ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਤਮ । ਰਾਜਰ੍षਯਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਰਾਸਨ੍ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਭਰਤਪੁਙ੍ਗਵਮ੍

ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ।

ਪਰ੍ਵਤੋ ਨਾਰਦੋ ਧੌਮ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਬਾਦਰਾਯਣਃ । ਬृਹਦਸ਼੍ਵੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਃ ਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਰੇਣੁਕਾਸੁਤਃ

ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਬਾਦਰਾਯਣ, ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

ਵਸਿष੍ਠ ਇਨ੍ਦ੍ਰਪ੍ਰਮਦਃ ਤ੍ਰਿਤੋ ਗृਤ੍ਸਮਦੋऽਸਿਤਃ । ਕਕ੍ਸ਼ੀਵਾਨ੍ ਗੌਤਮੋऽਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਕੌਸ਼ਿਕੋऽਥ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ

ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ, ਤ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਾਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ।

ਅਨ੍ਯੇ ਚ ਮੁਨਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਤਾਦਯੋऽਮਲਾਃ । ਸ਼ਿष੍ਯੈਰੁਪੇਤਾ ਆਜਗ੍ਮੁਃ ਕਸ਼੍ਯਪਾਙ੍‌ਗਿਰਸਾਦਯਃ

ਹੋਰ ਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆ ਗਏ—ਕਸ਼ਯਪ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ।

ਤਾਨ੍ ਸਮੇਤਾਨ੍ ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ ਉਪਲਭ੍ਯ ਵਸੂਤ੍ਤਮਃ । ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਸੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਥਾਂ-ਵੇਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ।

ਕृष੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਜ੍ਞ ਆਸੀਨਂ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਹृਦਿਸ੍ਥਂ ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਮਾਯਯੋਪਾਤ੍ਤ ਵਿਗ੍ਰਹਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਪਾਣ੍ਡੁਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਉਪਾਸੀਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਪ੍ਰੇਮਸਙ੍ਗਤਾਨ੍ । ਅਭ੍ਯਾਚष੍ਟਾਨੁਰਾਗਾਸ਼੍ਰੈਃ ਅਨ੍ਧੀਭੂਤੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ

ਉਸ ਨੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਅਹੋ ਕष੍ਟਮਹੋऽਨ੍ਯਾਯ੍ਯਂ ਯਦ੍ ਯੂਯਂ ਧਰ੍ਮਨਨ੍ਦਨਾਃ । ਜੀਵਿਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਥ ਕ੍ਲਿष੍ਟਂ ਵਿਪ੍ਰਧਰ੍ਮਾਚ੍ਯੁਤਾਸ਼੍ਰਯਾਃ

ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਪੀੜਤ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਦੁਖ ਜਾਂ ਪੀੜਾ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ।

ਸਂਸ੍ਥਿਤੇऽਤਿਰਥੇ ਪਾਣ੍ਡੌ ਪृਥਾ ਬਾਲਪ੍ਰਜਾ ਵਧੂਃ । ਯੁष੍ਮਤ੍ਕृਤੇ ਬਹੂਨ੍ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਤੋਕਵਤੀ ਮੁਹੁਃ

ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਪਾਂਡੂ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਕੁੰਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਤੇ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਲਕृਤਂ ਮਨ੍ਯੇ ਭਵਤਾਂ ਚ ਯਦਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਸਪਾਲੋ ਯਦ੍ਵਸ਼ੇ ਲੋਕੋ ਵਾਯੋਰਿਵ ਘਨਾਵਲਿਃ

ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪਰੀਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ; ਜਗਤ ਤੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜੇ ਉਸਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਬੱਦਲ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਸੁਤੋ ਰਾਜਾ ਗਦਾਪਾਣਿਰ੍ਵृਕੋਦਰਃ । ਕृष੍ਣੋऽਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਾਣ੍ਡਿਵਂ ਚਾਪਂ ਸੁਹृਤ੍ ਕृष੍ਣਃ ਤਤੋ ਵਿਪਤ੍

ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਂਡਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿਤਰ ਹੈ—ਉਥੇ ਮੁਸੀਬਤ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ ਰਾਜਨ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਵੇਦ ਵਿਧਿਤ੍ਸਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਵਿਜਿਜ੍ਞਾਸਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਕਵਯੋऽਪਿ ਹਿ

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਜੋ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਇਦਂ ਦੈਵਤਂਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯ ਭਰਤਰ੍षਭ । ਤਸ੍ਯਾਨੁਵਿਹਿਤੋऽਨਾਥਾ ਨਾਥ ਪਾਹਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ਪ੍ਰਭੋ

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਦੈਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਸਮਝੋ; ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਥ-ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

ਏष ਵੈ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਆਦ੍ਯੋ ਨਾਰਾਯਣਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ਮੋਹਯਨ੍ ਮਾਯਯਾ ਲੋਕਂ ਗੂਢਸ਼੍ਚਰਤਿ ਵृष੍ਣਿषੁ

ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਹੈ, ਮੂਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸ੍ਯਾਨੁਭਾਵਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਵੇਦ ਗੁਹ੍ਯਤਮਂ ਸ਼ਿਵਃ । ਦੇਵਰ੍षਿਰ੍ਨਾਰਦਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਪਿਲੋ ਨृਪ

ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਾ।

ਯਂ ਮਨ੍ਯਸੇ ਮਾਤੁਲੇਯਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਸੁਹृਤ੍ਤਮਮ੍ । ਅਕਰੋਃ ਸਚਿਵਂ ਦੂਤਂ ਸੌਹृਦਾਦਥ ਸਾਰਥਿਮ੍

ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਮਾ, ਪਿਆਰਾ ਮਿਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਾਈ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਤਰੀ, ਦੂਤ ਤੇ ਸਾਰਥੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ—

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਃ ਸਮਦृਸ਼ੋ ਹ੍ਯਦ੍ਵਯਸ੍ਯਾਨਹਙ੍ਕृਤੇਃ । ਤਤ੍ਕृਤਂ ਮਤਿਵੈषਮ੍ਯਂ ਨਿਰਵਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍

ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਲੋਂ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।

ਤਥਾਪ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤਭਕ੍ਤੇषੁ ਪਸ਼੍ਯ ਭੂਪਾਨੁਕਮ੍ਪਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਮੇ ਅਸੂਨ੍ ਤ੍ਯਜਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਕृष੍ਣੋ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਗਤਃ

ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੀ ਇਕਾਗਰ ਭਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵੇਖ—ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਭਕ੍ਤ੍ਯਾਵੇਸ਼੍ਯ ਮਨੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਾਚਾ ਯਨ੍ਨਾਮ ਕੀਰ੍ਤਯਨ੍ । ਤ੍ਯਜਨ੍ ਕਲੇਵਰਂ ਯੋਗੀ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਕਾਮਕਰ੍ਮਭਿਃ

ਜੋ ਯੋਗੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਛਾ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

(ਵਂਸ਼ਸ੍ਥ) ਸ ਦੇਵਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਕਲੇਵਰਂ ਯਾਵਦਿਦਂ ਹਿਨੋਮ੍ਯਹਮ੍ । ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਹਾਸਾਰੁਣਲੋਚਨੋਲ੍ਲਸਨ੍ ਮੁਖਾਮ੍ਬੁਜੋ ਧ੍ਯਾਨਪਥਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਃ

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰੇ; ਉਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਲਾਲ ਲੋਚਣ, ਚਮਕਦਾ ਕਵਲ-ਮੁਖ, ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਰਾਹ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਃ ਤਤ੍ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ਼ਯਾਨਂ ਸ਼ਰਪਞ੍ਜਰੇ । ਅਪृਚ੍ਛਤ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ऋषੀਣਾਂ ਚਾਨੁਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤਾਮ੍

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ।

ਪੁਰੁषਸ੍ਵਭਾਵਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ । ਵੈਰਾਗ੍ਯਰਾਗੋਪਾਧਿਭ੍ਯਾਂ ਆਮ੍ਨਾਤੋਭਯਲਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍

ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਤਵਾਂ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਦਾਨਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਰਾਜਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਮੋਕ੍ਸ਼ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਭਗਵਦ੍ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸ ਯੋਗਤਃ

ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ, ਰਾਜ, ਮੁਕਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ।

ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਸਹੋਪਾਯਾਨ੍ ਯਥਾ ਮੁਨੇ । ਨਾਨਾਖ੍ਯਾਨੇਤਿਹਾਸੇषੁ ਵਰ੍ਣਯਾਮਾਸ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵਿਤ੍

ਜੋ ਸਚ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ, ਧਨ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਲਕੜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਵਦਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਯੋ ਯੋਗਿਨਃ ਛਨ੍ਦਮृਤ੍ਯੋਃ ਵਾਞ੍ਛਿਤਸ੍ਤੁ ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਃ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ — ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮਰਨ ਦਾ, ਉੱਤਰਾਯਣ ਦਾ ਸਮਾਂ।

(ਵਂਸ਼ਸ੍ਥ) ਤਦੋਪਸਂਹृਤ੍ਯ ਗਿਰਃ ਸਹਸ੍ਰਣੀਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗਂ ਮਨ ਆਦਿਪੂਰੁषੇ । ਕृष੍ਣੇ ਲਸਤ੍ਪੀਤਪਟੇ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜੇ ਪੁਰਃ ਸ੍ਥਿਤੇऽਮੀਲਿਤ ਦृਗ੍ ਵ੍ਯਧਾਰਯਤ੍

ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ, ਉਸ ਤੇ ਅਡੋਲ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ।

ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯਾ ਧਾਰਣਯਾ ਹਤਾਸ਼ੁਭਃ ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਯੈਵਾਸ਼ੁ ਗਤਾਯੁਧਸ਼੍ਰਮਃ । ਨਿਵृਤ੍ਤ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਵृਤ੍ਤਿ ਵਿਭ੍ਰਮਃ ਤੁष੍ਟਾਵ ਜਨ੍ਯਂ ਵਿਸृਜਨ੍ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍

ਸ਼ੁੱਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਰੁਕ ਗਈ, ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।

ਸ਼੍ਰੀਭੀष੍ਮ ਉਵਾਚ । (ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾ) ਇਤਿ ਮਤਿਰੁਪਕਲ੍ਪਿਤਾ ਵਿਤृष੍ਣਾ ਭਗਵਤਿ ਸਾਤ੍ਵਤਪੁਙ੍ਗਵੇ ਵਿਭੂਮ੍ਨਿ । ਸ੍ਵਸੁਖਮੁਪਗਤੇ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਵਿਹਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮੁਪੇਯੁषਿ ਯਦ੍‍ਭਵਪ੍ਰਵਾਹਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣਾ ਸੁਖ ਪਾ ਕੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਵਹਾਵਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਭੁਵਨਕਮਨਂ ਤਮਾਲਵਰ੍ਣਂ ਰਵਿਕਰਗੌਰਵਰਾਮ੍ਬਰਂ ਦਧਾਨੇ । ਵਪੁਰਲਕਕੁਲਾਵृਤ ਆਨਨਾਬ੍ਜਂ ਵਿਜਯਸਖੇ ਰਤਿਰਸ੍ਤੁ ਮੇऽਨਵਦ੍ਯਾ

ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਤਮਾਲ ਰੰਗ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਘੁੰਮਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕਵਲ-ਮੁਖ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ — ਮੇਰੀ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰੀਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇ।