ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਰ੍ਥੋऽਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਤੂष੍ਣੀਮਾਸ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਨਾਰਦੋऽਕਥਯਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਮ੍ਬਰਾਹਰਣਾਦਿਕਮ੍
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ ਚੁੱਪ ਰਹੇ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ, ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਸਮੇਤ, ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਹਦਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਕृष੍ਣਾਨ੍ਤਃਪੁਰਯੋषਿਤਃ । ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਬ੍ਬਹੂਨਬ੍ਦਾਨ੍ ਨष੍ਟਂ ਮृਤਮਿਵਾਗਤਮ੍
ਇਹ ਵੱਡੀ ਅਚੰਭੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ।
ਦੇਵਕੀ ਵਸੁਦੇਵਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣਰਾਮੌ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਦਮ੍ਪਤੀ ਤੌ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਰੁਕ੍ਮਿਣੀ ਚ ਯਯੁਰ੍ਮੁਦਮ੍
ਦੇਵਕੀ, ਵਸੁਦੇਵ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਰੁਕਮਣੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਨष੍ਟਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਮਾਯਾਤਂ ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਕੌਕਸਃ । ਅਹੋ ਮृਤ ਇਵਾਯਾਤੋ ਬਾਲੋ ਦਿष੍ਟ੍ਯੇਤਿ ਹਾਬ੍ਰੁਵਨ੍
ਜਦੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, 'ਹਾਏ! ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਤਾਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ—ਵੱਡੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ!'
( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਯਂ ਵੈ ਮੁਹੁਃ ਪਿਤृਸਰੂਪਨਿਜੇਸ਼ਭਾਵਾਃ ਤਨ੍ਮਾਤਰੋ ਯਦਭਜਨ੍ ਰਹਰੂਢਭਾਵਾਃ । ਚਿਤ੍ਰਂ ਨ ਤਤ੍ਖਲੁ ਰਮਾਸ੍ਪਦਬਿਮ੍ਬਬਿਮ੍ਬੇ ਕਾਮੇ ਸ੍ਮਰੇऽਕ੍ਸ਼ਵਿषਯੇ ਕਿਮੁਤਾਨ੍ਯਨਾਰ੍ਯਃ
ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਵਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪਿਓ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਇਹ ਕੋਈ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਕੀ ਨਹੀਂ, ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਉਤ੍ਤਰਾਰ੍ਧੇ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਰੂਪਣਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੇ 'ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਪੰਜਵੀਂਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ।
ਅਥ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ । ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤਃ ਸ੍ਵਤਨਯਾਂ ਕृष੍ਣਾਯ ਕृਤਕਿਲ੍ਬਿषਃ। ਸ੍ਯਮਨ੍ਤਕੇਨ ਮਣਿਨਾ ਸ੍ਵਯਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਦਤ੍ਤਵਾਨ੍
ਹੁਣ ਛਪੰਜਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।
ਸ਼੍ਰੀਰਾਜੋਵਾਚ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤਃ ਕਿਮਕਰੋਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਕਿਲ੍ਬਿषਃ। ਸ੍ਯਮਨ੍ਤਕਃ ਕੁਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਦਤ੍ਤਾ ਸੁਤਾ ਹਰੇਃ
ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ? ਉਸਨੂੰ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੀ? ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ?
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ। ਆਸੀਤ੍ਸਤ੍ਰਾਜਿਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਮਃ ਸਖਾ। ਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਮਣਿਂ ਪ੍ਰਾਦਾਤ੍ਸ ਚ ਤੁष੍ਟਃ ਸ੍ਯਮਨ੍ਤਕਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਮਿੱਤਰ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਯਮੰਤਕ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
ਸ ਤਂ ਬਿਭ੍ਰਨ੍ਮਣਿਂ ਕਣ੍ਠੇ ਭ੍ਰਾਜਮਾਨੋ ਯਥਾ ਰਵਿਃ। ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਰਾਜਨ੍ਤੇਜਸਾ ਨੋਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ
ਉਹ ਮਣੀ ਗਲੇ ਪਾ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਰੌਣਕ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ।
ਤਂ ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਜਨਾ ਦੂਰਾਤ੍ਤੇਜਸਾ ਮੁष੍ਟਦृष੍ਟਯਃ। ਦੀਵ੍ਯਤੇऽਕ੍ਸ਼ੈਰ੍ਭਗਵਤੇ ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਸੂਰ੍ਯਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾਃ
ਉਸਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟਕਾ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਜੂਆ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੂਰਜ ਆਪ ਆ ਗਿਆ।
ਨਾਰਾਯਣ ਨਮਸ੍ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਸ਼ਙ੍ਖਚਕ੍ਰਗਦਾਧਰ। ਦਾਮੋਦਰਾਰਵਿਨ੍ਦਾਕ੍ਸ਼ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਯਦੁਨਨ੍ਦਨ
ਨਾਰਾਇਣ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਾਮੋਦਰ, ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਗੋਵਿੰਦ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜ! ਤੈਨੂੰ ਵਾਹ ਵਾਹ।
ਏष ਆਯਾਤਿ ਸਵਿਤਾ ਤ੍ਵਾਂ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਜਗਤ੍ਪਤੇ। ਮੁष੍ਣਨ੍ਗਭਸ੍ਤਿਚਕ੍ਰੇਣ ਨृਣਾਂ ਚਕ੍ਸ਼ੂਂषਿ ਤਿਗ੍ਮਗੁਃ
ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸੂਰਜ ਆਪ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ। ਆਪਣੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਕਚੌਂਧ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਨਨ੍ਵਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮਾਰ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਲੋਕ੍ਯਾਂ ਵਿਬੁਧਰ੍षਭਾਃ। ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਦ੍ਯ ਗੂਢਂ ਯਦੁषੁ ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਤ੍ਵਾਂ ਯਾਤ੍ਯਜਃ ਪ੍ਰਭੋ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਦੇਵਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਲੱਭਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਤੂੰ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ। ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਬਾਲਵਚਨਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯਾਮ੍ਬੁਜਲੋਚਨਃ। ਪ੍ਰਾਹ ਨਾਸੌ ਰਵਿਰ੍ਦੇਵਃ ਸਤ੍ਰਾਜਿਨ੍ਮਣਿਨਾ ਜ੍ਵਲਨ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਮਣੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।'
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ੍ਸ੍ਵਗृਹਂ ਸ਼੍ਰੀਮਤ੍ਕृਤਕੌਤੁਕਮਙ੍ਗਲਮ੍। ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਦੇਵਸਦਨੇ ਮਣਿਂ ਵਿਪ੍ਰੈਰ੍ਨ੍ਯਵੇਸ਼ਯਤ੍
ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸ਼ੁਭ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੰਗਲ ਕਰਕੇ ਸਜਾਵਟ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਭਾਰਾਨष੍ਟੌ ਸ ਸृਜਤਿ ਪ੍ਰਭੋ। ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਯਰਿष੍ਟਾਨਿ ਸਰ੍ਪਾਧਿਵ੍ਯਾਧਯੋऽਸ਼ੁਭਾਃ। ਨ ਸਨ੍ਤਿ ਮਾਯਿਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰਾਸ੍ਤੇऽਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤੋ ਮਣਿਃ
ਹਰ ਰੋਜ਼, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮਣੀ ਅੱਠ ਭਾਰ ਸੋਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਣੀ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਕਦੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਅਣਹੋਣੀਆਂ, ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸ ਯਾਚਿਤੋ ਮਣਿਂ ਕ੍ਵਾਪਿ ਯਦੁਰਾਜਾਯ ਸ਼ੌਰਿਣਾ। ਨੈਵਾਰ੍ਥਕਾਮੁਕਃ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਯਾਚ੍ਞਾਭਙ੍ਗਮਤਰ੍ਕਯਨ੍
ਜਦ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਮਣੀ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੇ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮਣੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੰਗ ਨੂੰ ਅਣਸੁਣੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਤਮੇਕਦਾ ਮਣਿਂ ਕਣ੍ਠੇ ਪ੍ਰਤਿਮੁਚ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭਮ੍। ਪ੍ਰਸੇਨੋ ਹਯਮਾਰੁਹ੍ਯ ਮृਗਾਯਾਂ ਵ੍ਯਚਰਦ੍ਵਨੇ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪ੍ਰਸੇਨ ਨੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਣੀ ਗਲੇ ਪਾ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਸੇਨਂ ਸਹਯਂ ਹਤ੍ਵਾ ਮਣਿਮਾਚ੍ਛਿਦ੍ਯ ਕੇਸ਼ਰੀ। ਗਿਰਿਂ ਵਿਸ਼ਨ੍ਜਾਮ੍ਬਵਤਾ ਨਿਹਤੋ ਮਣਿਮਿਚ੍ਛਤਾ
ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਣੀ ਲੈ ਲਈ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਜਾਮਵੰਤ ਨੇ, ਮਣੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋऽਪਿ ਚਕ੍ਰੇ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਮਣਿਂ ਕ੍ਰੀਡਨਕਂ ਬਿਲੇ। ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ੍ਪਰ੍ਯਤਪ੍ਯਤ
ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਖਿਡੌਨਾ ਬਣਾਕੇ ਗੁਫਾ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਯਃ ਕृष੍ਣੇਨ ਨਿਹਤੋ ਮਣਿਗ੍ਰੀਵੋ ਵਨਂ ਗਤਃ। ਭ੍ਰਾਤਾ ਮਮੇਤਿ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਣੇ ਕਰ੍ਣੇऽਜਪਨ੍ਜਨਾਃ
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮਣੀ ਵਾਲਾ ਭਰਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਚੁਪ ਚੁਪ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਇਹ ਗੱਲ ਫੁਸਫੁਸਾਉਣ ਲੱਗੇ।
ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਦੁਰ੍ਯਸ਼ੋ ਲਿਪ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨਿ। ਮਾਰ੍ष੍ਟੁਂ ਪ੍ਰਸੇਨਪਦਵੀਮਨ੍ਵਪਦ੍ਯਤ ਨਾਗਰੈਃ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਦ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਬਦਨਾਮੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਚਲ ਪਿਆ।
ਹਤਂ ਪ੍ਰਸੇਨਂ ਅਸ਼੍ਵਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਕੇਸ਼ਰਿਣਾ ਵਨੇ। ਤਂ ਚਾਦ੍ਰਿ ਪृष੍ਠੇ ਨਿਹਤਮृਕ੍ਸ਼ੇਣ ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਜਨਾਃ
ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਘੋੜਾ ਸ਼ੇਰ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਢਲਾਨ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਭਾਲੂ ਵਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ।
ऋਕ੍ਸ਼ਰਾਜਬਿਲਂ ਭੀਮਮਨ੍ਧੇਨ ਤਮਸਾਵृਤਮ੍। ਏਕੋ ਵਿਵੇਸ਼ ਭਗਵਾਨਵਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਜਾਃ
ਭਾਲੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੁਫਾ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਮਣਿਪ੍ਰੇष੍ਠਂ ਬਾਲਕ੍ਰੀਡਨਕਂ ਕृਤਮ੍। ਹਰ੍ਤੁਂ ਕृਤਮਤਿਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਵਤਸ੍ਥੇऽਰ੍ਭਕਾਨ੍ਤਿਕੇ
ਉਥੇ, ਮਣੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਖਿਡੌਨੇ ਵਜੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਤਮਪੂਰ੍ਵਂ ਨਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਚੁਕ੍ਰੋਸ਼ ਭੀਤਵਤ੍। ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾਭ੍ਯਦ੍ਰਵਤ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ੍ਬਲਿਨਾਂ ਵਰਃ
ਉਹ ਅਜਨਬੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਈ ਡਰ ਕੇ ਚੀਖ ਪਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਾਮਬਵਾਨ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਦੌੜ ਆਇਆ।
ਸ ਵੈ ਭਗਵਤਾ ਤੇਨ ਯੁਯੁਧੇ ਸ੍ਵਾਮਿਨਾऽऽਤ੍ਮਨਃ। ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਮਤ੍ਵਾ ਕੁਪਿਤੋ ਨਾਨੁਭਾਵਵਿਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮ ਆਦਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਯੁਦ੍ਧਂ ਸੁਤੁਮੁਲਮੁਭਯੋਰ੍ਵਿਜਿਗੀषਤੋਃ। ਆਯੁਧਾਸ਼੍ਮਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਦੋਰ੍ਭਿਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਸ਼੍ਯੇਨਯੋਰਿਵ
ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਦੁੰਦ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਉਹ ਹਥਿਆਰ, ਪੱਥਰ, ਰੁੱਖ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਸ ਲਈ ਲੜਦੇ ਗਿੱਧਾਂ ਵਾਂਗ, ਲੜਦੇ ਰਹੇ।
ਆਸੀਤ੍ਤਦष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਾਹਮਿਤਰੇਤਰਮੁष੍ਟਿਭਿਃ। ਵਜ੍ਰਨਿष੍ਪੇषਪਰੁषੈਰਵਿਸ਼੍ਰਮਮਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍
ਅਠਾਈ ਦਿਨ ਤਕ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ, ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਸਖਤ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ।