ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਨਟਾਨਾਂ ਨਰ੍ਤਕੀਨਾਂ ਚ ਗੀਤਵਾਦ੍ਯੋਪਜੀਵਿਨਾਮ੍ । ਕ੍ਰੀਡਾਲਙ੍ਕਾਰਵਾਸਾਂਸਿ ਕृष੍ਣੋऽਦਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਨਰਤਕੀ, ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਖੇਡ ਲਈ ਗਹਣੇ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ।

ਕृष੍ਣਸ੍ਯੈਵਂ ਵਿਹਰਤੋ ਗਤ੍ਯਾਲਾਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਮਿਤੈਃ । ਨਰ੍ਮਕ੍ਸ਼੍ਵੇਲਿਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੈਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕਿਲ ਹृਤਾ ਧਿਯਃ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਸਣ, ਨਜ਼ਰਾਂ, ਮਜਾਕ ਤੇ ਆਲਿੰਗਨ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ।

ਊਚੁਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦੈਕਧਿਯੋ ਗਿਰ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਵਜ੍ਜਡਮ੍ । ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਤ੍ਯੋऽਰਵਿਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ਂ ਤਾਨਿ ਮੇ ਗਦਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਕੁੰਦ ਵਲ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਮਸਤ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਵਾਂਗ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੋਚਦੀਆਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।

ਮਹਿष੍ਯ ਊਚੁਃ - ( ਮਾਲਿਨੀ ) ਕੁਰਰਿ ਵਿਲਪਸਿ ਤ੍ਵਂ ਵੀਤਨਿਦ੍ਰਾ ਨ ਸ਼ੇषੇ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਜਗਤਿ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋ ਗੁਪ੍ਤਬੋਧਃ । ਵਯਮਿਵ ਸਖਿ ਕਚ੍ਚਿਦ੍‌ਗਾਢਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਧਚੇਤਾ ਨਲਿਨਨਯਨਹਾਸੋਦਾਰਲੀਲੇਕ੍ਸ਼ਿਤੇਨ

ਮਹਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਕੁਰਰੀ, ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ; ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਾਡੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਸਾਡੀ ਵਾਂਗ, ਦੋਸਤ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਸਣ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਚੋਟ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ?

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਿਮੀਲਯਸਿ ਨਕ੍ਤਮਦृष੍ਟਬਨ੍ਧੁਃ ਤ੍ਵਂ ਰੋਰਵੀषਿ ਕਰੁਣਂ ਬਤ ਚਕ੍ਰਵਾਕਿ । ਦਾਸ੍ਯਂ ਗਤ ਵਯਮਿਵਾਚ੍ਯੁਤਪਾਦਜੁष੍ਟਾਂ ਕਿਂ ਵਾ ਸ੍ਰਜਂ ਸ੍ਪृਹਯਸੇ ਕਬਰੇਣ ਵੋਢੁਮ੍

ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਚਕਰਵਾਕੀ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਚੁਤ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪਾ ਲਈ ਹੈ; ਜਾਂ ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਭੋ ਭੋਃ ਸਦਾ ਨਿष੍ਟਨਸੇ ਉਦਨ੍ਵਨ੍ ਅਲਬ੍ਧਨਿਦ੍ਰੋऽਧਿਗਤਪ੍ਰਜਾਗਰਃ । ਕਿਂ ਵਾ ਮੁਕੁਨ੍ਦਾਪਹृਤਾਤ੍ਮਲਾਞ੍ਛਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਦਸ਼ਾਂ ਤ੍ਵਂ ਚ ਗਤੋ ਦੁਰਤ੍ਯਯਾਮ੍

ਹੈ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਕਰਾਹਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਕੀ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈਂ?

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਤ੍ਵਂ ਯਕ੍ਸ਼੍ਮਣਾ ਬਲਵਤਾਸਿ ਗृਹੀਤ ਇਨ੍ਦੋ ਕ੍ਸ਼ੀਣਸ੍ਤਮੋ ਨ ਨਿਜਦੀਧਿਤਿਭਿਃ ਕ੍ਸ਼ਿਣੋषਿ । ਕਚ੍ਚਿਨ੍ ਗਕੁਨ੍ਦਗਦਿਤਾਨਿ ਯਥਾ ਵਯਂ ਤ੍ਵਂ ਵਿਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਭੋਃ ਸ੍ਥਗਿਤਗੀਰੁਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸੇ ਨਃ

ਚੰਦ, ਤੂੰ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਚਾਨਣ ਘੱਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੋਸ਼ਣੀ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਗੁੰਝਲ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਣਜਾਣਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈਂ?

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਕਿਂ ਨ੍ਵਾਚਰਿਤਮਸ੍ਮਾਭਿਃ ਮਲਯਾਨਿਲ ਤੇऽਪ੍ਰਿਯਮ੍ । ਗੋਵਿਨ੍ਦਾਪਾਙ੍ਗਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨੇ ਹृਦੀਰਯਸਿ ਨਃ ਸ੍ਮਰਮ੍

ਮਲਯ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਹਵਾ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਤਿਰਛੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਚੀਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਿਰਹ ਦੀ ਪੀੜ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।

( ਮਂਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ) ਮੇਘ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ ਤ੍ਵਮਸਿ ਦਯਿਤੋ ਯਾਦਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨੂਨਂ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਾਙ੍ਕਂ ਵਯਮਿਵ ਭਵਾਨ੍ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਪ੍ਰੇਮਬਦ੍ਧਃ । ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕਣ੍ਠਃ ਸ਼ਬਲਹृਦਯੋऽਸ੍ਮਦ੍ਵਿਧੋ ਬਾष੍ਪਧਾਰਾਃ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਮृਤ੍ਵਾ ਵਿਸृਜਸਿ ਮੁਹੁਰ੍ਦੁਃਖਦਸ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ

ਮੇਘਾ, ਤੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ। ਵੱਡੀ ਉਤਕੰਠਾ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦੀ ਪੀੜ ਹੈ।

( ਵਿਯੋਗਿਨਿ ) ਪ੍ਰਿਯਰਾਵਪਦਾਨਿ ਭਾषਸੇ ਮृਤ ਸਞ੍ਜੀਵਿਕਯਾਨਯਾ ਗਿਰਾ ਕਰਵਾਣਿ ਕਿਮਦ੍ਯ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਦ ਮੇ ਵਲ੍ਗਿਤਕਣ੍ਠ ਕੋਕਿਲ

ਕੋਇਲ, ਤੇਰੇ ਕੰਬਦੇ ਗਲੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਐਸੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਹੈਂ ਜੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦੇਂ। ਦੱਸ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਪਿਆਰੀ? ਬੋਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲਗਦਾ ਹੈਂ ਪukar ਰਹੀ।

( ਪੁष੍ਪਿਤਾਗ੍ਰਾ ) ਨ ਚਲਸਿ ਨ ਵਦਸ੍ਯੁਦਾਰਬੁਦ੍ਧੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਰ ਚਿਨ੍ਤਯਸੇ ਮਹਾਨ੍ਤਮਰ੍ਥਮ੍ । ਅਪਿ ਬਤ ਵਸੁਦੇਵਨਨ੍ਦਨਾਙ੍‌ਘ੍ਰਿਂ ਵਯਮਿਵ ਕਾਮਯਸੇ ਸ੍ਤਨੈਰ੍ਵਿਧਰ੍ਤੁਮ੍

ਪਹਾੜ, ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸਮਝਦਾਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਤੂੰ ਹਿਲਦਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ; ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਮਕਸਦ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਸੀਂ ਵਾਂਗ, ਤੂੰ ਵੀ ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ।

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਸ਼ੁष੍ਯਦ੍ਧ੍ਰਦਾਃ ਕਰਸ਼ਿਤਾ ਬਤ ਸਿਨ੍ਧੁਪਤ੍‍ਨ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਸ੍ਤਕਮਲਸ਼੍ਰਿਯ ਇष੍ਟਭਰ੍ਤੁਃ । ਯਦ੍ਵਦ੍ ਵਯਂ ਮਧੁਪਤੇਃ ਪ੍ਰਣਯਾਵਲੋਕਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮੁष੍ਟਹृਦਯਾਃ ਪੁਰੁਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਸ੍ਮ

ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਗਏ ਤੇ ਹੱਥ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੀ ਗੁਆ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ, ਮਧੁਪਤੀ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤੜਪ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਏ ਹਾਂ।

( ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰਿਡਿਤ ) ਹਂਸ ਸ੍ਵਾਗਤਮਾਸ੍ਯਤਾਂ ਪਿਬ ਪਯੋ ਬ੍ਰੂਹ੍ਯਙ੍ਗ ਸ਼ੌਰੇਃ ਕਥਾਂ ਦੂਤਂ ਤ੍ਵਾਂ ਨੁ ਵਿਦਾਮ ਕਚ੍ਚਿਦਜਿਤਃ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ ਉਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ । ਕਿਂ ਵਾ ਨਸ਼੍ਚਲਸੌਹृਦਃ ਸ੍ਮਰਤਿ ਤਂ ਕਸ੍ਮਾਦ੍‌ਭਜਾਮੋ ਵਯਂ ਕ੍ਸ਼ੌਦ੍ਰਾਲਾਪਯ ਕਾਮਦਂ ਸ਼੍ਰਿਯਮृਤੇ ਸੈਵੈਕਨਿष੍ਠਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਮ੍

ਹੰਸਾ, ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਆ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀ। ਦੱਸ, ਸ਼ੌਰੀ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਸੁਣਾ। ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ? ਕੀ ਅਜਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਠੀਕ ਹੈ? ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਡੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਡੋਲ ਗਈ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਇਤੀਦृਸ਼ੇਨ ਭਾਵੇਨ ਕृष੍ਣੇ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰੇ । ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਨ ਮਾਧਵ੍ਯੋ ਲੇਭਿਰੇ ਪਰਮਾਂ ਗਤਿਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਐਸੇ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵੱਲ, ਮਾਧਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸ਼੍ਰੁਤਮਾਤ੍ਰੋऽਪਿ ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾਕਰ੍षਤੇ ਮਨਃ । ਉਰੁਗਾਯੋਰੁਗੀਤੋ ਵਾ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੀਨਾਂ ਕੁਤਃ ਪੁਨਃ

ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਫਿਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇ?

ਯਾਃ ਸਮ੍ਪਰ੍ਯਚਰਨ੍ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਪਾਦਸਂਵਾਹਨਾਦਿਭਿਃ । ਜਗਦ੍‌ਗੁਰੁਂ ਭਰ੍ਤृਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤਾਸਾਂ ਕਿਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਤੇ ਤਪਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਾਂਗ, ਚਰਨ ਦਬਾਉਣ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ?

ਏਵਂ ਵੇਦੋਦਿਤਂ ਧਰ੍ਮਂ ਅਨੁਤਿष੍ਠਨ੍ ਸਤਾਂ ਗਤਿਃ । ਗृਹਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਾਨਾਂ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚਾਦਰ੍ਸ਼ਯਤ੍ ਪਦਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੈਦਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤਾਂ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਿਸਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਖਾਈ।

ਆਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਪਰਂ ਧਰ੍ਮਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍ । ਆਸਨ੍ षੋਡਸ਼ਸਾਹਸ੍ਰਂ ਮਹਿष੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਾਧਿਕਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਹਸਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ।

ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍‍ਨਭੂਤਾਨਾਂ ਅष੍ਟੌ ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹृਤਾਃ । ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਪ੍ਰਮੁਖਾ ਰਾਜਨ੍ ਤਤ੍ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਆਦਿ ਅੱਠ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਸਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਕੈਕਸ੍ਯਾਂ ਦਸ਼ ਦਸ਼ ਕृष੍ਣੋऽਜੀਜਨਦਾਤ੍ਮਜਾਨ੍ । ਯਾਵਤ੍ਯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਮੋਘਗਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ, ਜੋ ਅਮੋਘ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ, ਹਰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦਸ-ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜਿੰਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ।

ਤੇषਾਂ ਉਦ੍ਦਾਮਵੀਰ੍ਯਾਣਾਂ ਅष੍ਟਾਦਸ਼ ਮਹਾਰਥਾਃ । ਆਸਨ੍ਨੁਦਾਰਯਸ਼ਸਃ ਤੇषਾਂ ਨਾਮਾਨਿ ਮੇ ਸ਼ृਣੁ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਹਾਦਰੀ ਸੀ, ਅਠਾਰਾਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਯਸ਼ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣ।

ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਸ਼੍ਚਾਨਿਰੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਭਾਨੁਰੇਵ ਚ । ਸਾਮ੍ਬੋ ਮਧੁਰ੍ਬृਹਦ੍‌ਭਾਨੁਃ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁਰ੍ਵृਕੋऽਰੁਣਃ

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਦੀਪਤਿਮਾਨ, ਭਾਨੁ, ਸਾਂਬ, ਮਧੁ, ਬ੍ਰਹਦਭਾਨੁ, ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਵ੍ਰਿਕ ਤੇ ਅਰੁਣ,

ਪੁष੍ਕਰੋ ਵੇਦਬਾਹੁਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਃ ਸੁਨਨ੍ਦਨਃ । ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੁਰ੍ਵਿਰੂਪਸ਼੍ਚ ਕਵਿਰ੍ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਏਵ ਚ

ਪੁਸ਼ਕਰ, ਵੇਦਬਾਹੁ, ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਸੁਨੰਦਨ, ਚਿਤ੍ਰਬਾਹੁ, ਵਿਰੂਪ, ਕਵੀ ਤੇ ਨਯਗ੍ਰੋਧ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

ਏਤੇषਾਂ ਅਪਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਨੁਜਾਨਾਂ ਮਧੁਦ੍ਵਿषਃ । ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਆਸੀਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪਿਤृਵਦ੍ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀਸੁਤਃ

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਧੁ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ।

ਸ ਰੁਕ੍ਮਿਣੋ ਦੁਹਿਤਰਂ ਉਪਯੇਮੇ ਮਹਾਰਥਃ । ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਤੋऽਨਿਰੁਦ੍ਧੋऽਭੂਤ੍ ਨਾਗਾਯਤਬਲਾਨ੍ਵਿਤਃ

ਉਹ ਮਹਾਂ ਯੋਧਾ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ ਚਾਪਿ ਰੁਕ੍ਮਿਣਃ ਪੌਤ੍ਰੀਂ ਦੌਹਿਤ੍ਰੋ ਜਗृਹੇ ਤਤਃ । ਵਜ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਯਾਭਵਦ੍ ਯਸ੍ਤੁ ਮੌषਲਾਦਵਸ਼ੇषਿਤਃ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰੁਕਮੀ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ ਸੀ।

ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁਰਭੂਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਬਾਹੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਤ੍ਮਜਃ । ਸੁਬਾਹੋਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਸੇਨੋऽਭੂਤ੍ ਸ਼ਤਸੇਨਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਸੁਤਃ

ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸੁਬਾਹੁ; ਸੁਬਾਹੁ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਸੇਨਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਤਸੇਨਾ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।

ਨ ਹ੍ਯੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕੁਲੇ ਜਾਤਾ ਅਧਨਾ ਅਬਹੁਪ੍ਰਜਾਃ । ਅਲ੍ਪਾਯੁषੋऽਲ੍ਪਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ

ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਜਨਮਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਘੱਟ ਪੁੱਤਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ।

ਯਦੁਵਂਸ਼ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿਖ੍ਯਾਤਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਕਰ੍ਤੁਂ ਅਪਿ ਵਰ੍षਾਯੁਤੈਰ੍ਨृਪ

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਰਨੀ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ।