ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ - ਬ੍ਰਹ੍ਮਂਸ੍ਤੇऽਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਾਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯਮੂਨ੍ ਮੁਨੀਨ੍ । ਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਮਯਾ ਲੋਕਾਨ੍ ਪੁਨਨ੍ਤਃ ਪਾਦਰੇਣੁਭਿਃ

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਾਣ ਲਓ ਕਿ ਇਹ ਸਾਧੂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦੇਵਾਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਚਨੈਃ । ਸ਼ਨੈਃ ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਕਾਲੇਨ ਤਦਪ੍ਯਰ੍ਹਤ੍ਤਮੇਕ੍ਸ਼ਯਾ

ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥ, ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮਨਾ ਸ਼੍ਰੇਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਮਿਹ । ਤਪਸਾ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਤੁष੍ਟ੍ਯਾ ਕਿਮੁ ਮਤ੍ਕਲਯਾ ਯੁਤਃ

ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਮੇ ਦਯਿਤਂ ਰੂਪਮੇਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਮ੍ । ਸਰ੍ਵਵੇਦਮਯੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਮਯੋ ਹ੍ਯਹਮ੍

ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਤੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ।

ਦੁष੍ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਅਵਿਦਿਤ੍ਵੈਵਂ ਅਵਜਾਨਨ੍ਤ੍ਯਸੂਯਵਃ । ਗੁਰੁਂ ਮਾਂ ਵਿਪ੍ਰਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਅਰ੍ਚਾਦਾਵਿਜ੍ਯਦृष੍ਟਯਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਈਰਖ਼ਾ ਕਰਦੇ ਤੇ ਅਦਬ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ, ਗੁਰੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ ਮੂਰਤੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।

ਚਰਾਚਰਮਿਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਭਾਵਾ ਯੇ ਚਾਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ । ਮਦ੍ ਰੂਪਾਣੀਤਿ ਚੇਤਸ੍ਯ ਆਧਤ੍ਤੇ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਦੀਕ੍ਸ਼ਯਾ

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਭਾਵ ਤੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦ੍‌ ਬ੍ਰਹ੍ਮऋषੀਨੇਤਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਮਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾਰ੍ਚਯ । ਏਵਂ ਚੇਦਰ੍ਚਿਤੋऽਸ੍ਮ੍ਯਦ੍ਧਾ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭੂਰਿਭੂਤਿਭਿਃ

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਚਮੁਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ਸ ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭੁਨਾਦਿष੍ਟਃ ਸਹਕृष੍ਣਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਨ੍ । ਆਰਾਧ੍ਯੈਕਾਤ੍ਮਭਾਵੇਨ ਮੈਥਿਲਸ਼੍ਚਾਪ ਸਦ੍‌ਗਤਿਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮੈਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਉੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਕ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਮੌਤ ਮਿਲੀ।

ਏਵਂ ਸ੍ਵਭਕ੍ਤਯੋ ਰਾਜਨ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਕ੍ਤਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਉषਿਤ੍ਵਾऽऽਦਿਸ਼੍ਯ ਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗਂ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਰਵਤੀਮਗਾਤ੍

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸੱਚਾ ਰਾਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੁਵਾਰਕਾ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਉਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧੇ ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵਾਨੁਗ੍ਰਹੋ ਨਾਮ षਡਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਉੱਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ' ਨਾਮਕ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।

ਵੇਦਸ੍ਤੁਤਿ - ਸ਼੍ਰੀਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਦੁਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯੇ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇ ਗੁਣਵृਤ੍ਤਯਃ । ਕਥਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਸਦਸਤਃ ਪਰੇ

ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ — ਸ਼੍ਰੀ ਪਰੀਖਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਿਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵੇਦਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ?

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨਃਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਜਨਾਨਾਂ ਅਸृਜਤ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਮਾਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਚ ਭਵਾਰ੍ਥਂ ਚ ਆਤ੍ਮਨੇऽਕਲ੍ਪਨਾਯ ਚ

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣਾਏ — ਮਾਤਰਾਂ ਦੇ ਭੋਗ, ਸੰਸਾਰੀ ਕੰਮ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਤੇ ਅਸੰਗਤਾ ਲਈ।

ਸੈषਾ ਹ੍ਯੁਪਨਿषਦ੍‌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਪੂਰ੍ਵੇਸ਼ਾਂ ਪੂਰ੍ਵਜੈਰ੍ਧृਤਾ । ਸ਼੍ਰ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਧਾਰਯੇਦ੍ ਯਸ੍ਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਗਚ੍ਛੇਦਕਿਞ੍ਚਨਃ

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਾਂਭੀ। ਜੇਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸਨੂੰ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤ੍ਰ ਤੇ ਵਰ੍ਣਯਿष੍ਯਾਮਿ ਗਾਥਾਂ ਨਾਰਾਯਣਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍ । ਨਾਰਦਸ੍ਯ ਚ ਸਂਵਾਦਂ ऋषੇਰ੍ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯ ਚ

ਇਥੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਾਥਾ ਤੇ ਨਾਰਦ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।

ਏਕਦਾ ਨਾਰਦੋ ਲੋਕਾਨ੍ ਪਰ੍ਯਟਨ੍ ਭਗਵਤ੍ਪ੍ਰਿਯਃ । ਸਨਾਤਨਮृषਿਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਯਯੌ ਨਾਰਾਯਣਾਸ਼੍ਰਮਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਏ।

ਯੋ ਵੈ ਭਾਰਤਵਰ੍षੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਮਾਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਯੇ ਨृਣਾਮ੍ । ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਨਸ਼ਮੋਪੇਤਂ ਆਕਲ੍ਪਾਦਾਸ੍ਥਿਤਸ੍ਤਪਃ

ਉਹ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤਪ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ।

ਤਤ੍ਰੋਪਵਿष੍ਟਂ ऋषਿਭਿਃ ਕਲਾਪਗ੍ਰਾਮਵਾਸਿਭਿਃ । ਪਰੀਤਂ ਪ੍ਰਣਤੋऽਪृਚ੍ਛਦ੍ ਇਦਮੇਵ ਕੁਰੂਦ੍ਵਹ

ਉਥੇ, ਕਲਾਪਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ।

ਤਸ੍ਮੈ ਹ੍ਯਵੋਚਦ੍‌ਭਗਵਾਨ੍ ऋषੀਣਾਂ ਸ਼੍ਰृਣਤਾਮਿਦਮ੍ । ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਃ ਪੂਰ੍ਵੇषਾਂ ਜਨਲੋਕਨਿਵਾਸਿਨਾਮ੍

ਉਸ ਨੂੰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ: ਜਨਲੋਕ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ - ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਤ੍ਰਂ ਜਨਲੋਕੇऽਭਵਤ੍ ਪੁਰਾ । ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਮਾਨਸਾਨਾਂ ਮੁਨੀਨਾਂ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਨਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਵਾਯੰਭੂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਯਜਨਾ ਹੋਈ; ਉਥੇ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਉਰਧਵਰੇਤਾ ਸਨ।

ਸ਼੍ਵੇਤਦ੍ਵੀਪਂ ਗਤਵਤਿ ਤ੍ਵਯਿ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤਦੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਃ ਸੁਸਂਵृਤ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤਯੋ ਯਤ੍ਰ ਸ਼ੇਰਤੇ । ਤਤ੍ਰ ਹਾਯਮਭੂਤ੍ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਯਮਨੁਪृਚ੍ਛਸਿ

ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਥਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਵੇਦਾਂ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਤੇ ਉਥੇ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਉਠਿਆ, ਜੋ ਤੂੰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ।

ਤੁਲ੍ਯਸ਼੍ਰੁਤਤਪਃਸ਼ੀਲਾਃ ਤੁਲ੍ਯਸ੍ਵੀਯਾਰਿਮਧ੍ਯਮਾਃ । ਅਪਿ ਚਕ੍ਰੁਃ ਪ੍ਰਵਚਨਂ ਏਕਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੋऽਪਰੇ

ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ, ਤਪ ਤੇ ਚਲਣ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਸਨ; ਕੁਝ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੀ।

ਸ਼੍ਰੀਸਨਨ੍ਦਨ ਉਵਾਚ - ਸ੍ਵਸृष੍ਟਮਿਦਮਾਪੀਯ ਸ਼ਯਾਨਂ ਸਹ ਸ਼ਕ੍ਤਿਭਿਃ । ਤਦਨ੍ਤੇ ਬੋਧਯਾਂ ਚਕ੍ਰੁਃ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਸ਼੍ਰੁਤਯਃ ਪਰਮ੍

ਸ੍ਰੀ ਸਨੰਦਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਯਥਾ ਸ਼ਯਾਨਂ ਸਮ੍ਰਾਜਂ ਵਨ੍ਦਿਨਸ੍ਤਤ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮੈਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੂषੇऽਭੇਤ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਲੋਕੈਃ ਬੋਧਯਨ੍ਤ੍ਯਨੁਜੀਵਿਨਃ

ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਇਕ ਸਵੇਰੇ ਆ ਕੇ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉੱਚੇ ਭਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਰੁਤਯ ਊਚੁਃ - ( ਅਵਿਤਥ ਗਾਥਾ - ਪੁਢੀਲ, ਮ੍ਹਣਜੇ ੧੪ ਤੇ ੪੧ ਯਾ ਸ਼੍ਲੋਕਾਂਨਾ ਵੇਦਸ੍ਤੁਤਿ ਮ੍ਹਣਤਾਤ ) ਜਯ ਜਯ ਜਹ੍ਯਜਾਮਜਿਤ ਦੋषਗृਭੀਤਗੁਣਾਂ ਤ੍ਵਮਸਿ ਯਦਾਤ੍ਮਨਾ ਸਮਵਰੁਦ੍ਧਸਮਸ੍ਤਭਗਃ । ਅਗਜਗਦੋਕਸਾਮਖਿਲਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਵਬੋਧਕ ਤੇ ਕ੍ਵਚਿਦਜਯਾऽऽਤ੍ਮਨਾ ਚ ਚਰਤੋऽਨੁਚਰੇਨ੍ਨਿਗਮਃ

ਬृਹਦੁਪਲਬ੍ਧਮੇਤਦਵਯਨ੍ਤ੍ਯਵਸ਼ੇषਤਯਾ ਯਤ ਉਦਯਾਸ੍ਤਮਯੌ ਵਿਕृਤੇਰ੍ਮृਦਿ ਵਾਵਿਕृਤਾਤ੍ । ਅਤ ऋषਯੋ ਦਧੁਸ੍ਤ੍ਵਯਿ ਮਨੋਵਚਨਾਚਰਿਤਂ ਕਥਮਯਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਭੁਵਿ ਦਤ੍ਤਪਦਾਨਿ ਨृਣਾਮ੍

ਇਹ ਵੱਡਾ ਜਗਤ, ਜੋ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਸਾਰ ਹੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਹੀਂ, ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਮ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਇਤਿ ਤਵ ਸੂਰਯਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਧਿਪਤੇऽਖਿਲਲੋਕਮਲ ਕ੍ਸ਼ਪਣਕਥਾਮृਤਾਬ੍ਧਿਮਵਗਾਹ੍ਯ ਤਪਾਂਸਿ ਜਹੁਃ । ਕਿਮੁਤ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਧਾਮਵਿਧੁਤਾਸ਼ਯਕਾਲਗੁਣਾਃ ਪਰਮ ਭਜਨ੍ਤਿ ਯੇ ਪਦਮਜਸ੍ਰਸੁਖਾਨੁਭਵਮ੍

ਹੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੇਰੀ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਆਪਣੇ ਤਪ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਕਾਲ ਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਉੱਚੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦृਤਯ ਇਵ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤ੍ਯਸੁਭृਤੋ ਯਦਿ ਤੇऽਨੁਵਿਧਾ ਮਹਦਹਮਾਦਯੋऽਣ੍ਡਮਸृਜਨ੍ ਯਦਨੁਗ੍ਰਹਤਃ ਪੁਰੁषਵਿਧੋऽਨ੍ਵਯੋऽਤ੍ਰ ਚਰਮੋऽਨ੍ਨਮਯਾਦਿषੁ ਯਃ ਸਦਸਤਃ ਪਰਂ ਤ੍ਵਮਥ ਯਦੇष੍ਵਵਸ਼ੇषਮृਤਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਏ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਰਜੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਤੱਤ—ਅੱਗ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ—ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ।

ਉਦਰਮੁਪਾਸਤੇ ਯ ऋषਿਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ ਕੂਰ੍ਪਦृਸ਼ਃ ਪਰਿਸਰਪਦ੍ਧਤਿਂ ਹृਦਯਮਾਰੁਣਯੋ ਦਹਰਮ੍ । ਤਤ ਉਦਗਾਦਨਨ੍ਤ ਤਵ ਧਾਮ ਸ਼ਿਰਃ ਪਰਮਂ ਪੁਨਰਿਹ ਯਤ੍ਸਮੇਤ੍ਯ ਨ ਪਤਨ੍ਤਿ ਕृਤਾਨ੍ਤਮੁਖੇ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਰਾਹ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਸੁਖਮ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੋਂ, ਹੇ ਅਨੰਤ, ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਘਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਭਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ।

ਸ੍ਵਕृਤਵਿਚਿਤ੍ਰਯੋਨਿषੁ ਵਿਸ਼ਨ੍ਨਿਵ ਹੇਤੁਤਯਾ ਤਰਤਮਤਸ਼੍ਚਕਾਸ੍ਸ੍ਯਨਲਵਤ੍ ਸ੍ਵਕृਤਾਨੁਕृਤਿਃ । ਅਥ ਵਿਤਥਾਸ੍ਵਮੂष੍ਵਵਿਤਥਾਂ ਤਵ ਧਾਮ ਸਮਂ ਵਿਰਜਧਿਯੋऽਨੁਯਨ੍ਤ੍ਯਭਿਵਿਪਣ੍ਯਵ ਏਕਰਸਮ੍

ਅਨੇਕ ਅਜੋਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੂਠੀ ਪਛਾਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਉੱਚੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੀ ਇਕ ਰਸਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।