ਸ਼੍ਰੀਸਮੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ। ਨ ਚਾਹਾਰ੍षਮਹਂ ਦੇਵ ਦੈਤ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਜਨੋ ਮਹਾਨ੍। ਅਨ੍ਤਰ੍ਜਲਚਰਃ ਕृष੍ਣ ਸ਼ਙ੍ਖਰੂਪਧਰੋऽਸੁਰਃ
ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦੇਵਤਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ; ਵੱਡਾ ਦੈਤ ਪਾਂਚਜਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ।'
ਆਸ੍ਤੇ ਤੇਨਾਹृਤੋ ਨੂਨਂ ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸਤ੍ਵਰਂ ਪ੍ਰਭੁਃ। ਜਲਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਤਂ ਹਤ੍ਵਾ ਨਾਪਸ਼੍ਯਦੁਦਰੇऽਰ੍ਭਕਮ੍
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਤਦਙ੍ਗਪ੍ਰਭਵਂ ਸ਼ਙ੍ਖਮਾਦਾਯ ਰਥਮਾਗਮਤ੍। ਤਤਃ ਸਂਯਮਨੀਂ ਨਾਮ ਯਮਸ੍ਯ ਦਯਿਤਾਂ ਪੁਰੀਮ੍
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸ਼ੰਖ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੇ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਯਮ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਨਗਰੀ ਸੰਯਮਨੀ ਵੱਲ ਚਲਿਆ।
ਗਤ੍ਵਾ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਪ੍ਰਦਧ੍ਮੌ ਸਹਲਾਯੁਧਃ। ਸ਼ਙ੍ਖਨਿਰ੍ਹ੍ਰਾਦਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸਂਯਮਨੋ ਯਮਃ
ਜਨਾਰਦਨ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ; ਉਸ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਯਮ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।
ਤਯੋਃ ਸਪਰ੍ਯਾਂ ਮਹਤੀਂ ਚਕ੍ਰੇ ਭਕ੍ਤ੍ਯੁਪਬृਂਹਿਤਾਮ੍। ਉਵਾਚਾਵਨਤਃ ਕृष੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਸ਼ਯਾਲਯਮ੍ । ਲੀਲਾਮਨੁष੍ਯਯੋਰ੍ਵਿष੍ਣੋ ਯੁਵਯੋਃ ਕਰਵਾਮ ਕਿਮ੍
ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੱਸੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?'
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ। ਗੁਰੁਪੁਤ੍ਰਮਿਹਾਨੀਤਂ ਨਿਜਕਰ੍ਮਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍। ਆਨਯਸ੍ਵ ਮਹਾਰਾਜ ਮਚ੍ਛਾਸਨਪੁਰਸ੍ਕृਤਃ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਉ।'
ਤਥੇਤਿ ਤੇਨੋਪਾਨੀਤਂ ਗੁਰੁਪੁਤ੍ਰਂ ਯਦੂਤ੍ਤਮੌ। ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਗੁਰਵੇ ਭੂਯੋ ਵृਣੀष੍ਵੇਤਿ ਤਮੂਚਤੁਃ
ਯਮ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ' ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਆਖਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੁਰੁਵਾਚ। ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮ੍ਪਾਦਿਤੋ ਵਤ੍ਸ ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਗੁਰੁਨਿष੍ਕ੍ਰਯਃ। ਕੋ ਨੁ ਯੁष੍ਮਦ੍ਵਿਧਗੁਰੋਃ ਕਾਮਾਨਾਮਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ
ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੋ, ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?'
ਗਚ੍ਛਤਂ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਵੀਰੌ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਵਾਮਸ੍ਤੁ ਪਾਵਨੀ। ਛਨ੍ਦਾਂਸ੍ਯਯਾਤਯਾਮਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਵਿਹ ਪਰਤ੍ਰ ਚ
'ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਵਿਰੋ, ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ; ਜੋ ਚੰਦ, ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ।'
ਗੁਰੁਣੈਵਮਨੁਜ੍ਞਾਤੌ ਰਥੇਨਾਨਿਲਰਂਹਸਾ। ਆਯਾਤੌ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਤਾਤ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਨਿਨਦੇਨ ਵੈ
ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਦੋਨੋ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਚ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇ ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਏ।
ਸਮਨਨ੍ਦਨ੍ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮਜਨਾਰ੍ਦਨੌ। ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਬਹ੍ਵਹਾਨਿ ਨष੍ਟਲਬ੍ਧਧਨਾ ਇਵ
ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਗੁਆਇਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।
ਸ੍ਵਵਿਰਹਾਰ੍ਤਗੋਪਗੋਪੀਨਾਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨਾਯ ਭਗਵਤੋਦ੍ਧਵਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਪਨਮ੍, ਨਨ੍ਦੋਦ੍ਧਵਸਂਵਾਦਸ਼੍ਚ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ। ਵृष੍ਣੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰੀ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਦਯਿਤਃ ਸਖਾ। ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਬृਹਸ੍ਪਤੇਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦੁਦ੍ਧਵੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸਤ੍ਤਮਃ
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਧਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਚੇਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ।
ਤਮਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ਪ੍ਰੇष੍ਠਂ ਭਕ੍ਤਮੇਕਾਨ੍ਤਿਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍। ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਪਾਣਿਨਾ ਪਾਣਿਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾਰ੍ਤਿਹਰੋ ਹਰਿਃ
ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਭਗਤ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰਿ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
ਗਚ੍ਛੋਦ੍ਧਵ ਵ੍ਰਜਂ ਸੌਮ੍ਯ ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਨੌ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਵਹ। ਗੋਪੀਨਾਂ ਮਦ੍ਵਿਯੋਗਾਧਿਂ ਮਤ੍ਸਨ੍ਦੇਸ਼ੈਰ੍ਵਿਮੋਚਯ
ਉਧਵ ਜੀ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਜਾ; ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰ।
ਤਾ ਮਨ੍ਮਨਸ੍ਕਾ ਮਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਦੈਹਿਕਾਃ। ਮਾਮੇਵ ਦਯਿਤਂ ਪ੍ਰੇष੍ਠਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨਸਾ ਗਤਾਃ । ਯੇ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲੋਕਧਰ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਮਦਰ੍ਥੇ ਤਾਨ੍ਬਿਭਰ੍ਮ੍ਯਹਮ੍
ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰਾ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਲੋਕ ਧਰਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਮਯਿ ਤਾਃ ਪ੍ਰੇਯਸਾਂ ਪ੍ਰੇष੍ਠੇ ਦੂਰਸ੍ਥੇ ਗੋਕੁਲਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ। ਸ੍ਮਰਨ੍ਤ੍ਯੋऽਙ੍ਗ ਵਿਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਿਰਹੌਤ੍ਕਣ੍ਠ੍ਯਵਿਹ੍ਵਲਾਃ
ਮੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦੂਰ ਹਾਂ, ਗੋਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਤੇ ਲੋੜ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹਨ।
ਧਾਰਯਨ੍ਤ੍ਯਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਕਥਞ੍ਚਨ। ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਸਨ੍ਦੇਸ਼ੈਰ੍ਬਲ੍ਲਵ੍ਯੋ ਮੇ ਮਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਮੇਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ। ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ ਉਦ੍ਧਵੋ ਰਾਜਨ੍ਸਨ੍ਦੇਸ਼ਂ ਭਰ੍ਤੁਰਾਦृਤਃ। ਆਦਾਯ ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਪ੍ਰਯਯੌ ਨਨ੍ਦਗੋਕੁਲਮ੍
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਧਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮੰਨਿਆ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਨਨ੍ਦਵ੍ਰਜਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਨਿਮ੍ਲੋਚਤਿ ਵਿਭਾਵਸੌ। ਛਨ੍ਨਯਾਨਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਾਂ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਖੁਰਰੇਣੁਭਿਃ
ਉਧਵ ਜੀ ਨੰਦ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਰਥ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰਥ ਢੱਕ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਾਸਿਤਾਰ੍ਥੇऽਭਿਯੁਧ੍ਯਦ੍ਭਿਰ੍ਨਾਦਿਤਂ ਸ਼ੁष੍ਮਿਭਿਰ੍ਵृषੈਃ। ਧਾਵਨ੍ਤੀਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਸ੍ਰਾਭਿਰੂਧੋਭਾਰੈਃ ਸ੍ਵਵਤ੍ਸਕਾਨ੍
ਹਵਾ ਵਿਚ ਤਾਕਤਵਰ ਸਾਂਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਲ ਦੌੜਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਵੀ ਆ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਇਤਸ੍ਤਤੋ ਵਿਲਙ੍ਘਦ੍ਭਿਰ੍ਗੋਵਤ੍ਸੈਰ੍ਮਣ੍ਡਿਤਂ ਸਿਤੈਃ। ਗੋਦੋਹਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਰਵਂ ਵੇਣੂਨਾਂ ਨਿਃਸ੍ਵਨੇਨ ਚ
ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਚਿੱਟੇ ਵੱਛੇ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਦੁੱਧ ਦੁਹਣ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਵੈਣੂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਗਾਯਨ੍ਤੀਭਿਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸ਼ੁਭਾਨਿ ਬਲਕृष੍ਣਯੋਃ। ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਾਭਿਰ੍ਗੋਪੀਭਿਰ੍ਗੋਪੈਸ਼੍ਚ ਸੁਵਿਰਾਜਿਤਮ੍
ਸੁੰਦਰ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ।
ਅਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਾਤਿਥਿਗੋਵਿਪ੍ਰ ਪਿਤृਦੇਵਾਰ੍ਚਨਾਨ੍ਵਿਤੈਃ। ਧੂਪਦੀਪੈਸ਼੍ਚ ਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਗੋਪਾਵਾਸੈਰ੍ਮਨੋਰਮਮ੍
ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਮਹਿਮਾਨ, ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਸੁਹਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਸਰ੍ਵਤਃ ਪੁष੍ਪਿਤਵਨਂ ਦ੍ਵਿਜਾਲਿਕੁਲਨਾਦਿਤਮ੍। ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣੈਃ ਪਦ੍ਮषਣ੍ਡੈਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਿਤਮ੍
ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਹੰਸ, ਕਾਂਡਾ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਪੋਖਰ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਤਮਾਗਤਂ ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਕृष੍ਣਸ੍ਯਾਨੁਚਰਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਨਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰੀਤਃ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਵਾਸੁਦੇਵਧਿਯਾਰ੍ਚਯਤ੍
ਉਧਵ ਜੀ ਆਏ, ਤਾਂ ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
ਭੋਜਿਤਂ ਪਰਮਾਨ੍ਨੇਨ ਸਂਵਿष੍ਟਂ ਕਸ਼ਿਪੌ ਸੁਖਮ੍। ਗਤਸ਼੍ਰਮਂ ਪਰ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ੍ਪਾਦਸਂਵਾਹਨਾਦਿਭਿਃ
ਉਧਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਨਰਮ ਵਿਛੋਣੀ ਤੇ ਬਠਾ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਮੁਕਾ ਚੁੱਕੇ, ਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੈਰ ਮਲਣ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
ਕਚ੍ਚਿਦਙ੍ਗ ਮਹਾਭਾਗ ਸਖਾ ਨਃ ਸ਼ੂਰਨਨ੍ਦਨਃ। ਆਸ੍ਤੇ ਕੁਸ਼ਲ੍ਯਪਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੁਹृਦ੍ਵ੍ਰਤਃ
ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਸਾਡਾ ਦੋਸਤ, ਸ਼ੂਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਕਂਸੋ ਹਤਃ ਪਾਪਃ ਸਾਨੁਗਃ ਸ੍ਵੇਨ ਪਾਪ੍ਮਨਾ। ਸਾਧੂਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਯਦੂਨਾਂ ਦ੍ਵੇष੍ਟਿ ਯਃ ਸਦਾ
ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਕਾਂਸਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਯਦਵਾਂ ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਅਪਿ ਸ੍ਮਰਤਿ ਨਃ ਕृष੍ਣੋ ਮਾਤਰਂ ਸੁਹृਦਃ ਸਖੀਨ੍। ਗੋਪਾਨ੍ਵ੍ਰਜਂ ਚਾਤ੍ਮਨਾਥਂ ਗਾਵੋ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਂ ਗਿਰਿਮ੍
ਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਗੋਪਾਂ, ਪਿੰਡ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਾਂਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ?
- ਭਕ੍ਤਿਰਸਾਮृਤਸਿਨ੍ਧੁ(ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰਥਮਲਹਰੀ), ਟੀਕਾ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਯਾਮਦਾਸ(ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ - ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਨਾਮ ਸਂਕੀਰ੍ਤਨ ਮਣ੍ਡਲ, ਵृਨ੍ਦਾਵਨ) thumb|੬੪ ਕਲਾ-੧ thumb|੬੪ ਕਲਾ - ੨ thumb|੬੪ ਕਲਾ- ੩ thumb|੬੪ ਕਲਾ- ੪ ਅਥ ਸ਼ੈਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਃषष੍ਟਿਕਲਾ ਲਿਖ੍ਯਨ੍ਤੇ (ਸ਼ਬ੍ਦਕਲ੍ਪਦ੍ਰੁਮਃ) । {| | ਗੀਤਮ੍ ੧ ਵਾਦ੍ਯਮ੍ ੨ ਨृਤ੍ਯਮ੍ ੩ ਨਾਟ੍ਯਮ੍ ੪ ਆਲੇਖ੍ਯਮ੍ ੫ ਵਿਸ਼ੇषਕਚ੍ਛੇਦ੍ਯਮ੍ ੬ ਤਣ੍ਡੁਲਕੁਸੁਮਬਲਿਵਿਕਾਰਾਃ ੭ ਪੁष੍ਪਾਸ੍ਤਰਣਮ੍ ੮ ਦਸ਼ਨਵਸਨਾਙ੍ਗਰਾਗਾਃ ੯ ਮਣਿਭੂਮਿਕਾਕਰ੍ਮ੍ਮ ੧੦ [http://vipin110012.tripod.com/pur_index28/pva4.htm ਸ਼ਯਨਰਚਨਮ੍] ੧੧ ਉਦਕਵਾਦ੍ਯਮ੍ ੧੨ ਉਦਕਘਾਤਃ ੧੩ ਚਿਤ੍ਰਾਯੋਗਾਃ ੧੪ ਮਾਲ੍ਯਗ੍ਰਥਨਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ੧੫ ਸ਼ੇਖਰਾਪੀਡਯੋਜਨਮ੍ ੧੬ ਨੇਪਥ੍ਯਯੋਗਾਃ ੧੭ ਕਰ੍ਣਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗਾਃ ੧੮ ਗਨ੍ਧਯੁਕ੍ਤਿਃ ੧੯ ਭੂषਣਯੋਜਨਮ੍ ੨੦ ਐਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ੨੧ ਕੌਚੁਮਾਰਯੋਗਾਃ ੨੨ ਹਸ੍ਤਲਾਘਵਮ੍ ੨੩ ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਾਕਪੂਪਭਕ੍ਸ਼੍ਯਵਿਕਾਰਕ੍ਰਿਯਾ ੨੪ ਪਾਨਕਰਸਰਾਗਾਸਵਯੋਜਨਮ੍ ੨੫ ਸੂਚੀਵਾਪਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ੨੬ ਸੂਤ੍ਰਕ੍ਰੀਡਾ ੨੭ ਪ੍ਰਹੇਲਿਕਾ ੨੮ ਪ੍ਰਤਿਮਾਲਾ ੨੯ ਦੁਰ੍ਵ੍ਵਚਕਯੋਗਾਃ ੩੦ ਪੁਸ੍ਤਕਵਾਚਨਮ੍ ੩੧ ਨਾਟਿਕਾਖ੍ਯਾਯਿਕਾਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ੩੨ ਕਾਵ੍ਯਸਮਸ੍ਯਾਪੂਰਣਮ੍ ੩੩ ਪਟ੍ਟਿਕਾਵੇਤ੍ਰਵਾਣਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ੩੪ ਤਰ੍ਕੁਕਰ੍ਮ੍ਮਾਣਿ ੩੫ ਤਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ ੩੬ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾ ੩੭ ਰੂਪ੍ਯਰਤ੍ਨਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ੩੮ ਧਾਤੁਵਾਦਃ ੩੯ ਮਣਿਰਾਗਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੪੦ ਆਕਰਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੪੧ ਵृਕ੍ਸ਼ਾਯੁਰ੍ਵ੍ਵੇਦਯੋਗਾਃ ੪੨ ਮੇषਕੁਕ੍ਕੁਟਲਾਵਕਯੁਦ੍ਧਵਿਧਿਃ ੪੩ ਸ਼ੁਕਸ਼ਾਰਿਕਾਪ੍ਰਲਾਪਨਮ੍ ੪੪ ਉਤ੍ਸਾਦਨਮ੍ ੪੫ ਕੇਸ਼ਮਾਰ੍ਜਨਕੌਸ਼ਲਮ੍ ੪੬ ਅਕ੍ਸ਼ਰਮੁष੍ਟਿਕਾਕਥਨਮ੍ ੪੭ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਿਤਕਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ੪੮ ਦੇਸ਼ਭਾषਾਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੪੯ ਪੁष੍ਪਸ਼ਕਟਿਕਾਨਿਮਿਤ੍ਤਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੫੦ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਤृਕਾ ੫੧ ਧਾਰਣਮਾਤृਕਾ ੫੨ ਸਮ੍ਪਾਟ੍ਯਮ੍ ੫੩ ਮਾਨਸੀਕਾਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾ ੫੪ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਕਲ੍ਪਾਃ ੫੫ ਛਲਿਤਕਯੋਗਾਃ ੫੬ ਅਭਿਧਾਨਕੋषਚ੍ਛਨ੍ਦੋਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੫੭ ਵਸ੍ਤ੍ਰਗੋਪਨਾਨਿ ੫੮ ਦ੍ਯੂਤਵਿਸ਼ੇषਃ ੫੯ ਆਕਰ੍षਕ੍ਰੀਡਾ ੬੦ ਬਾਲਕਕ੍ਰੀਡਨਕਾਨਿ ੬੧ ਵੈਨਾਯਿਕੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੬੨ ਵੈਜਯਿਕੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍ ੬੩ ਵੈਤਾਲਿਕੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਜ੍ਞਾਨਮ੍
ਹੁਣ, ਸ਼ਿਵ ਤੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਚੌਂਸਠ ਕਲਾਵਾਂ ਇਹ ਹਨ: ਗਾਉਣਾ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਨੱਚਣਾ, ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ, ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਟਾਈ ਕਰਨਾ, ਚਾਵਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਚੌਂਕ ਬਣਾਉਣਾ, ਦੰਦ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਜਮੀਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਵਿਛੋਣੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਵਜਾਉਣਾ, ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਣਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਮਾਲਾ ਗੂੰਦਣਾ, ਸਿਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਨ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਸੁਗੰਧ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਗਹਿਣੇ ਸਜਾਉਣਾ, ਜਾਦੂ ਦੇ ਕੌਤਕ, ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੰਗ, ਹੱਥ ਦੀ ਚਲਾਕੀ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਆਟੇ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣਾ, ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਤੇ ਰਸਦਾਰ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣਾ, ਸੂਈ ਕੰਮ, ਧਾਗੇ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਪਹੇਲੀ, ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜਟਿਲ ਬੋਲ, ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾਟਕ ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੇਖਣਾ, ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਗੁੰਝਲ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ, ਚਟਾਈ ਤੇ ਵੱਟੀ ਬਣਾਉਣਾ, ਕਤਾਈ ਤੇ ਬੁਣਾਈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੰਮ, ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪਰਖ, ਧਾਤੂ ਵਿਦਿਆ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਖਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਰਾਂ, ਮੁਰਗੇ ਤੇ ਬਟੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਤੋਤਾ ਤੇ ਮੈਨਾ ਨੂੰ ਬੋਲ ਸਿਖਾਉਣਾ, ਸਫਾਈ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ, ਗੁਪਤ ਸੰਕੇਤ ਬੋਲਣਾ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਨਕਲ, ਇਲਾਕਾਈ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ਕੁਨ ਜਾਣਨਾ, ਯੰਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਚਲਾਕੀਆਂ ਤੇ ਖੇਡਾਂ, ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼, ਛੰਦ ਤੇ ਲਯਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਕਪੜੇ ਲੁਕਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੂਆ, ਚੁੰਬਕ ਵਾਲੀਆਂ ਖੇਡਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿਡੌਣੀਆਂ, ਵੈਨਾਇਕੀ ਵਿਦਿਆ, ਵੈਜੈਕੀ ਵਿਦਿਆ, ਵੈਤਾਲਿਕੀ ਵਿਦਿਆ।