श्रुत्वा नारदेन स्वस्वरूपं यथावत् निर्णीतं, सा भगवती भक्ति: सर्वमङ्गलसमन्विता नारदं प्रत्यभाषत। सा उवाच—“धन्यस्त्वं नारद! त्वयि मम प्रेम नित्यं दृढं वर्तते; अहं त्वां कदापि न परित्यजामि, सदा तव हृदि स्थास्यामि। करुणासिन्धो! त्वया मे दुःखं क्षणेनैव नष्टम्। मम द्वौ पुत्रौ जडावस्थौ, तौ चेतय, तौ चेतय।” एवं वचः श्रुत्वा, नारदः करुणया परिपूर्णः तौ ज्ञानवैराग्यौ कराङ्गुलिसंस्पर्शेन प्रबोधयितुं प्रचक्रमे। सः स्वमुखं तयोः कर्णसंनिधौ स्थाप्य, उच्चैः शब्दमकरोत्—“ज्ञान, शीघ्रं उत्तिष्ठ! वैराग्य, उत्तिष्ठ!” इति। वेदवेदान्तगीतातिपाठैः पुनः पुनः तौ बोधयन्, यत्नेन तौ किञ्चित् समुत्थितौ। तौ द्वावपि नेत्राणि न विवृत्य, शुष्ककाष्ठसमदृशौ, बकयोरिव दुर्बलौ, जृम्भमाणौ दृष्टौ। तौ क्षुधया कृशौ पुनः स्वप्ननिमग्नौ दृष्ट्वा, महर्षिः चिन्तायाम् अगात्—“किमिदं कर्तव्यं मया?” इति। “कथमेषां निद्रा, कथमेतादृशं जरां च समुपगता?” इत्यालोच्य, भर्गवः गोविन्दं स्मर्तुम् आरब्धवान्। तस्मिन्नेव क्षणे दिव्यं वाक्यं व्योम्नः श्राव्यं जातम्—“मुनिवर, मा शुचः, तव प्रयासः निष्फलः न भविष्यति, न संशयः। अस्मिन्नेव निमित्ते धर्म्यम् आचर; तव कृत्यम् ऋषिसत्कृतं पुण्यकर्म सन्तः प्रचारयिष्यन्ति। तद्विधे पुण्यकर्मणि कृतमात्रे, तयोः निद्राजरयोः क्षणादपायः स्यात्, भक्ति: सर्वत्र व्याप्ता भविष्यति।” एवं व्योमवाणी सर्वैः श्रुता, नारदः विस्मयमगमत्—“एषा मया न ज्ञाता” इत्युक्त्वा। स उवाच—“एवमपि दिव्यवाणीया रहस्यं न प्रकाश्यते; किं तदुपायः, किमकर्म, येन तयोः कार्यं सिध्येत्?” “क्व सन्तः प्राप्यन्ते, कथं ते साधनं प्रदास्यन्ति? किमत्र मया कर्तव्यम्, यथोक्तं व्योमवाचि?” इति। एवमुक्त्वा, सूतः पुनः आह—“तौ तत्र स्थाप्य, नारदः तीर्थयात्रां कृत्वा, मार्गे मार्गे महर्षीन् पृच्छन्, देशान्तरं गतोऽभूत्। सर्वैः श्रुतः स वृत्तान्तः, परं मुनयः विमृश्य, न कश्चित् प्रत्युवाच; केचित् अशक्यम्, अन्ये दुर्बोधम्, कश्चित् तूष्णीं, केचित् पलायिताः। त्रिषु लोकेषु महद्विस्मयं जनयन्, वेदवेदान्तगीतातिपाठैः उद्बोधितः, महाः कलकलः समुत्पन्नः। भक्ति-ज्ञान-वैराग्यत्रये नोत्थिते, जनाः कर्णात् कर्णं गुप्तं गुप्तं जज्ञुः—‘नान्यः उपायः’ इति। नारदेनापि योगिना न ज्ञातम्; कथं तर्हि अन्यैः मानुषेषु वक्तव्यम्? एवं मुनिगणैः पृष्टः, तद्विषयं दुरावगमं निश्चित्य, तदप्राप्यम् इति घोषितम्। ततः चिन्तया संतप्तः, नारदः बदरीवनं गतः, तत्रैव तदर्थं तपः कर्तुं निश्चितवान्। तस्मिन्नेव काले, सः पुरतः सानकादीन् महर्षीन् ददर्श, ये कोटिसूर्यसमप्रभाः आसन्; तेषां प्रमुखः मुनिः उवाच। नारदः प्रणम्य उवाच—“अद्य महद्भाग्येन यूयं मम साक्षात् प्राप्ताः; हे कुमाराः, दयां कृत्वा शीघ्रं ब्रूत।” “यूयं योगिनः, पञ्चसंयमसमन्विताः, आदिपूर्वपितरः, ज्ञानिनश्च। सदा वैकुण्ठनिवासिनः, हरिकथारसामृतमदनिमग्नाः, केवलं तद्गाथास्वेव रमन्ते। ये हि हरिनामैकश्रयमुखाः, तान् कालदत्तो जरान्न बाधते। तेषां केवलं भ्रुकुट्या, द्वारपाले हर्योरपि त्वरितं पादयोः पतितौ; तयोः कृपया, तौ द्वारपालौ पुरीं प्रत्यागच्छताम्। योगभाग्येन मम यूष्माकं दर्शनम्; दीनस्य मयि दया क्रियताम्। या व्योमवाणी उक्ता, तस्य उपायः कः? विस्तारतः कथयत, कथं तदाचरणीयम्। भक्ति-ज्ञान-वैराग्ययुक्तानां कः सुखोत्पादः, कथं स्नेहयत्नाभ्यां सर्ववर्णेषु तद्व्यवस्थितिः?” कुमाराः ऊचुः—“मा शुचः, देवर्षे, हृदि हर्षं कुरु। उपायः सुलभोऽत्रैव विद्यमानः। नारद, त्वं धन्यः, विरक्तशिरोमणिः, श्रीकृष्णदासेषु नित्यः, योगिनां सूर्य इव। तव भक्तिमार्गानुगमनं सततम्, तस्मात् कृष्णसेवायां भक्तिसिद्धिः तव नित्यं साध्यते—एषा त्वयि न विस्मयः। संसारे बहवः मुनयः विविधान् मार्गान् प्रकाशितवन्तः, सर्वे कठिनाः, यत्नसाध्याश्च; फलतः स्वर्गसुखं यावत्। यः पुनर् वैकुण्ठमार्गः, स तु गुह्यः; तस्याचार्यः दुर्लभः, स च प्रायः सुभाग्येन लभ्यते। या पुण्यकर्मणा व्योमवाणी त्वां पूर्वं निर्दिष्टवती, तस्याः सम्प्रति निरूपणं भविष्यति; शृणु, स्थिरचित्तः, विशुद्धबुद्ध्या। केचित् हविर्दानेन यजन्ति, अन्ये तपसा, केचित् योगेन, अन्ये स्वाध्यायज्ञानाभ्यां; एते सर्वे क्रियाशब्दिताः। तेषु ज्ञानयज्ञः श्रेष्ठतमः, मुनिभिः पुण्यकर्मलक्षणं मन्यते; स च श्रीमद्भागवतकथा, या शुकादिभिः गीयते।