीः नद्यः च व्याकुलाः, सरांसि च मनांसि च अपि, अग्निः घृतस्यापि ज्वलनं न करोति। एतद्वेलायाः किम् आगमिष्यति? वत्साः मातृस्तनं न पिबन्ति, धेनवः दुग्धं न ददाति, अश्रुपूर्णमुख्यः धेनवः रुदन्ति, वृषभाः च हर्षं न कुर्वन्ति। देवताः रुदन्ति, स्वेदन्ति, कम्पन्ति; नगराणि, ग्रामाः, उद्यानानि, सरांसि, आश्रमाः च शोभां हर्षं च नष्टवन्तः। एते दुःस्वप्नाः किम् दर्शयन्ति? एतेन महद्भिः लक्षणैः, भूमिः भगवत्पादैः तथा भाग्ययुक्तैः विशिष्टैः जनैः वञ्चिता, समृद्धिं नष्टवती इति धर्मराजः मनसि ममर्ष। एवं चिन्तयन्, तस्य मनः व्याकुलं जातम्, तदा कपिध्वजः यदुनगरात् प्रत्यागच्छत्। सः तं चरणयोः पतितं, पूर्ववत् न, दुःखार्तं, अधोमुखं, नेत्रकमलात् अश्रुविन्दून् स्रवतं दृष्टवान्। स्वस्य भ्रातरं व्यथितहृदयम्, रूपेण परिवर्तितम्, मित्रसमक्षं पृष्टवान्, नारदस्य वचनं स्मरन्। युधिष्ठिरः उवाच – अनर्तनगरे बान्धवाः सुखेन वर्तन्ते वा? मधवः, भोजः, दशार्हः, अहुकः, सात्वतः, अन्धकः, वृष्णयः च कुशलं वा? शूरः मातामहः कुशलः, तस्य पत्नी अपि कुशलं? अनाकदुन्दुभिः काकः, तस्य अनुजाः च कुशलं? सप्त भगिन्यः, तेषां पतयः, अन्ये मातुलाः पुत्रैः, तेषां सूनवध्वः, देवकी अग्रतः, सर्वे कुशलं? अहुकराजः जीवति वा, तस्य दुष्टपुत्रः अनुजः च? ह्रदिकः पुत्रः, अक्रूरः, जयन्तः, गदः, शरणः च कुशलं? शत्रुजितादयः कुशलं? रामः सात्वतानां प्रभुः सुखेन वर्तते वा? प्रद्युम्नः सर्ववृष्णीनां महारथः कुशलं? अनिरुद्धः कामपरः वृद्धिम् लभते, भाग्यवान् वा? सुशेनः, चारुदेशः, साम्बः जाम्बवत्याः पुत्रः, अन्ये कर्ष्णिप्रवराः, तेषां पुत्राः ऋषभादयः कुशलं? शौरिपरिषत् – श्रुतदेवः, उद्दवः, सुनन्दः, नन्दः, शिरीषण्यः, सात्वतश्रेष्ठाः कुशलं? ये रामकृष्णबाहुबलनिरपेक्षाः, ते कुशलं? मित्रबन्धनाः स्मरन्ति वा अस्माकं कल्याणं? गोविन्दः, ब्राह्मणभक्तः, भक्तप्रियः, सुदर्मानगरी सुखेन वर्तते वा, मित्रैः परिवृतः? लोककल्याणाय, सुरक्षा, समृद्ध्यर्थं, आद्यः अनन्तसखा, नरः, यदुकुलसागरमध्ये स्थितः वा? यदवः स्वनगरे पूज्याः, बहुबाहुबलैः रक्षिताः, परमसुखे क्रीडन्ति, वीराः इव। सत्या च अन्याः षोडशसहस्रं स्त्रियः, भगवत्पादसेवायाः मुख्यकर्तव्यम्, सुरस्त्रीः सौन्दर्ये विजित्य, इन्द्रप्रियाणां योग्यम् वरं लभन्ति। यदुप्रवराः, बहुबाहुबलोत्थिताः, सर्वदा निर्भयाः, सुदर्मा सभां देवश्रेष्ठयोग्यां, पदैः बलात् प्रविशन्ति, तां नगरं आनयन्ति। प्रियः, त्वं रोगरहितः वर्तसे वा? तव तेजः क्षीणं इव दृश्यते। किमपि प्राप्तुं न शक्यं, अपमानं लब्धं, वा दीर्घकालं दूरं स्थितं? अशुभानि – शब्दादीनि – तव न स्पृष्टानि? याचकाय कामात् दातुं वा प्रतिज्ञां पूर्तुं न शक्यं? शरणदः सन्, ब्राह्मणं, बालं, गौः, वृद्धं, रोगिणं, स्त्रीं, अन्यं प्राणीं शरणागतं न त्यक्तं? अनुपेयस्त्रीं, उपेयस्त्रीं, वा सहचरीं, त्वया न समीपं गतम्? श्रेष्ठाधममार्गे पराजितः वा? वृद्धबालैः सह भोक्तव्यं अन्नं त्वया न भुक्तं? लज्जास्पदं, शक्त्यतिक्रमं वा किमपि कृतं? स्वजनैः हृदयेन सदा रिक्तः वा, अन्यथा चिन्तयसीति? यदि न, तर्हि दुःखं नास्ति। मित्राः कृष्णं प्राहुः – “स्वागतं तव, शीघ्रं आगतम्! न कश्चित् अन्नं भुक्तवान्; आगच्छ, यथेष्टं भुङ्क्ष्व।” ततः हृषीकेशः स्मितं कृत्वा बालैः सह भुक्तवान्, अजगरत्वचं दर्शयन्, वनात् ग्रामं प्रत्यागतः। मयूरपिच्छैः, पुष्पैः, नूतनगौरैः भूषितः, वेणुवादनहोमोत्सवसमृद्धः, गोवर्णनं स्तुत्वा, पुण्यकीर्तिं गायन्, गोपीनेत्रैः पूज्यमानः, गोपालनगरं प्रविष्टवान्। बालाः गावः नगरे गायन्ति – “अद्य यशोदानन्दनः महान् सर्पः हतः, वयं तस्मात् रक्षिताः।” राजा उवाच – “हे ब्राह्मण, कृष्णस्य जन्मे एव, पूर्वं न कृतं, स्वसुतादपि, महान् स्नेहः कथं जातः? कृपया कथय।” शुकः उवाच – “सर्वेषां प्राणिनां, हे राजन्, आत्मा एव परमप्रियः; अन्याः – पुत्रः, धनं – तस्य हेतोः एव प्रियाः। यथा आत्मन्येव सर्वेषां देहिनां स्नेहः परमः, न पुत्रधनगृहादिषु, येषां ममत्वं अस्ति। ये देहं आत्मत्वेन पश्यन्ति, देहः न तावत् प्रियः, यथा तस्य अनुयायिनः। यदि देहः ममत्वेन गृहीतः, तर्हि आत्मा तस्यापि अधिकप्रियः; देहः वृद्धिं यद्यपि याति, जीविताशा दृढा एव। अतः, सर्वेषां देहिनां आत्मा एव परमप्रियः; तस्मिन्नेव निमित्ते, जगत् चराचरं तिष्ठति।