ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ ਤਤ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਯਾਨਂ ਸ਼ਰਪਞ੍ਜਰੇ । ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ऋषੀਣਾਂ ਚਾਨੁਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਮ੍

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।

ਪੁਰੁषਸ੍ਵਭਾਵਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਾਗੋਪਾਧਿਭ੍ਯਾਂ ਆਮ੍ਨਾਤੋਭਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍

ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਦਾਨਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਰਾਜਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਭਗਵਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸ ਯੋਗਤਃ

ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ, ਰਾਜ, ਮੁਕਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ।

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਸਹੋਪਾਯਾਨ੍ ਯਥਾ ਮੁਨੇ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨੇਤਿਹਾਸੇषੁ ਵਰ੍ਣਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍

ਜੋ ਸਚ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਯੋ ਯੋਗਿਨਃ ਛਨ੍ਦਮृਤ੍ਯੋਃ ਵਾਞ੍ਛਿਤਸ੍ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ — ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਦਾ ਸਮਾਂ।

(ਵਂਸ਼ਸ੍ਥ) ਤਦੋਪਸਂਹृਤ੍ਯ ਗਿਰਃ ਸਹਸ੍ਰਣੀਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗਂ ਮਨ ਆਦਿਪੂਰੁषੇ । ਕृष੍ਣੇ ਲਸਤ੍ਪੀਤਪਟੇ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤੇऽਮੀਲਿਤ ਦृਗ੍ ਵ੍ਯਧਾਰਯਤ੍

ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ, ਉਸ ਤੇ ਅਡੋਲ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਧਾਰਣਯਾ ਹਤਾਸ਼ੁਭਃ ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਯੈਵਾਸ਼ੁ ਗਤਾਯੁਧਸ਼੍ਰਮਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਵृਤ੍ਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਤੁष੍ਟਾਵ ਜਨ੍ਯਂ ਵਿਸृਜਨ੍ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍

ਸ਼ੁੱਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਰੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।

ਸ਼੍ਰੀਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ । (ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾ) ਇਤਿ ਮਤਿਰੁਪਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਿਤृष੍ਣਾ ਭਗਵਤਿ ਸਾਤ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵੇ ਵਿਭੂਮ੍ਨਿ । ਸ੍ਵਸੁਖਮੁਪਗਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਵਿਹਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮੁਪੇਯੁषਿ ਯਦ੍‍ਭਵਪ੍ਰਵਾਹਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਕਮਨਂ ਤਮਾਲਵਰ੍ਣਂ ਰਵਿਕਰਗੌਰਵਰਾਮ੍ਬਰਂ ਦਧਾਨੇ । ਵਪੁਰਲਕਕੁਲਾਵृਤ ਆਨਨਾਬ੍ਜਂ ਵਿਜਯਸਖੇ ਰਤਿਰਸ੍ਤੁ ਮੇऽਨਵਦ੍ਯਾ

ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤਮਾਲ ਰੰਗ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਘੁੰਮਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਵਲ-ਮੁਖ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ — ਮੇਰੀ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰੀਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।

ਯੁਧਿ ਤੁਰਗਰਜੋ ਵਿਧੂਮ੍ਰ ਵਿष੍ਵਕ੍ ਕਚਲੁਲਿਤਸ਼੍ਰਮਵਾਰਿ ਅਲਙ੍ਕृਤਾਸ੍ਯੇ । ਮਮ ਨਿਸ਼ਿਤਸ਼ਰੈਰ੍ਵਿਭਿਦ੍ਯਮਾਨ ਤ੍ਵਚਿ ਵਿਲਸਤ੍ਕਵਚੇऽਸ੍ਤੁ ਕृष੍ਣ ਆਤ੍ਮਾ

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਵਾਲ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ, ਮੇਰੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਬੜੀ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਵਚ ਚਮਕਦਾ — ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ।

ਸਪਦਿ ਸਖਿਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਨਿਜਪਰਯੋਰ੍ਬਲਯੋ ਰਥਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ । ਸ੍ਥਿਤਵਤਿ ਪਰਸੈਨਿਕਾਯੁਰਕ੍ਸ਼੍ਣਾ ਹृਤਵਤਿ ਪਾਰ੍ਥਸਖੇ ਰਤਿਰ੍ਮਮਾਸ੍ਤੁ

ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਥ ਦੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਾਰਥ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲੈ ਗਿਆ, ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।

ਵ੍ਯਵਹਿਤ ਪृਤਨਾਮੁਖਂ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਜਨਵਧਾਤ੍ ਵਿਮੁਖਸ੍ਯ ਦੋषਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ । ਕੁਮਤਿਮ ਅਹਰਤ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਯਾ ਯਃ ਚਸ਼੍ਚਰਣਰਤਿਃ ਪਰਮਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਮੇऽਸ੍ਤੁ

ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਦੋਸ਼-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁੰਹ ਮੋੜਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਭੁਲਾਵਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ — ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਵਨਿਗਮਮਪਹਾਯ ਮਤ੍ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ऋਤਮਧਿ ਕਰ੍ਤੁਮਵਪ੍ਲੁਤੋ ਰਥਸ੍ਥਃ । ਧृਤਰਥ ਚਰਣੋऽਭ੍ਯਯਾਤ੍ ਚਲਦ੍‍ਗੁਃ ਹਰਿਰਿਵ ਹਨ੍ਤੁਮਿਭਂ ਗਤੋਤ੍ਤਰੀਯਃ

ਆਪਣੀ ਵਚਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਥ 'ਤੇੋਂ ਉੱਚਲਿਆ, ਉੱਤਰੀ ਵਸਤ੍ਰ ਢਲਕ ਗਿਆ, ਕੋੜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਵਾਂਗ, ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਵਧਿਆ।

ਸ਼ਿਤਵਿਸ਼ਿਖਹਤੋ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਦਂਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਤਜਪਰਿਪ੍ਲੁਤ ਆਤਤਾਯਿਨੋ ਮੇ । ਪ੍ਰਸਭਂ ਅਭਿਸਸਾਰ ਮਦ੍ਵਧਾਰ੍ਥਂ ਸ ਭਵਤੁ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਗਤਿਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦਃ

ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ, ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ, ਵੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਜਬਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ — ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਮੁਕੁੰਦ ਮੇਰੀ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ।

ਵਿਜਯਰਥਕੁਟੁਮ੍ਬ ਆਤ੍ਤਤੋਤ੍ਰੇ ਧृਤਹਯਰਸ਼੍ਮਿਨਿ ਤਤ੍ ਸ਼੍ਰਿਯੇਕ੍ਸ਼ਣੀਯੇ । ਭਗਵਤਿ ਰਤਿਰਸ੍ਤੁ ਮੇ ਮੁਮੂਰ੍षੋਃ ਯਮਿਹ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹਤਾ ਗਤਾਃ ਸ੍ਵਰੂਪਮ੍

ਜਦੋਂ ਮਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇ, ਜੋ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥ 'ਤੇ, ਰਸੀਆਂ ਤੇ ਕੋੜਾ ਫੜ ਕੇ ਖੜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪਾ ਗਏ।

ਲਲਿਤ ਗਤਿ ਵਿਲਾਸ ਵਲ੍ਗੁਹਾਸ ਪ੍ਰਣਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣ ਕਲ੍ਪਿਤੋਰੁਮਾਨਾਃ । ਕृਤਮਨੁਕृਤਵਤ੍ਯ ਉਨ੍ਮਦਾਨ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਗਨ੍ ਕਿਲ ਯਸ੍ਯ ਗੋਪਵਧ੍ਵਃ

ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਨਜ਼ਾਕਤ ਭਰੀ, ਹਾਸਾ ਮੋਹਕ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੇ ਝੂਠੇ ਮਨ-ਮੁੱਲ, ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨੂੰ ਉਮੰਗ ਤੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਮੁਨਿਗਣ ਨृਪਵਰ੍ਯਸਙ੍ਕੁਲੇऽਨ੍ਤਃ ਸਦਸਿ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰ ਰਾਜਸੂਯ ਏषਾਮ੍ । ਅਰ੍ਹਣਂ ਉਪਪੇਦ ਈਕ੍ਸ਼ਣੀਯੋ ਮਮ ਦृਸ਼ਿਗੋਚਰ ਏष ਆਵਿਰਾਤ੍ਮਾ

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਥੇ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਤਮਿਮਮਹਮਜਂ ਸ਼ਰੀਰਭਾਜਾਂ ਹृਦਿ ਹृਦਿ ਧਿष੍ਠਿਤਮਾਤ੍ਮ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਤਿਦृਸ਼ਮਿਵ ਨੈਕਧਾਰ੍ਕਮੇਕਂ ਸਮਧਿਗਤੋऽਸ੍ਮਿ ਵਿਧੂਤ ਭੇਦਮੋਹਃ

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਵੱਖਰੇਪਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਕृष੍ਣ ਏਵਂ ਭਗਵਤਿ ਮਨੋਵਾਕ੍ ਦृष੍ਟਿਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ । ਆਤ੍ਮਨਿ ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਸੋऽਨ੍ਤਃਸ਼੍ਵਾਸ ਉਪਾਰਮਤ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਹ ਲੈ ਕੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਮਾਜ੍ਞਾਯ ਭੀष੍ਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨਿष੍ਕਲੇ । ਸਰ੍ਵੇ ਬਭੂਵੁਸ੍ਤੇ ਤੂष੍ਣੀਂ ਵਯਾਂਸੀਵ ਦਿਨਾਤ੍ਯਯੇ

ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਤ੍ਰ ਦੁਨ੍ਦੁਭਯੋ ਨੇਦੁਃ ਦੇਵਮਾਨਵ ਵਾਦਿਤਾਃ । ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਸਾਧਵੋ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਖਾਤ੍ਪੇਤੁਃ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਯਃ

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡੂੰਡੂਬੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ; ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।

ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰਣਾਦੀਨਿ ਸਮ੍ਪਰੇਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਗਵ । ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਦੁਃਖਿਤੋऽਭਵਤ੍

ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਸਮਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿਚ ਰਿਹਾ।

ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਮੁਨਯੋ ਹृष੍ਟਾਃ ਕृष੍ਣਂ ਤਤ੍ ਗੁਹ੍ਯਨਾਮਭਿਃ । ਤਤਸ੍ਤੇ ਕृष੍ਣਹृਦਯਾਃ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਪੁਨਃ

ਖੁਸ਼ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤਤੋ ਯੁਧਿष੍ਠਿਰੋ ਗਤ੍ਵਾ ਸਹਕृष੍ਣੋ ਗਜਾਹ੍ਵਯਮ੍ । ਪਿਤਰਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਗਾਨ੍ਧਾਰੀਂ ਚ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍

ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗਜਾਹਵਯਾ ਗਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ।

ਪਿਤ੍ਰਾ ਚਾਨੁਮਤੋ ਰਾਜਾ ਵਾਸੁਦੇਵਾਨੁਮੋਦਿਤਃ । ਚਕਾਰ ਰਾਜ੍ਯਂ ਧਰ੍ਮੇਣ ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹਂ ਵਿਭੁਃ

ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਨਾਲ, ਵੱਡਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਾ।

ਪਯਃ ਸ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਸ੍ਰਾਵ ਨੇਤ੍ਰਜੈਃ ਸਲਿਲੈਃ ਸ਼ਿਵੈਃ । ਤਦਾਭਿषਿਚ੍ਯਮਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਵੀਰ ਵੀਰਸੁਵੋ ਮੁਹੁਃ

ਉਸ ਮਾਂ ਦੇ ਸਿੰਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਅੰਸੂ ਵਗੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

ਤਾਂ ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਰ੍ਜਨਾ ਰਾਜ੍ਞੀਂ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਆਰ੍ਤਿਹਾ । ਪ੍ਰਤਿਲਬ੍ਧਸ਼੍ਚਿਰਂ ਨष੍ਟੋ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭੁਵਃ

ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਰੱਖੇਗਾ।'

ਅਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਨੂਨਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਣਤਾਰ੍ਤਿਹਾ । ਯਦਨੁਧ੍ਯਾਯਿਨੋ ਧੀਰਾ ਮृਤ੍ਯੁਂ ਜਿਗ੍ਯੁਃ ਸੁਦੁਰ੍ਜਯਮ੍

ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਰਾਣੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਲਾਲ੍ਯਮਾਨਂ ਜਨੈਰੇਵਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਸਭ੍ਰਾਤਰਂ ਨृਪਃ । ਆਰੋਪ੍ਯ ਕਰਿਣੀਂ ਹृष੍ਟਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋऽਵਿਸ਼ਤ੍ਪੁਰਮ੍

ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਖੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।