ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਿਰਿਦੁਰ੍ਗੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੁਰ੍ਗੈਃ ਜਲਾਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਦੁਰ੍ਗਮਮ੍ । ਮੁਰਪਾਸ਼ਾਯੁਤੈਰ੍ਘੋਰੈਃ ਦृਢੈਃ ਸਰ੍ਵਤ ਆਵृਤਮ੍

ਉਹ ਪਾਸੇ-ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਡਰਾਉਣੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਲਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਲਿਆਂ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਬਚਾਅ ਨਾਲ, ਤੇ ਮੁਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੰਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਗਦਯਾ ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦਾਦ੍ਰੀਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੁਰ੍ਗਾਣਿ ਸਾਯਕੈਃ । ਚਕ੍ਰੇਣਾਗ੍ਨਿਂ ਜਲਂ ਵਾਯੁਂ ਮੁਰਪਾਸ਼ਾਂਸ੍ਤਥਾਸਿਨਾ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁਰ ਦੇ ਫੰਧੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਦੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਹृਦਯਾਨਿ ਮਨਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਕਾਰਂ ਗਦਯਾ ਗੁਰ੍ਵ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦ ਗਦਾਧਰਃ

ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਯੰਤਰਾਂ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਰੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਗਦਾਧਾਰੀ ਨੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵੀ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀ।

ਪਾਞ੍ਚਜਨ੍ਯਧ੍ਵਨਿਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯੁਗਾਨ੍ਤਸ਼ਨਿਭੀषਣਮ੍ । ਮੁਰਃ ਸ਼ਯਾਨ ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਦੈਤ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਸ਼ਿਰਾ ਜਲਾਤ੍

ਪਾਂਚਜਨਯ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਜੋ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣੀ ਸੀ, ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਜ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦੈਤ ਮੁਰ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਸੁਦੁਰ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣੋ ਯੁਗਾਨ੍ਤਸੂਰ੍ਯਾਨਲਰੋਚਿਰੁਲ੍ਬਣਃ । ਗ੍ਰਸਂਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਮਿਵ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਮੁਖੈਃ ਅਭ੍ਯਦ੍ਰਵਤ੍ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸੁਤਂ ਯਥੋਰਗਃ

ਉਹ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜਿਸ ਵਲ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ, ਤੇ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਕਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਵੱਧ ਆਇਆ।

ਆਵਿਧ੍ਯ ਸ਼ੂਲਂ ਤਰਸਾ ਗਰੁਤ੍ਮਤੇ ਨਿਰਸ੍ਯ ਵਕ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਵ੍ਯਨਦਤ੍ ਸ ਪਞ੍ਚਭਿਃ । ਸ ਰੋਦਸੀ ਸਰ੍ਵਦਿਸ਼ੋऽਨ੍ਤਰਂ ਮਹਾਨ੍ ਆਪੂਰਯਨ੍ ਅਣ੍ਡਕਟਾਹਮਾਵृਣੋਤ੍

ਉਸ ਨੇ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਗਰੁੜ ਵੱਲ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਪੰਜ ਮੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਡੰਘੀ ਗੂੰਜ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਡ ਕੋਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਗਈ।

ਤਦਾਪਤਦ੍ ਵੈ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਂ ਗਰੁਤ੍ਮਤੇ ਹਰਿਃ ਸ਼ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਅਭਿਨਤ੍ਤ੍ਰਿਧੌਜਸਾ । ਮੁਖੇषੁ ਤਂ ਚਾਪਿ ਸ਼ਰੈਰਤਾਡਯਤ੍ ਤਸ੍ਮੈ ਗਦਾਂ ਸੋऽਪਿ ਰੁषਾ ਵ੍ਯਮੁਞ੍ਚਤ

ਉਹ ਤਿੰਨ-ਨੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਤੇ ਮੁਰ ਦੇ ਮੂੰਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਮਾਰੇ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।

ਤਾਮਾਪਤਨ੍ਤੀਂ ਗਦਯਾ ਗਦਾਂ ਮृਧੇ ਗਦਾਗ੍ਰਜੋ ਨਿਰ੍ਬਿਭਿਦੇ ਸਹਸ੍ਰਧਾ । ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਬਾਹੂਨਭਿਧਾਵਤੋऽਜਿਤਃ ਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਚਕ੍ਰੇਣ ਜਹਾਰ ਲੀਲਯਾ

ਜਦੋਂ ਮੁਰ ਦੀ ਗਦਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦੀ ਆਈ, ਤਾਂ ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਜਿੱਤ ਨੇ ਬਾਂਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮੁਰ ਦੇ ਸਿਰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਵ੍ਯਸੁਃ ਪਪਾਤਾਮ੍ਭਸਿ ਕृਤ੍ਤਸ਼ੀਰ੍षੋ ਨਿਕृਤ੍ਤਸ਼ृਙ੍ਗੋऽਦ੍ਰਿਰਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਤੇਜਸਾ । ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪਿਤੁਰ੍ਵਧਾਤੁਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾਮਰ੍षਜੁषਃ ਸਮੁਦ੍ਯਤਾਃ

ਸਿਰ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ ਜਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ, ਪਿਉ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

ਤਾਮ੍ਰੋऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰਵਣੋ ਵਿਭਾਵਸੁਃ ਵਸੁਰ੍ਨਭਸ੍ਵਾਨਰੁਣਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਮਃ । ਪੀਠਂ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਚਮੂਪਤਿਂ ਮृਧੇ ਭੌਮਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਨਿਰਗ ਧृਤਾਯੁਧਾਃ

ਤਾਮਰ, ਅੰਤਰੀਕਸ਼, ਸ਼੍ਰਵਣ, ਵਿਭਾਵਸੁ, ਵਸੁ, ਨਭਸਵਾਨ ਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਅਰੁਣ—ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਪੀਠਾ ਨੂੰ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

ਪ੍ਰਾਯੁਞ੍ਜਤਾਸਾਦ੍ਯ ਸ਼ਰਾਨਸੀਨ੍ ਗਦਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯृष੍ਟਿਸ਼ੂਲਾਨ੍ਯਜਿਤੇ ਰੁषੋਲ੍ਬਣਾਃ । ਤਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਕੂਟਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਣੈਃ ਅਮੋਘਵੀਰ੍ਯਸ੍ਤਿਲਸ਼ਸ਼੍ਚਕਰ੍ਤ ਹ

ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤੀਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ, ਭਾਲੇ, ਬਰਛੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਦੇ ਫੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਰੇਤ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

ਤਾਨ੍ਪੀਠਮੁਖ੍ਯਾਨਨਯਦ੍ ਯਮਕ੍ਸ਼ਯਂ ਨਿਕृਤ੍ਤਸ਼ੀਰ੍षੋਰੁਭੁਜਾਙ੍ਘ੍ਰਿਵਰ੍ਮਣਃ । ਸ੍ਵਾਨੀਕਪਾਨਚ੍ਯੁਤਚਕ੍ਰਸਾਯਕੈਃ ਤਥਾ ਨਿਰਸ੍ਤਾਨ੍ ਨਰਕੋ ਧਰਾਸੁਤਃ

ਉਸ ਨੇ ਪੀਠਾ ਸਮੇਤ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਖੀਆਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਬਾਂਹ, ਲੱਤਾਂ ਤੇ ਬਚਾਅ ਵਸਤ੍ਰ ਚੱਕਰ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਨਰਕਾਸੁਰ ਹਾਰ ਗਿਆ।

( ਵਂਸ਼ਸ੍ਥਾ ) ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੁਰ੍ਮਰ੍षਣ ਆਸ੍ਰਵਨ੍ਮਦੈਃ ਗਜੈਃ ਪਯੋਧਿਪ੍ਰਭਵੈਰ੍ਨਿਰਾਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸਭਾਰ੍ਯਂ ਗਰੁਡੋਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸੂਰ੍ਯੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ ਸਤਡਿਦ੍‌ਘਨਂ ਯਥਾ । ਕृष੍ਣਂ ਸ ਤਸ੍ਮੈ ਵ੍ਯਸृਜਚ੍ਛਤਘ੍ਨੀਂ ਯੋਧਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਯੁਗਪਤ੍ ਚ ਵਿਵ੍ਯਧੁਃ

ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਦੁਰਮਰਸ਼ਣ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਉੱਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਇਕੱਠੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।

ਤਦ੍‌ਭੌਮਸੈਨ੍ਯਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਗਦਾਗ੍ਰਜੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਾਜੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਿਲੀਮੁਖੈਃ । ਨਿਕृਤ੍ਤਬਾਹੂਰੁਸ਼ਿਰੋਧ੍ਰਵਿਗ੍ਰਹਂ ਚਕਾਰ ਤਰ੍ਹ੍ਯੇਵ ਹਤਾਸ਼੍ਵਕੁਞ੍ਜਰਮ੍

ਭਗਵਾਨ, ਗਦਿਆਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ, ਰਾਣ੍ਹ, ਸਿਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਯਾਨਿ ਯੋਧੈਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਰੂਦ੍ਵਹ । ਹਰਿਸ੍ਤਾਨ੍ਯਚ੍ਛਿਨਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣੈਃ ਸ਼ਰੈਰੇਕੈਕ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਿਃ

ਹੇ ਕੁਰੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਵਰਤੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਉਹ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਪਰ੍ਣੇਨ ਪਕ੍ਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਘ੍ਨਤਾ ਗਜਾਨ੍ । ਗੁਰੁਤ੍ਮਤਾ ਹਨ੍ਯਮਾਨਾਃ ਤੁਣ੍ਡਪਕ੍ਸ਼ਨਖੈਰ੍ਗਜਾਃ

ਸੁਪਰਨ ਦੇ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ, ਗਰੁੜ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਹਾਥੀ ਉਸ ਦੀ ਚੋਚ, ਪੰਖਾਂ ਤੇ ਨੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ।

ਪੁਰਮੇਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਨਾਰ੍ਤਾ ਨਰਕੋ ਯੁਧ੍ਯਯੁਧ੍ਯਤ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਦ੍ਰਾਵਿਤਂ ਸੈਨ੍ਯਂ ਗਰੁਡੇਨਾਰ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਵਕਂ

ਨਰਕਾਸੁਰ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਲੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਲੋਂ ਹਰਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਪੀੜਤ ਵੇਖਿਆ।

ਤਂ ਭੌਮਃ ਪ੍ਰਾਹਰਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਜ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਯਤਃ । ਨਾਕਮ੍ਪਤ ਤਯਾ ਵਿਦ੍ਧੋ ਮਾਲਾਹਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ

ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਵਜਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨਾਲ ਚੋਭਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਕੰਪਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ੂਲਂ ਭੌਮੋऽਚ੍ਯੁਤਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਆਦਦੇ ਵਿਤਥੋਦ੍ਯਮਃ । ਤਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਨਰਕਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋ ਹਰਿਃ । ਅਪਾਹਰਦ੍ ਗਜਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰੇਣ ਕ੍ਸ਼ੁਰਨੇਮਿਨਾ

ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਬੇਕਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਲ ਚੁਕਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਰੀ ਨੇ ਗਜ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਚਕਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਲਿਆ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਸਕੁਣ੍ਡਲਂ ਚਾਰੁਕਿਰੀਟਭੂषਣਂ ਬਭੌ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਪਤਿਤਂ ਸਮੁਜ੍ਜ੍ਵਲਮ੍ । ਹਾ ਹੇਤਿ ਸਾਧ੍ਵਿਤ੍ਯृषਯਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਾ ਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦਂ ਵਿਕਿਰਨ੍ਤ ਈਡਿਰੇ

ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ, ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮੋਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜਾਂ ਨੇ 'ਹਾਏ! ਵਧੀਆ!' ਆਖ ਕੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ।

ਤਤਸ਼੍ਚ ਭੂਃ ਕृष੍ਣਮੁਪੇਤ੍ਯ ਕੁਣ੍ਡਲੇ । ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਜਾਮ੍ਬੂਨਦਰਤ੍‍ਨਭਾਸ੍ਵਰੇ । ਸਵੈਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵਨਮਾਲਯਾਰ੍ਪਯਤ੍ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਂ ਛਤ੍ਰਮਥੋ ਮਹਾਮਣਿਮ੍

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ, ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ, ਵੱਡਾ ਮਣਕ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਅਸ੍ਤੌषੀਦਥ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਦੇਵੀ ਦੇਵਵਰਾਰ੍ਚਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਃ ਪ੍ਰਣਤਾ ਰਾਜਨ੍ ਭਕ੍ਤਿਪ੍ਰਵਣਯਾ ਧਿਯਾ

ਫਿਰ, ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ, ਰਾਜਨ, ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਮੱਤ ਨਾਲ, ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।

ਭੂਮਿਰੁਵਾਚ ਨਮਸ੍ਤੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰ । ਭਕ੍ਤੇਚ੍ਛੋਪਾਤ੍ਤਰੂਪਾਯ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ੍ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ

ਭੂਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ; ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹਾਂ।

ਨਮਃ ਪਙ੍ਕਜਨਾਭਾਯ ਨਮਃ ਪਙ੍ਕਜਮਾਲਿਨੇ । ਨਮਃ ਪਙ੍ਕਜਨੇਤ੍ਰਾਯ ਨਮਸ੍ਤੇ ਪਙ੍ਕਜਾਙ੍ਘ੍ਰਯੇ

ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਕੌਂਚ ਨਾਭ ਵਾਲੇ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਕੌਂਚ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਕੌਂਚ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਕੌਂਚ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ।

ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਵਿष੍ਣਵੇ । ਪੁਰੁषਾਯਾਦਿਬੀਜਾਯ ਪੂਰ੍ਣਬੋਧਾਯ ਤੇ ਨਮਃ

ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਭਗਵਾਨ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਆਦਿ ਬੀਜ, ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹਾਂ।

ਅਜਾਯ ਜਨਯਿਤ੍ਰੇऽਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇऽਨਨ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਯੇ । ਪਰਾਵਰਾਤ੍ਮਨ੍ ਭੂਤਾਤ੍ਮਨ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ੍ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ

ਨਮਸਕਾਰ ਤੇਰੇ ਨੂੰ, ਅਜਨਮਾ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਜਣਨਹਾਰ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ; ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਪਰਮ ਤੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹਾਂ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਤ੍ਵਂ ਵੈ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰਜ ਉਤ੍ਕਟਂ ਪ੍ਰਭੋ ਤਮੋ ਨਿਰੋਧਾਯ ਬਿਭਰ੍ष੍ਯਸਂਵृਤਃ । ਸ੍ਥਾਨਾਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਗਤੋ ਜਗਤ੍ਪਤੇ ਕਾਲਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਪੁਰੁषੋ ਭਵਾਨ੍ ਪਰਃ

ਤੂੰ, ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਤਮ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈਂ; ਜਗਤ ਦੀ ਟਿਕਾਊਤਾ ਲਈ ਤੂੰ ਸਤਵ ਹੈਂ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ; ਕਾਲ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

ਅਹਂ ਪਯੋ ਜ੍ਯੋਤਿਰਥਾਨਿਲੋ ਨਭੋ ਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦੇਵਾ ਮਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ । ਕਰ੍ਤਾ ਮਹਾਨਿਤ੍ਯਖਿਲਂ ਚਰਾਚਰਂ ਤ੍ਵਯ੍ਯਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਭਗਵਨ੍ਨਯਂ ਭ੍ਰਮਃ

ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਆਕਾਸ਼, ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਦੇਵਤੇ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ, ਕਰਤਾ, ਮਹਾਨ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ, ਜੋ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਇਹ ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਜੋऽਯਂ ਤਵ ਪਾਦਪਙ੍ਕਜਂ ਭੀਤਃ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਰ੍ਤਿਹਰੋਪਸਾਦਿਤਃ । ਤਤ੍ ਪਾਲਯੈਨਂ ਕੁਰੁ ਹਸ੍ਤਪਙ੍ਕਜਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਮੁष੍ਯਾਖਿਲਕਲ੍ਮषਾਪਹਮ੍

ਇਹ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਕੌਂਚ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਆਪਣਾ ਕੌਂਚ ਹਥ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖ।