ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪृਥਗ੍ਵਿਧਾਨਿ ਪ੍ਰਾਯੁਙ੍ਕ੍ਤ ਪਿਣਾਕ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਾਙ੍‌ਰ੍ਗਿਣੇ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਮਯਾਮਾਸ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗਪਾਣਿਰਵਿਸ੍ਮਿਤਃ

ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਤਰ ਸੁੱਟੇ, ਪਰ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕ ਲਿਆ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾਯਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਪਾਰ੍ਵਤਮ੍ । ਆਗ੍ਨੇਯਸ੍ਯ ਚ ਪਾਰ੍ਜਨ੍ਯਂ ਨੈਜਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤਸ੍ਯ ਚ

ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨਾਲ, ਵਾਯਵ ਅਸਤਰ ਦਾ ਪਾਰਵਤ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਾਲੇ ਅਸਤਰ ਦਾ ਬਾਦਲ ਵਾਲੇ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤਰ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।

ਮੋਹਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਗਿਰਿਸ਼ਂ ਜृਮ੍ਭਣਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਜृਮ੍ਭਿਤਮ੍ । ਬਾਣਸ੍ਯ ਪृਤਨਾਂ ਸ਼ੌਰਿਃ ਜਘਾਨਾਸਿਗਦੇषੁਭਿਃ

ਫਿਰ, ਜਦ ਗਿਰਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜੰਭਣ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ੌਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਤਲਵਾਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਣਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ।

ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਬਾਣੌਘੈਃ ਅਰ੍ਦ੍ਯਮਾਨਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ । ਅਸृਗ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ ਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਖਿਨਾਪਕ੍ਰਮਦ੍ ਰਣਾਤ੍

ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਕੰਦ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਮੋਰਧਜਾ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਗਿਆ।

ਕੁਮ੍ਭਾਣ੍ਡਃ ਕੂਪਕਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਪੇਤਤੁਰ੍ਮੁषਲਾਰ੍ਦਿਤੌ । ਦੁਦ੍ਰੁਵੁਸ੍ਤਦਨੀਕਨਿ ਹਤਨਾਥਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤਃ

ਕੁੰਭਾਂਡ ਤੇ ਕੂਪਕਰਨ, ਹਲ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਜਿਹੜੀ ਹੁਣ ਮੁਖੀ ਰਹਿਤ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਪਈ।

ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸ੍ਵਬਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਾਣੋऽਤ੍ਯਮਰ੍षਣਃ । ਕृष੍ਣਂ ਅਭ੍ਯਦ੍ਰਵਤ੍ ਸਂਖ੍ਯੇ ਰਥੀ ਹਿਤ੍ਵੈਵ ਸਾਤ੍ਯਕਿਮ੍

ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਾਣਾ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

ਧਨੂਂष੍ਯਾਕृष੍ਯ ਯੁਗਪਦ੍ ਬਾਣਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਤਾਨਿ ਵੈ । ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ਼ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ ਸਨ੍ਦਧੇ ਰਣਦੁਰ੍ਮਦਃ

ਬਾਣਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ, ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਪੰਜ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਤਾਣ ਕੇ, ਹਰ ਇਕ ਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਤਾਨਿ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨੂਂਸਿ ਯੁਗਪਦ੍ਧਰਿਃ । ਸਾਰਥਿਂ ਰਥਮਸ਼੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਹਤ੍ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਖਮਪੂਰਯਤ੍

ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਸਾਰਥੀ, ਰਥ ਤੇ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ।

ਤਨ੍ਮਾਤਾ ਕੋਟਰਾ ਨਾਮ ਨਗ੍ਨਾ ਮਕ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾ । ਪੁਰੋऽਵਤਸ੍ਥੇ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਾਣਰਿਰਕ੍ਸ਼ਯਾ

ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੋਟਰਾ ਸੀ, ਨੰਗੀ ਤੇ ਖੁਲੀਆਂ ਵੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ।

ਤਤਸ੍ਤਿਰ੍ਯਙ੍‌ਮੁਖੋ ਨਗ੍ਨਾਂ ਅਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ ਗਦਾਗ੍ਰਜਃ । ਬਾਣਸ਼੍ਚ ਤਾਵਦ੍ ਵਿਰਥਃ ਛਿਨ੍ਨਧਨ੍ਵਾਵਿਸ਼ਤ੍ ਪੁਰਮ੍

ਫਿਰ ਗਦਾਗ੍ਰਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਪਾਸੇ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਨੰਗੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਬਾਣਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰਥ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤੇ ਭੂਤਗਣੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੀਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪਾਤ੍ । ਅਭ੍ਯਧਾਵਤ ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹਂ ਦਹਨ੍ਨਿਵ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼

ਜਦ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਟੋਲ ਭੱਜ ਗਏ, ਤਿੰਨ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜ਼ਵਰਾ ਦਾਸਾਰਹ ਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਵੱਲ ਐਸਾ ਦੌੜਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਅਥ ਨਾਰਾਯਣਃ ਦੇਵਃ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵ੍ਯਸृਜਜ੍ਜ੍ਵਰਮ੍ । ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਵੈष੍ਣਵਸ਼੍ਚ ਯੁਯੁਧਾਤੇ ਜ੍ਵਰਾਵੁਭੌ

ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਵਰਾ ਛੱਡਿਆ। ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਜ਼ਵਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ।

ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਃ ਸਮਾਕ੍ਰਨ੍ਦਨ੍ ਵੈष੍ਣਵੇਨ ਬਲਾਰ੍ਦਿਤਃ । ਅਲਬ੍ਧ੍ਵਾਭਯਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭੀਤੋ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਵਰਃ । ਸ਼ਰਣਾਰ੍ਥੀ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਤੁष੍ਟਾਵ ਪ੍ਰਯਤਾਞ੍ਜਲਿਃ

ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਜ਼ਵਰਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਜ਼ਵਰੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖ ਪਿਆ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰੀ।

ਜ੍ਵਰ ਉਵਾਚ - ( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਨਮਾਮਿ ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਪਰੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕੇਵਲਂ ਜ੍ਞਪ੍ਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਾਨਸਂਰੋਧਹੇਤੁਂ ਯਤ੍ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮ੍

ਜ਼ਵਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆਨ ਹੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਟਿਕਾਊ ਤੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ।

ਕਾਲੋ ਦੈਵਂ ਕਰ੍ਮ ਜੀਵਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਤ੍ਮਾ ਵਿਕਾਰਃ । ਤਤ੍ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਬੀਜਰੋਹਪ੍ਰਵਾਹਃ ਤ੍ਵਨ੍ਮਾਯੈषਾ ਤਨ੍ਨਿषੇਧਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯੇ

ਕਾਲ, ਭਾਗ, ਕਰਮ, ਜੀਵ, ਸੁਭਾਵ, ਪਦਾਰਥ, ਖੇਤਰ, ਪ੍ਰਾਣ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਬਦਲਾਅ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ, ਬੀਜ ਤੇ ਅੰਕੁਰ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

ਨਾਨਾਭਾਵੈਰ੍ਲੀਲਯੈਵੋਪਪਨ੍ਨੈਃ ਦੇਵਾਨ੍ ਸਾਧੂਨ੍ ਲੋਕਸੇਤੂਨ੍ਬਿਭਰ੍षਿ । ਹਂਸ੍ਯੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਹਿਂਸਯਾ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ ਜਨ੍ਮੈਤਤ੍ਤੇ ਭਾਰਹਾਰਾਯ ਭੂਮੇਃ

ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤੇ, ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੈਂ; ਜੋ ਗਲਤ ਰਾਹ ਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਹੈ।

ਤਪ੍ਤੋऽਹਂ ਤੇ ਤੇਜਸਾ ਦੁਃਸਹੇਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਗ੍ਰੇਣਾਤ੍ਯੁਲ੍ਬਣੇਨ ਜ੍ਵਰੇਣ । ਤਾਵਤ੍ਤਾਪੋ ਦੇਹਿਨਾਂ ਤੇऽਙ੍‌ਘ੍ਰਿਮੂਲਂ ਨੋ ਸੇਵੇਰਨ੍ ਯਾਵਦਾਸ਼ਾਨੁਬਦ੍ਧਾਃ

ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਤਕ ਲੋਕ ਆਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਜੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਦੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋऽਸ੍ਮਿ ਵ੍ਯੇਤੁ ਤੇ ਮਜ੍ਜ੍ਵਰਾਦ੍‌ਭਯਮ੍ । ਯੋ ਨੌ ਸ੍ਮਰਤਿ ਸਂਵਾਦਂ ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਨ੍ਨ ਭਵੇਦ੍‌ਭਯਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਤੇਰਾ ਜ਼ਵਰੇ ਤੋਂ ਡਰ ਮੁਕ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਥੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋऽਚ੍ਯੁਤਮਾਨਮ੍ਯ ਗਤੋ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੋ ਜ੍ਵਰਃ । ਬਾਣਸ੍ਤੁ ਰਥਮਾਰੂਢਃ ਪ੍ਰਾਗਾਦ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਜ਼ਵਰਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਬਾਣਾ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਆ ਗਿਆ।

ਤਤੋ ਬਾਹੁਸਹਸ੍ਰੇਣ ਨਾਨਾਯੁਧਧਰੋऽਸੁਰਃ । ਮੁਮੋਚ ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਬਾਣਾਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰਾਯੁਧੇ ਨृਪ

ਫਿਰ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਅਸੁਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰ ਲੈ ਕੇ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ।

ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯਤੋऽਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸਕृਤ੍ ਚਕ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ੁਰਨੇਮਿਨਾ । ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਭਗਵਾਨ੍ਬਾਹੂਨ੍ ਸ਼ਾਖਾ ਇਵ ਵਨਸ੍ਪਤੇਃ

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁਰਾ-ਧਾਰ ਚਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।

ਬਾਹੁषੁ ਛਿਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਬਾਣਸ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਵਃ । ਭਕ੍ਤਾਨਕਮ੍ਪ੍ਯੁਪਵ੍ਰਜ੍ਯ ਚਕ੍ਰਾਯੁਧਮਭਾषਤ

ਜਦ ਬਾਣਾ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਭਗਵਾਨ ਭਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਕੋਲ ਆਏ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ - ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਗੂਢਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਵਾਙ੍‌ਮਯੇ । ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਮਲਾਤ੍ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ਮਿਵ ਕੇਵਲਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੋਤ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਇਕੱਲਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਨਾਭਿਰ੍ਨਭੋऽਗ੍ਨਿਰ੍ਮੁਖਮਮ੍ਬੁ ਰੇਤੋ ਦ੍ਯੌਃ ਸ਼ੀਰ੍षਮਾਸ਼ਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਰਙ੍‌ਘ੍ਰਿਰੁਰ੍ਵੀ । ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮਨੋ ਯਸ੍ਯ ਦृਗਰ੍ਕ ਆਤ੍ਮਾ ਅਹਂ ਸਮੁਦ੍ਰੋ ਜਠਰਂ ਭੁਜੇਨ੍ਦ੍ਰਃ

ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਅੱਗ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਤੇਰਾ ਵੀਰਯ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੇ ਕੰਨ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਹਨ; ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇਰਾ ਮਨ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੇਰੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇਰਾ ਪੇਟ ਹਾਂ, ਤੇ ਭੁਜੰਗ ਰਾਜ ਤੇਰਾ ਬਾਂਹ ਹੈ।

ਰੋਮਾਣਿ ਯਸ੍ਯੌषਧਯੋऽਮ੍ਬੁਵਾਹਾਃ ਕੇਸ਼ਾ ਵਿਰਿਞ੍ਚੋ ਧਿषਣਾ ਵਿਸਰ੍ਗਃ । ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਹृਦਯਂ ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਸ ਵੈ ਭਵਾਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਲੋਕਕਲ੍ਪਃ

ਤੇਰੇ ਰੋਮ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਬੱਦਲ ਤੇਰੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰੇ ਕੇਸ ਹਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਹੈ, ਧਰਮ ਤੇਰੀ ਸਾਰ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ।

ਤਵਾਵਤਾਰੋऽਯਮਕੁਣ੍ਠਧਾਮਨ੍ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਗੁਪ੍ਤ੍ਯੈ ਜਗਤੋ ਹਿਤਾਯ । ਵਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਭਵਤਾਨੁਭਾਵਿਤਾ ਵਿਭਾਵਯਾਮੋ ਭੁਵਨਾਨਿ ਸਪ੍ਤ

ਤੇਰਾ ਆਵਤਾਰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਧਾਮ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਤ ਭੂਵਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਤ੍ਵਮੇਕ ਆਦ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੋऽਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਤੁਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਦृਗ੍ ਹੇਤੁਰਹੇਤੁਰੀਸ਼ਃ । ਪ੍ਰਤੀਯਸੇऽਥਾਪਿ ਯਥਾਵਿਕਾਰਂ ਸ੍ਵਮਾਯਯਾ ਸਰ੍ਵਗੁਣਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ

ਤੂੰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ, ਅਦਵਿਤੀਯ, ਚੌਥਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਰਣ ਤੇ ਅਕਾਰਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਲਈ, ਬਿਨਾ ਬਦਲੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।

ਯਥੈਵ ਸੂਰ੍ਯਃ ਪਿਹਿਤਸ਼੍ਛਾਯਯਾ ਸ੍ਵਯਾ ਛਾਯਾਂ ਚ ਰੂਪਾਣਿ ਚ ਸਞ੍ਚਕਾਸ੍ਤਿ । ਏਵਂ ਗੁਣੇਨਾਪਿਹਿਤੋ ਗੁਣਾਂਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਪ੍ਰਦੀਪੋ ਗੁਣਿਨਸ਼੍ਚ ਭੂਮਨ੍

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਛਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੋਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋ ਕੇ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਯਨ੍ਮਾਯਾਮੋਹਿਤਧਿਯਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਗृਹਾਦਿषੁ । ਉਨ੍ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਨਿਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਵृਜਿਨਾਰ੍ਣਵੇ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋ ਕੇ ਉਭਰਦੇ ਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।