ਗੋਪ੍ਯਸ੍ਤਪਃ ਕਿਮਚਰਨ੍ ਯਦਮੁष੍ਯ ਰੂਪਂ ਲਾਵਣ੍ਯਸਾਰਮਸਮੋਰ੍ਧ੍ਵਮਨਨ੍ਯਸਿਦ੍ਧਮ੍ । ਦृਗ੍ਭਿਃ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯਨੁਸਵਾਭਿਨਵਂ ਦੁਰਾਪਮ੍ ਏਕਾਨ੍ਤਧਾਮ ਯਸ਼ਸਃ ਸ਼੍ਰੀਯ ਐਸ਼੍ਵਰਸ੍ਯ
ਵਰਜ ਦੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ — ਸੋਹਣੇਪਨ ਦੀ ਮੂਲ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਤੇ ਵੱਖਰਾ, ਹਰ ਪਲ ਨਵਾਂ, ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ, ਤੇ ਯਸ਼, ਧਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਠਿਕਾਣਾ — ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ?
ਯਾ ਦੋਹਨੇऽਵਹਨਨੇ ਮਥਨੋਪਲੇਪ ਪ੍ਰੇਙ੍ਖੇਙ੍ਖਨਾਰ੍ਭਰੁਦਿਤੋ-ਕ੍ਸ਼ਣਮਾਰ੍ਜਨਾਦੌ । ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਚੈਨਮਨੁਰਕ੍ਤਧਿਯੋऽਸ਼੍ਰੁਕਣ੍ਠ੍ਯੋ ਧਨ੍ਯਾ ਵ੍ਰਜਸ੍ਤ੍ਰਿਯ ਉਰੁਕ੍ਰਮਚਿਤ੍ਤਯਾਨਾਃ
ਵਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਧੀਅਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁਹਣ, ਉਪਲੇ ਚੁੱਕਣ, ਮੱਖਣ ਮਥਣ, ਘਰ ਲੀਪਣ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਝੂਲਾ ਪਾਉਣ ਜਾਂ ਸਫਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਣ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵ੍ਰਜਾਦ੍ ਵ੍ਰਜਤ ਆਵਿਸ਼ਤਸ਼੍ਚ ਸਾਯਂ ਗੋਭਿਃ ਸਮਂ ਕ੍ਵਣਯਤੋऽਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਵੇਣੁਮ੍ । ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯ ਤੂਰ੍ਣਮਬਲਾਃ ਪਥਿ ਭੂਰਿਪੁਣ੍ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਸ੍ਮਿਤਮੁਖਂ ਸਦਯਾਵਲੋਕਮ੍
ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਜਦ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਚਰਾਗਾਹ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ, ਵਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਤਕਦੀਰ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੁਰਤ ਰਾਹ ਤੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਦਾ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵੇਖਣ ਲਈ।
( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਏਵਂ ਪ੍ਰਭਾषਮਾਣਾਸੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰੋ ਹਰਿਃ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਮਨਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਭਰਤਰ੍षਭ
ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋਗ ਦਾ ਮਾਹਰ ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਸਭਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਗਿਰਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਨੇਹਸ਼ੁਚਾऽऽਤੁਰੌ । ਪਿਤਰੌ ਅਨ੍ਵਤਪ੍ਯੇਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਯੋਰਬੁਧੌ ਬਲਮ੍
ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਡਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਨਿਯੁਦ੍ਧਵਿਧਿਭਿਃ ਵਿਵਿਧੈਰਚ੍ਯੁਤੇਤਰੌ । ਯੁਯੁਧਾਤੇ ਯਥਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਬਲਮੁष੍ਟਿਕੌ
ਅਚ੍ਯੁਤ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੈਰੀ ਨੇ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਬਲ ਤੇ ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨੇ ਕੀਤੀ।
ਭਗਵਦ੍ਗਾਤ੍ਰਨਿष੍ਪਾਤੈਃ ਵਜ੍ਰਨੀष੍ਪੇषਨਿष੍ਠੁਰੈਃ । ਚਾਣੂਰੋ ਭਜ੍ਯਮਾਨਾਙ੍ਗੋ ਮੁਹੁਰ੍ਗ੍ਲਾਨਿਮਵਾਪ ਹ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਜਣੀਆਂ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਘਸਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸਨ, ਨਾਲ ਚਾਣੂਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ।
ਸ ਸ਼੍ਯੇਨਵੇਗ ਉਤ੍ਪਤ੍ਯ ਮੁष੍ਟੀਕृਤ੍ਯ ਕਰਾਵੁਭੌ । ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਬਾਧਤ
ਚਾਣੂਰ ਬਾਜ਼ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਡ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਮੁੱਠਾਂ ਬੰਨ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਤੇ ਵੱਜਿਆ।
ਨਾਚਲਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਹਾਰੇਣ ਮਾਲਾਹਤ ਇਵ ਦ੍ਵਿਪਃ । ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਨਿਗृਹ੍ਯ ਚਾਣੂਰਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਭ੍ਰਾਮਯਨ੍ ਹਰਿਃ
ਉਹ ਉਸ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦਾ; ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਣੂਰ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਘੁੰਮਾਇਆ।
ਭੂਪृष੍ਠੇ ਪੋਥਯਾਮਾਸ ਤਰਸਾ ਕ੍ਸ਼ੀਣ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਾਕਲ੍ਪਕੇਸ਼ਸ੍ਰਗ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਧ੍ਵਜ ਇਵਾਪਤਤ੍
ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਗਭਗ ਮੁੱਕ ਗਈ; ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਤੇ ਮਾਲਾ ਖੁਲ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਥੈਵ ਮੁष੍ਟਿਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਮੁष੍ਟ੍ਯਾਭਿਹਤੇਨ ਵੈ । ਬਲਭਦ੍ਰੇਣ ਬਲਿਨਾ ਤਲੇਨਾਭਿਹਤੋ ਭृਸ਼ਮ੍
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲਭਦਰ ਦੀ ਤਾਕਤਵਰ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵੱਜਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਵੱਜਿਆ।
ਪ੍ਰਵੇਪਿਤਃ ਸ ਰੁਧਿਰਂ ਉਦ੍ਵਮਨ੍ ਮੁਖਤੋऽਰ੍ਦਿਤਃ । ਵ੍ਯਸੁਃ ਪਪਾਤੋਰ੍ਵ੍ਯੁਪਸ੍ਥੇ ਵਾਤਾਹਤ ਇਵਾਙ੍ਘ੍ਰਿਪਃ
ਉਹ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗਾ, ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਤੜਫਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਤਃ ਕੂਟਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਹਰਤਾਂ ਵਰਃ । ਅਵਧੀਤ੍ ਲੀਲਯਾ ਰਾਜਨ੍ ਸਾਵਜ੍ਞਂ ਵਾਮਮੁष੍ਟਿਨਾ
ਫਿਰ ਰਾਮ, ਵੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਕੁਟਾ ਨੂੰ ਆਉਣ ਤੇ, ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਮੁੱਠ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਰਾਜਾ।
ਤਰ੍ਹ੍ਯੇਵ ਹਿ ਸ਼ਲਃ ਕृष੍ਣ ਪ੍ਰਪਦਾਹਤਸ਼ੀਰ੍षਕਃ । ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਦੀਰ੍ਣਸ੍ਤੋਸ਼ਲਕ ਉਭਾਵਪਿ ਨਿਪੇਤਤੁਃ
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੱਜਿਆ, ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ, ਦੋਵੇਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
ਚਾਣੂਰੇ ਮੁष੍ਟਿਕੇ ਕੂਟੇ ਸ਼ਲੇ ਤੋਸ਼ਲਕੇ ਹਤੇ । ਸ਼ੇषਾਃ ਪ੍ਰਦੁਦ੍ਰੁਵੁਰ੍ਮਲ੍ਲਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਪਰੀਪ੍ਸਵਃ
ਚਾਣੂਰ, ਮੁਸ਼ਟਿਕਾ, ਕੁਟਾ, ਸ਼ਲਾ ਤੇ ਤੋਸ਼ਲਕਾ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮੱਲ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਭੱਜ ਗਏ।
ਗੋਪਾਨ੍ ਵਯਸ੍ਯਾਨ੍ ਆਕृष੍ਯ ਤੈਃ ਸਂਸृਜ੍ਯ ਵਿਜਹ੍ਰਤੁਃ । ਵਾਦ੍ਯਮਾਨੇषੁ ਤੂਰ੍ਯੇषੁ ਵਲ੍ਗਨ੍ਤੌ ਰੁਤਨੂਪੁਰੌ
ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੋਪ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਖੇਡਣ ਲੱਗੇ, ਜਦ ਤੂਰੀ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਨੱਚ ਰਹੇ ਸਨ।
ਜਨਾਃ ਪ੍ਰਜਹृषੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਕਰ੍ਮਣਾ ਰਾਮਕृष੍ਣਯੋਃ । ऋਤੇ ਕਂਸਂ ਵਿਪ੍ਰਮੁਖ੍ਯਾਃ ਸਾਧਵਃ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ
ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਕਂਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ 'ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!' ਆਖਿਆ।
ਹਤੇषੁ ਮਲ੍ਲਵਰ੍ਯੇषੁ ਵਿਦ੍ਰੁਤੇषੁ ਚ ਭੋਜਰਾਟ੍ । ਨ੍ਯਵਾਰਯਤ੍ ਸ੍ਵਤੂਰ੍ਯਾਣਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਚੇਦਮੁਵਾਚ ਹ
ਜਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੱਲ੍ਹੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਭੋਜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘਬਰਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।
ਨਿਃਸਾਰਯਤ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤੌ ਵਸੁਦੇਵਾਤ੍ਮਜੌ ਪੁਰਾਤ੍ । ਧਨਂ ਹਰਤ ਗੋਪਾਨਾਂ ਨਨ੍ਦਂ ਬਧ੍ਨੀਤ ਦੁਰ੍ਮਤਿਮ੍
ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਮਾੜੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਕੱਢੋ, ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲੋ, ਤੇ ਨੰਦ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾੜੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਬੰਨ੍ਹੋ।
ਵਸੁਦੇਵਸ੍ਤੁ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾ ਹਨ੍ਯਤਾਮਾਸ਼੍ਵਸਤ੍ਤਮਃ । ਉਗ੍ਰਸੇਨਃ ਪਿਤਾ ਚਾਪਿ ਸਾਨੁਗਃ ਪਰਪਕ੍ਸ਼ਗਃ
ਵਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਮਾੜੀ ਮੱਤ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰ ਦਿਓ। ਉਗ੍ਰਸੇਨ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਓ।
ਏਵਂ ਵਿਕਤ੍ਥਮਾਨੇ ਵੈ ਕਂਸੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋऽਵ੍ਯਯਃ । ਲਘਿਮ੍ਨੋਤ੍ਪਤ੍ਯ ਤਰਸਾ ਮਞ੍ਚਮੁਤ੍ਤੁਙ੍ਗਮਾਰੁਹਤ੍
ਜਦੋਂ ਕਂਸ ਇੰਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਮੰਚ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।
ਤਂ ਆਵਿਸ਼ਨ੍ਤਮਾਲੋਕ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਮਾਤ੍ਮਨ ਆਸਨਾਤ੍ । ਮਨਸ੍ਵੀ ਸਹਸੋਤ੍ਥਾਯ ਜਗृਹੇ ਸੋऽਸਿਚਰ੍ਮਣੀ
ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਸੀ, ਕਂਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਢਾਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਲਈ।
( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਤਂ ਖਡ੍ਗਪਾਣਿਂ ਵਿਚਰਨ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਸ਼੍ਯੇਨਂ ਯਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸਵ੍ਯਮਮ੍ਬਰੇ । ਸਮਗ੍ਰਹੀਦ੍ ਦੁਰ੍ਵਿषਹੋਗ੍ਰਤੇਜਾ ਯਥੋਰਗਂ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ਼੍ਯਸੁਤਃ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ
ਕਂਸ ਤਲਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦਾਅਵਾਂ ਮਾਰਦਾ, ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਦਾਏ-ਖੱਬੇ ਘੁੰਮਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਤੀਖੇ ਜੋਸ਼ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਂਸ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਵਾਂਗ ਸੱਪ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਕੇਸ਼ੇषੁ ਚਲਤ੍ਕਿਰੀਤਂ ਨਿਪਾਤ੍ਯ ਰਙ੍ਗੋਪਰਿ ਤੁਙ੍ਗਮਞ੍ਚਾਤ੍ । ਤਸ੍ਯੋਪਰਿष੍ਟਾਤ੍ ਸ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਯਮਬ੍ਜਨਾਭਃ ਪਪਾਤ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਰਯ ਆਤ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਃ
ਉਸ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਮੰਚ ਤੋਂ ਰੰਗ-ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕਮਲ-ਨਾਭੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਆ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਤਂ ਸਮ੍ਪਰੇਤਂ ਵਿਚਕਰ੍ष ਭੂਮੌ ਹਰਿਰ੍ਯਥੇਭਂ ਜਗਤੋ ਵਿਪਸ਼੍ਯਤਃ । ਹਾ ਹੇਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਤਦਾਭੂਦ੍ ਉਦੀਰਿਤਃ ਸਰ੍ਵਜਨੈਰ੍ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰ
ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘਸੀਟਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਘਸੀਟਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ, 'ਹਾਏ! ਹਾਏ!' ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਠੀ, ਰਾਜਾ ਜੀ।
ਸ ਨਿਤ੍ਯਦੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਧਿਯਾ ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਂ ਪਿਬਨ੍ ਵਦਨ੍ ਵਾ ਵਿਚਰਨ੍ ਸ੍ਵਪਨ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਚਕ੍ਰਾਯੁਧਮਗ੍ਰਤੋ ਯਤਃ ਤਦੇਵ ਰੂਪਂ ਦੁਰਵਾਪਮਾਪ
ਉਹ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਚਾਹੇ ਖਾਂਦਾ, ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਤੁਰਦਾ, ਸੁੱਤਾ ਜਾਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਕਰਾ-ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹੀ ਰੂਪ, ਜੋ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ।
( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਤਸ੍ਯਾਨੁਜਾ ਭ੍ਰਾਤਰੋऽष੍ਟੌ ਕਂਕਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਕਾਦਯਃ । ਅਭ੍ਯਧਾਵਨ੍ ਅਤਿਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਨਿਰ੍ਵੇਸ਼ਕਾਰਿਣਃ
ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਭਰਾ—ਕੰਕ, ਨਿਆਗ੍ਰੋਧਕ ਆਦਿ—ਪੂਰੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਪਏ।
ਤਥਾਤਿਰਭਸਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸਂਯਤ੍ਤਾਤ੍ ਰੋਹਿਣੀਸੁਤਃ । ਅਹਨ੍ ਪਰਿਘਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਪਸ਼ੂਨਿਵ ਮृਗਾਧਿਪਃ
ਫਿਰ, ਰੋਹਣੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਗੜ੍ਹਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਨੇਦੁਰ੍ਦੁਨ੍ਦੁਭਯੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਵਿਭੂਤਯਃ । ਪੁष੍ਪੈਃ ਕਿਰਨ੍ਤਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰੀਤਾਃ ਸ਼ਸ਼ਂਸੁਰ੍ਨਨृਤੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੰਨ-ਡੁੰਨ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ।
ਤੇषਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਹृਨ੍ਮਰਣਦੁਃਖਿਤਾਃ । ਤਤ੍ਰਾਭੀਯੁਰ੍ਵਿਨਿਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸ਼ੀਰ੍षਾਣ੍ਯਸ਼੍ਰੁਵਿਲੋਚਨਾਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਪੀਟਦੀਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਥੇ ਆ ਗਈਆਂ।