ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਰਾਜੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਮਵਰ੍ਣਯਤ੍ । ਯਥਾਨੁਭੂਤਂ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵਿਨਾ ਯਦੁਕੁਲਕ੍ਸ਼ਯਮ੍

ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ।

ਨਨ੍ਵਪ੍ਰਿਯਂ ਦੁਰ੍ਵਿषਹਂ ਨृਣਾਂ ਸ੍ਵਯਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਨਾਵੇਦਯਤ੍ ਸਕਰੁਣੋ ਦੁਃਖਿਤਾਨ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਕ੍ਸ਼ਮਃ

ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਸਹਿਣ ਜੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ ਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ।

ਕਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਮਥ ਅਵਾਤ੍ਸੀਤ੍ ਸਤ੍ਕृਤੋ ਦੇਵਵਤ੍ਸੁਖਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਕृਤ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਸੁਖਮਾਵਹਨ੍

ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ, ਰੱਬ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸਿਆ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ।

ਅਬਿਭ੍ਰਦਰ੍ਯਮਾ ਦਣ੍ਡਂ ਯਥਾਵਤ੍ ਅਘਕਾਰਿषੁ । ਯਾਵਦ੍ ਦਧਾਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਯਮਃ

ਅਰਯਮਾ ਨੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦਕਿ ਯਮ, ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹੇ।

ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਲਬ੍ਧਰਾਜ੍ਯੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੌਤ੍ਰਂ ਕੁਲਨ੍ਧਰਮ੍ । ਭ੍ਰਾਤृਭਿਰ੍ਲੋਕਪਾਲਾਭੈਃ ਮੁਮੁਦੇ ਪਰਯਾ ਸ਼੍ਰਿਯਾ

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿਚ ਮੰਗਲ ਮਨਾਇਆ।

ਏਵਂ ਗृਹੇषੁ ਸਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਨਾਂ ਤਦੀਹਯਾ । ਅਤ੍ਯਕ੍ਰਾਮਤ੍ ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਃ ਕਾਲਃ ਪਰਮਦੁਸ੍ਤਰਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤੀ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਹਵਾਂ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਪਾਰ ਲੰਘਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਦੁਰਸ੍ਤਤ੍ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਧृਤਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਅਭਾषਤ । ਰਾਜਨ੍ ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯਤਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਂ ਭਯਮਾਗਤਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮਹਾਰਾਜ, ਜਲਦੀ ਚਲੋ, ਵੇਖੋ, ਮੁਸੀਬਤ ਆ ਗਈ ਹੈ।'

ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ਨ ਯਸ੍ਯੇਹ ਕੁਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ ਏष ਭਗਵਾਨ੍ ਕਾਲਃ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਨਃ ਸਮਾਗਤਃ

ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਪਾਸੋਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਉਹੀ ਵੱਡਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਯੇਨ ਚੈਵਾਭਿਪਨ੍ਨੋऽਯਂ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਪ੍ਰਿਯਤਮੈਰਪਿ । ਜਨਃ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਯੁਜ੍ਯੇਤ ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਯੈਃ ਧਨਾਦਿਭਿਃ

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਵੀ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿਕ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ?

ਪਿਤृਭ੍ਰਾਤृਸੁਹृਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾ ਹਤਾਸ੍ਤੇ ਵਿਗਤਂ ਵਯਃ । ਆਤ੍ਮਾ ਚ ਜਰਯਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਃ ਪਰਗੇਹਮੁਪਾਸਸੇ

ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ—ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਜਵਾਨੀ ਲੰਘ ਗਈ; ਤੇਰਾ ਆਪ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਲ ਗਿਆ, ਤੇ ਤੂੰ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

ਅਹੋ ਮਹੀਯਸੀ ਜਨ੍ਤੋਃ ਜੀਵਿਤਾਸ਼ਾ ਯਯਾ ਭਵਾਨ੍ । ਭੀਮਾਪਵਰ੍ਜਿਤਂ ਪਿਣ੍ਡਂ ਆਦਤ੍ਤੇ ਗृਹਪਾਲਵਤ੍

ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੀਊਂਦੇ ਜੀਵ ਦੀ ਜਿਉਣ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਭੀਮ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਰੱਖੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਸृष੍ਟੋ ਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗਰੋ ਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਦੂषਿਤਾਃ । ਹृਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਧਨਂ ਯੇषਾਂ ਤਦ੍ਦਤ੍ਤੈਰਸੁਭਿਃ ਕਿਯਤ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਹੋਈ, ਖੇਤ ਤੇ ਧਨ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਕੀ ਲੈ ਲਿਆ?

ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਤਵ ਦੇਹੋऽਯਂ ਕृਪਣਸ੍ਯ ਜਿਜੀਵਿषੋਃ । ਪਰੈਤ੍ਯਨਿਚ੍ਛਤੋ ਜੀਰ੍ਣੋ ਜਰਯਾ ਵਾਸਸੀ ਇਵ

ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਹੇ ਬੇਚਾਰੇ, ਜਿਉਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ।

ਗਤਸ੍ਵਾਰ੍ਥਮਿਮਂ ਦੇਹਂ ਵਿਰਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਃ । ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਗਤਿਃ ਜਹ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਵੈ ਧੀਰ ਉਦਾਹृਤਃ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੋੜ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੋਹ ਮੁਕਾ ਕੇ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਿਆਣਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਃ ਸ੍ਵਕਾਤ੍ਪਰਤੋ ਵੇਹ ਜਾਤਨਿਰ੍ਵੇਦ ਆਤ੍ਮਵਾਨ੍ । ਹृਦਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਰਿਂ ਗੇਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਸ ਨਰੋਤ੍ਤਮਃ

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਉਬਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।

ਅਥੋਦੀਚੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਯਾਤੁ ਸ੍ਵੈਰਜ੍ਞਾਤ ਗਤਿਰ੍ਭਵਾਨ੍ । ਇਤੋऽਰ੍ਵਾਕ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕਾਲਃ ਪੁਂਸਾਂ ਗੁਣਵਿਕਰ੍षਣਃ

ਹੁਣ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਸਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਰਾਜਾ ਵਿਦੁਰੇਣਾਨੁਜੇਨ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਬੋਧਿਤ ਆਜਮੀਢਃ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵੇषੁ ਸ੍ਨੇਹਪਾਸ਼ਾਨ੍ਦ੍ਰਢਿਮ੍ਨੋ ਨਿਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਮ ਭ੍ਰਾਤृਸਨ੍ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਧ੍ਵਾ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਝਦਾਰ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਜਗਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ, ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ।

ਪਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਂ ਸੁਬਲਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਚਾਨੁਜਗਾਮ ਸਾਧ੍ਵੀ । ਹਿਮਾਲਯਂ ਨ੍ਯਸ੍ਤਦਣ੍ਡਪ੍ਰਹਰ੍षਂ ਮਨਸ੍ਵਿਨਾਮਿਵ ਸਤ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਾਰਃ

ਸੁਬਲ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਕृਤਮੈਤ੍ਰੋ ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਃ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਨਤ੍ਵਾ ਤਿਲਗੋਭੂਮਿਰੁਕ੍ਮੈਃ । ਗृਹਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਗੁਰੁਵਨ੍ਦਨਾਯ ਨ ਚਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪਿਤਰੌ ਸੌਬਲੀਂ ਚ

ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਸੁਬਲ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

ਤਤ੍ਰ ਸਞ੍ਜਯਮਾਸੀਨਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਾਨਸਃ । ਗਾਵਲ੍ਗਣੇ ਕ੍ਵ ਨਸ੍ਤਾਤੋ ਵृਦ੍ਧੋ ਹੀਨਸ਼੍ਚ ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ

ਉੱਥੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, 'ਗਾਵਲਗਣੇ, ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਪਿਉ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'

ਅਮ੍ਬਾ ਚ ਹਤਪੁਤ੍ਰਾऽऽਰ੍ਤਾ ਪਿਤृਵ੍ਯਃ ਕ੍ਵ ਗਤਃ ਸੁਹृਤ੍ । ਅਪਿ ਮਯ੍ਯਕृਤਪ੍ਰਜ੍ਞੇ ਹਤਬਨ੍ਧੁਃ ਸ ਭਾਰ੍ਯਯਾ । ਆਸ਼ਂਸਮਾਨਃ ਸ਼ਮਲਂ ਗਙ੍‌ਗਾਯਾਂ ਦੁਃਖਿਤੋऽਪਤਤ੍

'ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਚਾਚਾ ਤੇ ਦੋਸਤ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਸ਼ਾਇਦ, ਮੈਨੂੰ ਅਕਲਹੀਣ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣ ਗਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ,' ਉਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਪਿਤਰ੍ਯੁਪਰਤੇ ਪਾਣ੍ਡੌ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਃ ਸੁਹृਦਃ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨ੍ । ਅਰਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਵ੍ਯਸਨਤਃ ਪਿਤृਵ੍ਯੌ ਕ੍ਵ ਗਤਾਵਿਤਃ

'ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਉ ਪਾਂਡੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?'

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਕृਪਯਾ ਸ੍ਨੇਹਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਤੋ ਵਿਰਹਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਆਤ੍ਮੇਸ਼੍ਵਰਮਚਕ੍ਸ਼ਾਣੋ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਤਿਪੀਡਿਤਃ

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦਇਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ, ਤੇ ਬੜੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ।

ਵਿਮृਜ੍ਯਾਸ਼੍ਰੂਣਿ ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਵਿष੍ਟਭ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਨਾ । ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੇ ਪ੍ਰਭੋਃ ਪਾਦਾਵਨੁਸ੍ਮਰਨ੍

ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ।

ਸਞ੍ਜਯ ਉਵਾਚ । ਨਾਹਂ ਵੇਦ ਵ੍ਯਵਸਿਤਂ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਵਃ ਕੁਲਨਨ੍ਦਨ । ਗਾਨ੍ਧਾਰ੍ਯਾ ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੋ ਮੁषਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ

ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਇਹ ਵੱਡੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।'

ਅਥਾਜਗਾਮ ਭਗਵਾਨ੍ ਨਾਰਦਃ ਸਹਤੁਮ੍ਬੁਰੁਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯਾਹ ਸਾਨੁਜੋऽਭ੍ਯਰ੍ਚਯਨ੍ ਮੁਨਿਮ੍

ਫਿਰ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ ਆ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।

ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਉਵਾਚ । ਨਾਹਂ ਵੇਦ ਗਤਿਂ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਭਗਵਨ੍ ਕ੍ਵ ਗਤਾਵਿਤਃ । ਅਮ੍ਬਾ ਵਾ ਹਤਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਤਾ ਕ੍ਵ ਗਤਾ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀ

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹੇ ਭਗਤ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।'

ਕਰ੍ਣਧਾਰ ਇਵਾਪਾਰੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਪਾਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ । ਅਥਾਬਭਾषੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਨਾਰਦੋ ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮਃ

ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਬੋਲ ਪਏ।

ਯਥਾ ਗਾਵੋ ਨਸਿ ਪ੍ਰੋਤਾਃ ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਬਦ੍ਧਾਃ ਸ੍ਵਦਾਮਭਿਃ । ਵਾਕ੍ਤਨ੍ਤ੍ਯਾਂ ਨਾਮਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧਾ ਵਹਨ੍ਤਿ ਬਲਿਮੀਸ਼ਿਤੁਃ

ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੀ ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਥੰਭੇ ਨੂੰ ਬੰਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।