ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਦਾਨੀਂ ਸ਼੍ਰੁਣੁ ਮਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਸਚਿਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਪੋਧਨ । ਵਾਰ੍ਤਾ ਮੇ ਵਿਤਤਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਖਮਾਵਹ

ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸਿਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।

ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦ੍ਰਵਿਡੇ ਸਾਹਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਕਰ੍ਨਾਟਕੇ ਗਤਾ । ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਹਾਰਾष੍ਟ੍ਰੇ ਗੁਰ੍ਜਰੇ ਜੀਰ੍ਣਤਾਂ ਗਤਾ

ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ।

ਤਤ੍ਰ ਘੋਰ ਕਲੇਰ੍ਯੋਗਾਤ੍ ਪਾਖਣ੍ਡੈਃ ਖਣ੍ਡਿਤਾਙ੍ਗਕਾ । ਦੁਰ੍ਬਲਾਹਂ ਚਿਰਂ ਯਾਤਾ ਪੁਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਮਨ੍ਦਤਾਮ੍

ਉੱਥੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਪਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੀ।

ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਵੀਨੇਵ ਸੁਰੂਪਿਣੀ । ਜਾਤਾਹਂ ਉਵਤੀ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਰੂਪਾ ਤੁ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਨਵੀਂ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ।

ਇਮੌ ਤੁ ਸ਼ਯਿਤੌ ਅਤ੍ਰ ਸੁਤੌ ਮੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਤਃ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ । ਇਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵਿਦੇਸ਼ਂ ਗਮ੍ਯਤੇ ਮਯਾ

ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਕਰਕੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣੀ ਹਾਂ।

ਜਰਠਤ੍ਵਂ ਸਮਾਯਾਤੌ ਤੇਨ ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖਿਤਾ । ਸਾਹਂ ਤੁ ਤਰੁਣੀ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਸੁਤੌ ਵृਦ੍ਧੌ ਇਮੌ ਕੁਤਃ

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਇੰਨੇ ਬੁੱਢੇ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਏ?

ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸਹਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਕੁਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਘਟਤੇ ਜਰਠਾ ਮਾਤਾ ਤਰੁਣੌ ਤਨਯੌ ਇਤਿ

ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਉਲਟ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਈ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ।

ਅਤਃ ਸ਼ੋਚਾਮਿ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਸ੍ਮਯਾਵਿष੍ਟਮਾਨਸਾ । ਵਦ ਯੋਗਨਿਧੇ ਧੀਮਨ੍ ਕਾਰਣਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕਿਂ ਭਵੇਤ੍

ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ - ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਤ੍ਮਨਿ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਂ ਏਤਤ੍ ਤਵਾਨਘੇ । ਨ ਵਿषਾਦਃ ਤ੍ਵਯਾ ਕਾਰ੍ਯੋ ਹਰਿਃ ਸ਼ਂ ਤੇ ਕਰਿष੍ਯਤਿ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹਰਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੀ ਕਰੇਗਾ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ - ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਤ੍ਰੇਣ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਾਕ੍ਯਂ ਊਚੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਹ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਕੇ, ਫੌਰਨ ਬੋਲ ਪਿਆ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ - ਸ਼੍ਰੁਣੁष੍ਵਵਹਿਤਾ ਬਾਲੇ ਯੋਗੋऽਯਂ ਦਾਰੁਣਾ ਕਲਿਃ । ਤੇਨ ਲੁਪ੍ਤਃ ਸਦਾਚਾਰੋ ਯੋਗਮਾਰ੍ਗਃ ਤਪਾਂਸਿ ਚ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਬੇਟੀ। ਇਹ ਜੋਗ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਜੋਗ ਦਾ ਰਾਹ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਸਭ ਲੁਕ ਗਏ ਹਨ।

ਜਨਾ ਅਘਾਸੁਰਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਾਠ੍ਯਦੁष੍ਕਰ੍ਮਕਾਰਿਣਃ । ਇਹ ਸਨ੍ਤੋ ਵਿषੀਦਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਹृष੍ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਅਸਾਧਵਃ । ਧਤ੍ਤੇ ਧੈਰ੍ਯਂ ਤੁ ਯੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਸ ਧੀਰਃ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਥਵਾ

ਲੋਕ ਅਘਾਸੁਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਠੱਗੀ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਤੇ ਮੰਦੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਅਕਲਮੰਦ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ।

ਅਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਅਵਲੋਕ੍ਯੇਯਂ ਸ਼ੇषਭਾਰਕਰੀ ਧਰਾ । ਵਰ੍षੇ ਵਰ੍षੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਜਾਤਾ ਮਂਗਲਂ ਨਾਪਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ

ਇਹ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲੋਂ ਸਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।

ਨ ਤ੍ਵਾਮਪਿ ਸੁਤੈਃ ਸਾਕਂ ਕੋऽਪਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸਾਂਪ੍ਰਤਮ੍ । ਉਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨੁਰਾਗਾਨ੍ਧੈਃ ਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵੇਨ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ

ਹੁਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਲੋਕ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨੇ ਹੋ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਉਡੀਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈਂ।

ਵृਨ੍ਦਾਵਨਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤਰੁਣੀ ਨਵਾ । ਧਨ੍ਯਂ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਤੇਨ ਭਕ੍ਤਿਃ ਨृਤ੍ਯਤਿ ਯਤ੍ਰ ਚ

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਮੁੜ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ। ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਭਗਤੀ ਵੀ ਨੱਚਦੀ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰੇਮੌ ਗ੍ਰਾਹਕਾਭਾਵਾਤ੍ ਨ ਜਰਾਮਪਿ ਮੁਞ੍ਚਤਃ । ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਆਤ੍ਮਸੁਖੇਨੇਹ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਃ ਮਨ੍ਯਤੇऽਨਯੋਃ

ਇੱਥੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬੁੱਢੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਢੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਭਕ੍ਤਿਰੁਵਾਚ - ਕਥਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ੍ਥਾਪਿਤੋ ਹ੍ਯਸ਼ੁਚਿਃ ਕਲਿਃ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਤੁ ਕਲੌ ਸਰ੍ਵਸਾਰਃ ਕੁਤ੍ਰ ਗਤੋ ਮਹਾਨ੍

ਭਗਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਪਰীক্ষਿਤ ਨੇ ਇਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਲਿਯੁਗ ਕਿਵੇਂ ਵਸਾਇਆ? ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਚੰਗਿਆਈ ਦਾ ਮੂਲ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ?

ਕਰੁਣਾਪਰੇਣ ਹਰਿਣਾਪਿ ਅਧਰ੍ਮ ਕਥਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਇਮਂ ਮੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਤ੍ਵਦ੍ਵਾਚਾ ਸੁਖਿਤਾਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍

ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹਰਿ ਵੀ ਅਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ - ਯਦਿ ਪृष੍ਟਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਬਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮਤਃ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਕੁਰੁ । ਸਰ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਭਦ੍ਰੇ ਕਸ਼੍ਮਲਂ ਤੇ ਗਮਿष੍ਯਤਿ

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਬੇਟੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੇਰਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਯਦਾ ਮੁਕੁਨ੍ਦੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਪਦਂ ਗਤਃ । ਤਦ੍‌ਦਿਨਾਤ੍ ਕਲਿਰਾਯਾਤਃ ਸਰ੍ਵਸਾਧਨਬਾਧਕਃ

ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ ਭਗਵਾਨ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਅਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਦृष੍ਟੋ ਦਿਗ੍ਵਿਜਯੇ ਰਾਜ੍ਞਾ ਦੀਨਵਤ੍ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਃ । ਨ ਮਯਾ ਮਾਰਣੀਯੋऽਯਂ ਸਾਰਂਗ ਇਵ ਸਰਭੁਕ੍

ਰਾਜੇ ਨੇ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵੇਲੇ ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਬੇਚਾਰਾ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੌਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਯਤ੍ਫਲਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਪਸਾ ਨ ਯੋਗੇਨ ਸਮਾਧਿਨਾ । ਤਤ੍ਫਲਂ ਲਭਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕਲੌ ਕੇਸ਼ਵਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍

ਜੋ ਫਲ ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋਗ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏਕਾਕਾਰਂ ਕਲਿਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਾਰਵਤ੍ਸਾਰਨੀਰਸਮ੍ । ਵਿष੍ਣੁਰਾਤਃ ਸ੍ਥਾਪਿਤਵਾਨ੍ ਕਲਿਜਾਨਾਂ ਸੁਖਾਯ ਚ

ਕਲਿਯੁਗ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ, ਰਸ ਤੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਣੁਰਾਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਵਸਾਇਆ।

ਕੁਕਰ੍ਮਾਚਰਨਾਤ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਨਿਰ੍ਗਤੋऽਧੁਨਾ । ਪਦਾਰ੍ਥਾਃ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ਭੂਮੌ ਬੀਜਹੀਨਾਸ੍ਤੁषਾ ਯਥਾ

ਮੰਦੇ ਕੰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮੂਲ ਰਸ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੀਜ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਛਿਲਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਈਆਂ ਹਨ।

ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਭਾਗਵਤੀ ਵਾਰ੍ਤਾ ਗੇਹੇ ਗੇਹੇ ਜਨੇ ਜਨੇ । ਕਾਰਿਤਾ ਕਣਲੋਭੇਨ ਕਥਾਸਾਰਸ੍ਤਤੋ ਗਤਃ

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਗੱਲ ਘਰ-ਘਰ ਤੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ, ਪਰ ਦੱਖਣ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਅਤ੍ਯੁਗ੍ਰਭੂਰਿਕਰ੍ਮਾਣੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕਾ ਰੌਰਵਾ ਜਨਾਃ । ਤੇऽਪਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤੀਰ੍ਥੇषੁ ਤੀਰ੍ਥਸਾਰਸ੍ਤਤੋ ਗਤਃ

ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਰੀ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨਾਸਤਿਕ ਤੇ ਨਰਕ ਵਾਂਗ ਲੋਕ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸ ਉਥੋਂ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਕਾਮਕ੍ਰੋਧ ਮਹਾਲੋਭ ਤृष੍ਣਾਵ੍ਯਾਕੁਲਚੇਤਸਃ । ਤੇऽਪਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਤਪਸਿ ਤਪਃਸਾਰਸ੍ਤਤੋ ਗਤਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਤਪ ਦਾ ਮੂਲ ਫਲ ਉਥੋਂ ਖੋਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਜਯਾਤ੍ ਲੋਭਾਦ੍ ਦਂਭਾਤ੍ ਪਾਖਣ੍ਡਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ । ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ ਅਭ੍ਯਸਨਾਚ੍ਚੈਵ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਫਲਂ ਗਤਮ੍

ਮਨ ਨੂੰ ਨੀਵਾਂ ਕਰ ਲੈਣ, ਲਾਲਚ, ਦਿਖਾਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਮਤਾਂ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲੈਣ, ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਜੋਗ ਦਾ ਅਸਲ ਫਲ ਖੋਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਣ੍ਡਿਤਾਸ੍ਤੁ ਕਲਤ੍ਰੇਣ ਰਮਨ੍ਤੇ ਮਹਿषਾ ਇਵ । ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ਾ ਅਦਕ੍ਸ਼ਾ ਮੁਕ੍ਤਿਸਾਧਨੇ

ਵੱਡੇ ਪੰਡਿਤ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਨਾਲ ਭੈਂਸਾਂ ਵਾਂਗ ਮੌਜਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਚੁਸਤ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹਨ।