ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਨ੍ਮਨ੍ਯਸੇ ਧ੍ਰੁਵਂ ਲੋਕਂ ਅਧ੍ਰੁਵਂ ਵਾ ਨ ਚੋਭਯਮ੍ । ਸਰ੍ਵਥਾ ਨ ਹਿ ਸ਼ੋਚ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੋਹਜਾਤ੍

ਤੂੰ ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ ਮੋਹ ਵਲੋਂ ਹੀ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਹ੍ਯਙ੍‌ਗ ਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਂ ਅਜ੍ਞਾਨਕृਤਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਕਥਂ ਤ੍ਵਨਾਥਾਃ ਕृਪਣਾ ਵਰ੍ਤੇਰਂਸ੍ਤੇ ਚ ਮਾਂ ਵਿਨਾ

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਉਹ ਬੇਸਹਾਰੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਕਾਲਕਰ੍ਮ ਗੁਣਾਧੀਨੋ ਦੇਹੋऽਯਂ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਃ । ਕਥਮਨ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਗੋਪਾਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਗ੍ਰਸ੍ਤੋ ਯਥਾ ਪਰਮ੍

ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਅਹਸ੍ਤਾਨਿ ਸਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਅਪਦਾਨਿ ਚਤੁष੍ਪਦਾਮ੍ । ਫਲ੍ਗੂਨਿ ਤਤ੍ਰ ਮਹਤਾਂ ਜੀਵੋ ਜੀਵਸ੍ਯ ਜੀਵਨਮ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪੈਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ। ਇੱਥੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਕਤਵਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਜੀਵ ਦੂਜੇ ਜੀਵ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ।

ਤਦਿਦਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਰਾਜਨ੍ ਏਕ ਆਤ੍ਮਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ੍ਵਦृਕ੍ । ਅਨ੍ਤਰੋऽਨਨ੍ਤਰੋ ਭਾਤਿ ਪਸ਼੍ਯ ਤਂ ਮਾਯਯੋਰੁਧਾ

ਰਾਜਾ ਜੀ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੋਵੇਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸੋऽਯਮਦ੍ਯ ਮਹਾਰਾਜ ਭਗਵਾਨ੍ ਭੂਤਭਾਵਨਃ । ਕਾਲਰੂਪੋऽਵਤੀਰ੍ਣੋऽਸ੍ਯਾਂ ਅਭਾਵਾਯ ਸੁਰਦ੍ਵਿषਾਮ੍

ਮਹਾਂਰਾਜ, ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਿੰਦਾਂ ਦਾ ਰਚਣਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕੇ।

ਨਿष੍ਪਾਦਿਤਂ ਦੇਵਕृਤ੍ਯਂ ਅਵਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਤਾਵਦ੍ ਯੂਯਂ ਅਵੇਕ੍ਸ਼ਧ੍ਵਂ ਭਵੇਦ੍ ਯਾਵਦਿਹੇਸ਼੍ਵਰਃ

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।

ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਃ ਸਹ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਗਾਨ੍ਧਾਰ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਵਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਹਿਮਵਤ ऋषੀਣਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਗਤਃ

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਯਾ ਵੈ ਸ੍ਵਰ੍ਧੁਨੀ ਸਪ੍ਤਧਾ ਵ੍ਯਧਾਤ੍ । ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਯੇ ਨਾਨਾ ਸਪ੍ਤਸ੍ਰੋਤਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼ਤੇ

ਉਹ ਸਰਵਣੀ ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਨੁਸਵਨਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹੁਤ੍ਵਾ ਚਾਗ੍ਨੀਨ੍ਯਥਾਵਿਧਿ । ਅਬ੍ਭਕ੍ਸ਼ ਉਪਸ਼ਾਨ੍ਤਾਤ੍ਮਾ ਸ ਆਸ੍ਤੇ ਵਿਗਤੈषਣਃ

ਉਥੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਜਿਤਾਸਨੋ ਜਿਤਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹृਤषਡਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ । ਹਰਿਭਾਵਨਯਾ ਧ੍ਵਸ੍ਤਃ ਅਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਮਲਃ

ਆਸਨ ਤੇ ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਜ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਨਿ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞੇ ਪ੍ਰਵਿਲਾਪ੍ਯ ਤਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਧਾਰੇ ਘਟਾਮ੍ਬਰਮਿਵਾਮ੍ਬਰੇ

ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ।

ਧ੍ਵਸ੍ਤਮਾਯਾਗੁਣੋਦਰ੍ਕੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਕਰਣਾਸ਼ਯਃ । ਨਿਵਰ੍ਤਿਤਾਖਿਲਾਹਾਰ ਆਸ੍ਤੇ ਸ੍ਥਾਣੁਰਿਵਾਚਲਃ । ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਾਯੋ ਮੈਵਾਭੂਃ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਾਖਿਲਕਰ੍ਮਣਃ

ਮਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਸਾਰਾ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਪਤ्थਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।

ਸ ਵਾ ਅਦ੍ਯਤਨਾਦ੍ ਰਾਜਨ੍ ਪਰਤਃ ਪਞ੍ਚਮੇऽਹਨਿ । ਕਲੇਵਰਂ ਹਾਸ੍ਯਤਿ ਸ੍ਵਂ ਤਚ੍ਚ ਭਸ੍ਮੀਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਰਾਜਾ ਜੀ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਦਹ੍ਯਮਾਨੇऽਗ੍ਨਿਭਿਰ੍ਦੇਹੇ ਪਤ੍ਯੁਃ ਪਤ੍‍ਨੀ ਸਹੋਟਜੇ । ਬਹਿਃ ਸ੍ਥਿਤਾ ਪਤਿਂ ਸਾਧ੍ਵੀ ਤਮਗ੍ਨਿਮਨੁ ਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ

ਜਦ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਇਨ-ਲਾਅ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੇਗੀ।

ਵਿਦੁਰਸ੍ਤੁ ਤਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍ਯ ਕੁਰੁਨਨ੍ਦਨ । ਹਰ੍षਸ਼ੋਕਯੁਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਗਨ੍ਤਾ ਤੀਰ੍ਥਨਿषੇਵਕਃ

ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਸ, ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਦੂਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਥਾਰੁਹਤ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਨਾਰਦਃ ਸਹਤੁਮ੍ਬੁਰੁਃ । ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵਾਜਹਾਚ੍ਛੁਚਃ

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

ਕਿਮੇਤਦ੍ ਅਦ੍‍ਭੁਤਮਿਵ ਵਾਸੁਦੇਵੇऽਖਿਲਾਤ੍ਮਨਿ । ਵ੍ਰਜਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤੋਕੇषੁ ਅਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਰ੍ਧਤੇ

ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਅਜੀਬ ਲੱਗਦਾ ਹੈ? ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਰ ਨੈਸਰ੍ਗਦੁਰ੍ਵੈਰਾਃ ਸਹਾਸਨ੍ ਨृਮृਗਾਦਯਃ । ਮਿਤ੍ਰਾਣੀਵਾਜਿਤਾਵਾਸ ਦ੍ਰੁਤਰੁਟ੍ਤਰ੍षਕਾਦਿਕਮ੍

ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਆਦਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਰੀ ਵੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਉਥੇ ਸਨ।

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਤਤ੍ਰੋਦ੍ਵਹਤ੍ਪਸ਼ੁਪਵਂਸ਼ਸ਼ਿਸ਼ੁਤ੍ਵਨਾਟ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦ੍ਵਯਂ ਪਰਮਨਨ੍ਤ-ਮਗਾਧਬੋਧਮ੍ । ਵਤ੍ਸਾਨ੍ ਸਖੀਨਿਵ ਪੁਰਾ ਪਰਿਤੋ ਵਿਚਿਨ੍ਵਦ੍ ਏਕਂ ਸਪਾਣਿਕਵਲਂ ਪਰਮੇष੍ਠ੍ਯਚष੍ਟ

ਉਥੇ, ਪਰਮ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਗੋਆਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਖੇਡ ਰਚਿਆ, ਵਾਂਗਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਭਦਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਫੜ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰੇਣ ਨਿਜਧੋਰਣਤੋऽਵਤੀਰ੍ਯ ਪृਥ੍ਵ੍ਯਾਂ ਵਪੁਃ ਕਨਕਦਣ੍ਡਮਿਵਾਭਿਪਾਤ੍ਯ । ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਮੁਕੁਟ ਕੋਟਿਭਿਰਙ੍‌ਘ੍ਰਿਯੁਗ੍ਮਂ ਨਤ੍ਵਾ ਮੁਦਸ਼੍ਰੁਸੁਜਲੈਃ ਅਕृਤਾਭਿषੇਕਮ੍

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਉਤਰਿਆ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਟ ਵਾਂਗ ਨਮਣ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਉਤ੍ਥਾਯੋਤ੍ਥਾਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚਿਰਸ੍ਯ ਪਾਦਯੋਃ ਪਤਨ੍ । ਆਸ੍ਤੇ ਮਹਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਦਾ।

( ਵਂਸ਼ਸ੍ਥਾ ) ਸ਼ਨੈਰਥੋਤ੍ਥਾਯ ਵਿਮृਜ੍ਯ ਲੋਚਨੇ ਮੁਕੁਨ੍ਦਮੁਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵਿਨਮ੍ਰਕਨ੍ਧਰਃ । ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਵਾਨ੍ਸਮਾਹਿਤਃ ਸਵੇਪਥੁਰ੍ਗਦ੍‍ਗਦਯੈਲਤੇਲਯਾ

ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਨਿੱਕੀ ਜਿਹਾ ਮੂੰਹ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਸਮ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾਯਾਂ ਜਿष੍ਣੌ ਬਨ੍ਧੁਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਦੁਆਰਕਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ—

ਵ੍ਯਤੀਤਾਃ ਕਤਿਚਿਨ੍ਮਾਸਾਃ ਤਦਾ ਨਾਯਾਤ੍ ਤਤੋऽਰ੍ਜੁਨਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਘੋਰਰੂਪਾਣਿ ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕੁਰੂਦ੍ਵਹਃ

ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਕਾਲਸ੍ਯ ਚ ਗਤਿਂ ਰੌਦ੍ਰਾਂ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਰ੍ਤੁਧਰ੍ਮਿਣਃ । ਪਾਪੀਯਸੀਂ ਨृਣਾਂ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਾਨृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਕਿੰਨੀ ਤਿੱਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੀਤ ਉਲਟ ਗਈ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਝੂਠ ਵਧ ਗਿਆ।

ਜਿਹ੍ਮਪ੍ਰਾਯਂ ਵ੍ਯਵਹृਤਂ ਸ਼ਾਠ੍ਯਮਿਸ਼੍ਰਂ ਚ ਸੌਹृਦਮ੍ । ਪਿਤृਮਾਤृਸੁਹृਦ੍‍ਭ੍ਰਾਤृ ਦਮ੍ਪਤੀਨਾਂ ਚ ਕਲ੍ਕਨਮ੍

ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੱਧ ਤਰੜੇ ਤੇ ਠੱਗੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਦੋਸਤ, ਭਰਾ ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਯਰਿष੍ਟਾਨਿ ਕਾਲੇ ਤੁ ਅਨੁਗਤੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਲੋਭਾਦਿ ਅਧਰ੍ਮਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵੋਵਾਚਾਨੁਜਂ ਨृਪਃ

ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਐਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਲਾਲਚ ਆਦਿ ਨਾਲ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟਣਾ ਵਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ । ਸਮ੍ਪ੍ਰੇषਿਤੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾਯਾਂ ਜਿष੍ਣੁਰ੍ਬਨ੍ਧੁ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਜ੍ਞਾਤੁਂ ਚ ਪੁਣ੍ਯਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਵਿਚੇष੍ਟਿਤਮ੍

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੁਆਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ।