सर्वप्रथम, अहम् तं मुनिवरं प्रणमामि, यस्य हृदयं सर्वेषु भूतेषु व्याप्नोति, यं द्वैपायनः संन्यासाय प्रयान्तं स्नेहेन आह्वयत्, यं वृक्षाः स्वीयया भाषया ‘पुत्र’ इति सम्बोधयन्तः तेन सह ऐक्यं प्राप्तवन्तः। नैमिषारण्ये महात्मानं सूतम् आदरात् अभिवाद्य, कथा-अमृत-रसज्ञं तं सुतं प्रति शौनकः प्राह। सः शौनकः उवाच— हे सूत महाभाग! येन तेजसा त्वं कोटिसूर्यसमः, अज्ञान-तमो-नाशकः च, स कथानां सारं, श्रवणामृतं, मम निवेदय। भक्त्या ज्ञानवैराग्ययोः प्राप्तौ, महती प्रज्ञा वर्धते; तर्हि वैष्णवाः मायायाः मोहं कथं नाशयन्ति? अस्मिन् भीषणे कलौ युगे, यत्र प्रायः प्राणिनः असुरभावेन युक्ताः, दुःखपीडितानां शुद्धये किमुत्तमं साधनं? सर्वमङ्गलेषु श्रेष्ठं, विशुद्धतमं, कृष्णप्राप्त्यै नित्यं साधनं, तत् परमं कल्याणं अस्मभ्यं कथय। यथा पारसपाषाणः लौकिकसुखं ददाति, कल्पवृक्षः स्वर्गसमृद्धिं, तथापि तुष्टः गुरुः योगिनामपि दुर्लभं वैकुण्ठं ददाति। ततः सूतः उवाच— हे शौनक! तव हृदि स्नेहसम्भवात्, मया विचिन्त्य, सर्वशास्त्रसारं संसारभयविनाशकं वक्ष्यामि। यत् भक्तिसिन्धुं वर्धयति, कृष्णस्य तुष्टिं जनयति, तत् शृणु सावधानः। कालसर्पग्रस्तानां भीतिहरणाय, कीरः कलियुगे श्रीमद्भागवतं शास्त्रं प्रावर्तयत्। मनःशुद्ध्यर्थं अन्यन्नास्ति; पूर्वकृतसुकृतिनां भागवतम् अवाप्यते। यदा परिषद्यां परीक्षित् उपविष्टः, शुकः तत्र स्थितः, तदा देवाः अमृतकलशं गृहीत्वा समागताः। सर्वे देवाः शुकं प्रणम्य, ‘कथामृतं ददस्व’ इति प्रार्थयन्तः, अमृतं समर्पितवन्तः। तदा विनिमये कृत्यम्— राजा अमृतं पिबेत्, वयं सर्वे भागवतस्यामृतं पिबामः। ‘क्व अमृतं, क्व कथा, क्व काचः, क्व महारत्नम्?’ इति चिन्तयन् ब्रह्मरातः देवांश्च हसन् अवदत्। अभक्तान् विज्ञाय, सः तान् कथामृतं न दत्तवान्; भागवतकथाः देवतानामपि दुर्लभाः। राज्ञः मोक्षं दृष्ट्वा स्वयं विधाता विस्मितः, सत्यलोके तुलां बद्ध्वा अजः मोक्षसाधनानि तौलयन्। अन्यः ग्रन्थः लघुः, अयं गुरुतरः; अतः सर्वे मुनयः परमविस्मयेन पूर्णाः। भागवतशास्त्रं त एव भगवत्स्वरूपमिव मन्यन्ते; कलियुगे पठनश्रवणमात्रेण वैकुण्ठफलप्राप्तिः सुलभा। एतत् सप्ताहेन श्रुतम्, सर्वथा मुक्तिदायकम्; पूर्वं करुणया सनकादिभिः नारदाय उक्तम्। ब्रह्मसंबन्धात् दिव्यर्षेः श्रवणमपि, सप्ताहश्रवणविधिं कुमाराः प्रबोधितवन्तः। शौनकः पुनरुवाच— नारदः संसारबन्धविरहितः, नित्यगमनशीलः च, कथं तैः याज्ञिकैः सह स्नेहं बन्धं वा कर्तुं शशाक? सूतः अवदत्— अहम् इह भक्तिसंयुक्तां कथां कथयिष्यामि, या शुकः मम शिष्यत्वेन रहसि उक्तवान्। कदाचित् विशालायां पुरीं, चत्वारः निर्मलाः कुमाराः सत्सङ्गाय समागताः, तत्र तं नारदं दृष्टवन्तः। कुमाराः ऊचुः— हे ब्रह्मन्! किं तव मुखं विफलम्, किं चित्तं विक्लवम्? कुत्र धावसि, कुतः आगतः? अद्य त्वं शून्यहृदय इव, धननाशित इव, सामान्यजनवत् दृश्यसे; अनासक्तस्य एष भावो न युक्तः—कारणं वद। नारदः अवदत्— अहम्, पृथिवीं परमां मन्यमानः, पुष्करं, प्रयागं, काशीम्, गोदावरीं च दृष्ट्वा विचरन्। हरिक्षेत्र, कुरुक्षेत्र, श्रीरङ्ग, सेतुबन्धादीन्यपि तीर्थानि भ्रमन्, सर्वत्र गच्छन्। क्वापि न मनःसन्तोषदायकं सुखं प्राप्तवान्; अधुना पृथिवी कलेन, अधर्ममित्रेण, पीडिता। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं च नास्ति; दारिद्र्येण जनाः उदरपूर्त्यर्थं जीवन्ति, मिथ्यावादिनः। मन्दाः, अल्पबुद्धयः, दारिद्र्यपीडिताः, पापभीरवः; साधुः विरलः, दम्भे लीनः, त्यागिनः अपि गृहे रमन्ते। युवत्यः गृहे शासनं कुर्वन्ति, भ्रातृपतयः उपदेशं ददति, कन्याः लोभेन विक्रीयन्ते, दम्पत्योः कलहः। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, तीर्थानि च; देवालयाः बहवः दुष्टैः विनाशिताः। न योगी, न सिद्धः, न ज्ञानी, न सुसंस्कृतः; कलेः दावाग्निना सर्वे साधनानि भस्मीभूतानि। ग्रामाः चौरैः क्लिष्टाः, द्विजातयः शूलिना शंभुना ताडिताः, स्त्रियः मुक्तकेशाः कामिन्यः कलौ। एवं कलेः दोषान् दृष्ट्वा, अहम् पृथिवीं भ्रमन्, यमुनातटे भगवान् लीलास्थलम् आगतः। तत्र एकं अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत, महर्षयः! कन्या काचित् यौवने स्थिता, क्लान्तचित्ता, दुःखिता। तस्याः पार्श्वे द्वौ वृद्धौ शयानौ, श्वासं शिथिलं कुर्वन्तौ, मूर्च्छितौ; सा तौ सेवमाना, बोधयितुम् इच्छन्ती, अग्रे रुदन्ती। सा सर्वदिशः रक्षां पश्यन्ती, स्वस्वरूपम् शतशः स्त्रीभिः पवन्यमाना, पुनः पुनः ताम् उद्बोधयन्त्यः। दूरात् एतद् दृष्ट्वा, जिज्ञासया अहम् उपसृत्य, तां कन्यां दृष्ट्वा, सा उत्तस्थौ, उद्विग्ना, इदं वचनम् अवदत्।