श्रीकृष्णस्य, सच्चिदानन्दरूपिणः, यः जगत्सृष्टिस्थितिलयानाम् कारणं, त्रिविधतापविनाशनं च, तं वन्दे। स एव मुनिं पूजयामि, यस्य हृदयं सर्वभूतेषु वर्तमानं, यं द्वैपायनः स्वविरहदुःखितः संन्यासाय प्रयाणकाले आह्वयत्, यं च वृक्षा आत्मनं तेनैक्यं प्राप्तवन्तः स्वपुत्रमिव सम्बोधितवन्तः। एकदा नैमिषारण्ये, सुतं महात्मानं, कथारसपारगं, स वन्द्य सत्कृत्य, शौनकः प्राह। स उवाच—"हे सूत महाभाग! त्वं कोटिसूर्यसमप्रभः, अज्ञानतिमिरनाशकः च असि, अतः कथारससारं, श्रवणामृतं, ब्रूहि। भक्तिज्ञानवैराग्यप्राप्तौ महती विवेकशक्तिः वर्धते; कथं वैष्णवाः मायामोहं निवारयन्ति? अस्मिन् घोरे कलियुगे, येन प्रायः सर्वे जनाः असुरा अभवन्, दुःखितानां पावनाय कः श्रेयः उपायः? एतानि सर्वाणि श्रेयांसि मध्ये यत् परमं शुभं, विशुद्धतरं, चिरन्तनं धर्मं, यत् कृष्णलाभाय साधनं, तत् वद। चिन्तामणिः केवलं भौतिकसुखदः, कल्पवृक्षः स्वर्गसंपदाम् दाता, किन्तु तुष्टगुरुः वैकुण्ठदं यः योगिभ्यः अपि दुर्लभः।" सूत उवाच—"शौनक! त्वयि स्नेहः सञ्जातः, तस्मात् मया विचिन्त्य, सर्वशास्त्रसारं संसारभीतिनाशनं वक्ष्यामि। यद् भक्तिसिन्धुं वर्धयति, कृष्णसन्तोषकारणं च, तत् त्वं शृणु। कालभुजङ्गभयापनोदनाय, श्रीमद्भागवतशास्त्रं कीरः कलौ प्रवदत्। चित्तशुद्धये किमपि नास्ति; यः पुण्यवान्, स एव भागवतं लभते। यदा परिक्षित् सभायां स्थितः कथा-श्रवणाय, शुकः अपि तत्रासीत्, देवाः अपि तत्र समागताः, सुधापात्रं वहन्तः। ते शुकं प्रणम्य, "कथामृतं देहि," इति ऊचुः। यदा प्रतिपत्तिः अभवत्, राजा सुधां पिबेत्, वयं तु भागवतकथामृतं पिबेम। सुधा क्व, कथा क्व, काच क्व, महारत्नं क्व? इति ब्रह्मराट् देवांश्चिन्तयन्, तान् उपहसत्। अभक्तान् ज्ञात्वा, स कथामृतं न दत्तवान्; श्रीमद्भागवतस्य कथा देवतानाम् अपि दुर्लभा। राज्ञः मोक्षं दृष्ट्वा, स्वयं विधाता अप्याश्चर्यचकितः अभवत्; सत्यलोके मापकम् उपनिबध्य, अजो मोक्षोपायं तौलयामास। अन्ये ग्रन्थाः लघवः; अयं तु गुरुतरः। तस्मात् सर्वे मुनयः परमाश्चर्येण पूरिताः। कलियुगे भागवतशास्त्रं साक्षात् भगवत्स्वरूपमिव मन्यन्ते; तस्य श्रवणपठनमात्रेण वैकुण्ठफलप्राप्तिः सञ्जायते। एतत् सप्ताहेन श्रुत्वा, सर्वथा मोक्षदं जातम्। पूर्वं दयालवः सनकादयः नारदाय इदं व्याहरन्। ब्रह्मसम्बन्धात् दिव्यर्षेः श्रवणं जातम्, सप्ताहश्रवणविधिं कुमाराः न्यवेदयन्। शौनकः पुनरुवाच—"नारदः संसारबन्धनवर्जितः, सदा सञ्चारी च, कथं यज्ञस्थलेषु स्नेहं सम्बन्धं वा प्रपेदे?" सूत उवाच—"श्रद्धाभक्तियुक्तां कथाम्, या शुकेन रहसि शिष्यभावेन मयि प्रोक्ता, तां वः प्रवक्ष्यामि। एकदा विशालायाम्, चत्वारः विशुद्धाः कुमाराः साधुसंगाय समागताः, तत्र नारदं अपश्यन्। ते कुमाराः ऊचुः—"ब्राह्मण! किमर्थं तव मुखं शोकाकुलं, चित्तं च व्याकुलं? कुत्र धावसि, कुतः आगतः? इदानीं त्वं धननष्टवत् रिक्तचित्त इव दृश्यसे, अयुक्तस्य एषा वृत्तिः न युक्ता—कारणं वद।" नारद उवाच—"अहं पृथिवीं परिभ्रमन्, ताम् उत्तमां मन्यमानः, पुष्करं, प्रयागं, काशीं, गोदावरीं च अगच्छम्। हरिक्षेत्रं, कुरुक्षेत्रं, श्रीरङ्गं, सेतुबन्धं च अन्यानि पुण्यस्थानानि विचरन्, सर्वत्र गच्छन्। क्वचित् अपि न मनःप्रसादजनकं सुखं लब्धवान्; अद्य तु पृथिवी कलेन, अधर्ममित्रेण, पीडिता। सत्यं, तपः, शौचं, दया, दानं च नास्ति; दुर्भाग्यवन्तः जनाः केवलं उदरपोषणाय जीवन्ति, मिथ्यावदन्ति च। मन्दाः, अल्पबुद्धयः, दीनाः, पीडिताश्च; साधवः दुर्लभाः, कपटपरायणाः, यतयः अपि गृहस्थजीवनं चरन्ति। युवत्यः गृहे स्वामिन्यः, भ्रातरः मन्त्रदातारः, कन्याः लोभात् विक्रीयन्ते, दम्पत्योः वैरं जायते। आश्रमाः म्लेच्छैः बाधिताः, तीर्थानि च; देवालयाः बहवः पापिभिः विनाशिताः। योगी नास्ति, न च सिद्धः, न ज्ञानी, न साधुचरित्रः; कलिकालदावाग्नौ सर्वे धर्माः भस्मीकृताः। ग्रामाः दस्युभिः पीडिताः, द्विजातयः शूलाघातिताः, स्त्रियः विकटकेशाः कामिन्यः जाताः। एवं कलिदोषान् दृष्ट्वा, पृथिवीं भ्रमन्, यमुनातटमुपेत्य, यत्र भगवत्क्रीडाः जाताः, तत्र अगच्छम्। तत्र किमपि अद्भुतं दृष्टवान्—शृणुत; कन्या काचित् उपविष्टा, क्लान्तचित्ता, दुःखिता। तस्याः समीपे द्वौ वृद्धौ शयानौ, मूर्च्छितौ, श्वासशून्यौ, साऽपि तौ सेवमाना, बोधयितुम् यतमानाऽश्रूण्यपातयत्। सर्वदिशः पालयन्त्री, स्वं रक्षणं अन्विष्यन्ती, तस्याः स्वमूर्तिः शतशः स्त्रीभिः सेव्यमाना, पुनः पुनः बोधयितुं प्रयता।