ਸ ਨਿਜਂ ਰੂਪਮਾਸ੍ਥਾਯ ਗਿਰੀਨ੍ਦ੍ਰਸਦृਸ਼ਂ ਬਲੀ । ਇਚ੍ਛਨ੍ ਵਿਮੋਕ੍ਤੁਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਸ਼ਕ੍ਨੋਦ੍ ਗ੍ਰਹਣਾਤੁਰਃ
ਉਹ ਦੈਤ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਵੱਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਫੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਚ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਤਂ ਨਿਗृਹ੍ਯਾਚ੍ਯੁਤੋ ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਾਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹੀਤਲੇ । ਪਸ਼੍ਯਤਾਂ ਦਿਵਿ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪਸ਼ੁਮਾਰਮਮਾਰਯਤ੍
ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਸ਼ੂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਗੁਹਾਪਿਧਾਨਂ ਨਿਰ੍ਭਿਦ੍ਯ ਗੋਪਾਨ੍ ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਤਃ । ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਃ ਸੁਰੈਰ੍ਗੋਪੈਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਸ੍ਵਗੋਕੁਲਮ੍
ਗੁਫਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵেশ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਵ੍ਯੋਮਾਸੁਰਵਧੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਵ੍ਯੋਮਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰ' ਨਾਮਕ ਸਤੱਤੀਅਤ (ਸੱਤ-ਤ੍ਰਿੰਨ) ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਕਂਸਾਜ੍ਞਯਾ ਰਾਮਕृष੍ਣੌ ਮਥੁਰਾਂ ਆਨੇਤੁਂ ਅਕ੍ਰੂਰਸ੍ਯ ਨਨ੍ਦਗੋਕੁਲਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗਮਨਂ ਤਤ੍ਰ ਰਾਮਕृष੍ਣਦ੍ਵਾਰਾ ਤਸ੍ਯ ਸਤ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਅਕ੍ਰੂਰੋऽਪਿ ਚ ਤਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਮਧੁਪੁਰ੍ਯਾਂ ਮਹਾਮਤਿਃ । ਉषਿਤ੍ਵਾ ਰਥਮਾਸ੍ਥਾਯ ਪ੍ਰਯਯੌ ਨਨ੍ਦਗੋਕੁਲਮ੍
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਤ ਬਿਤਾ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਨੰਦ ਦੇ ਗੋਕੁਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
ਗਚ੍ਛਨ੍ ਪਥਿ ਮਹਾਭਾਗੋ ਭਗਵਤ੍ਯਮ੍ਬੁਜੇਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਾਮੁਪਗਤ ਏਵਮੇਤਦਚਿਨ੍ਤਯਤ੍
ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ 'ਤੇ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ।
ਕਿਂ ਮਯਾऽऽਚਰਿਤਂ ਭਦ੍ਰਂ ਕਿਂ ਤਪ੍ਤਂ ਪਰਮਂ ਤਪਃ । ਕਿਂ ਵਾਥਾਪ੍ਯਰ੍ਹਤੇ ਦਤ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਦ੍ਯ ਕੇਸ਼ਵਮ੍
ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜੀ ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਾਂ ਕਿਹੜਾ ਯੋਗ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ?
ਮਮੈਤਦ੍ ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਮਨ੍ਯੇ ਉਤ੍ਤਮਃਸ਼੍ਲੋਕਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਵਿषਯਾਤ੍ਮਨੋ ਯਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੀਰ੍ਤਨਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਨ੍ਮਨਃ
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉੱਤਮ ਸ਼ਲੋਕ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਲਭ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਦੁਲਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਮੈਵਂ ਮਮਾਧਮਸ੍ਯਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦੇਵਾਚ੍ਯੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ । ਹ੍ਰਿਯਮਾਣਃ ਕਲਨਦ੍ਯਾ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਤਰਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਤਿਤ ਲਈ ਵੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਰੁਕ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਿਚ ਵਹਿ ਰਹੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਮਾਦ੍ਯਾਮਙ੍ਗਲਂ ਨष੍ਟਂ ਫਲਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਮੇ ਭਵਃ । ਯਨ੍ਨਮਸ੍ਯੇ ਭਗਵਤੋ ਯੋਗਿਧ੍ਯੇਯਾਂਘ੍ਰਿਪਙ੍ਕਜਮ੍
ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਬੇਨਸੀ ਮਿਟ ਗਈ ਤੇ ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਵਲ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਨ।
( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਕਂਸੋ ਬਤਾਦ੍ਯਾਕृਤ ਮੇऽਤ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਙ੍ਘ੍ਰਿਪਦ੍ਮਂ ਪ੍ਰਹਿਤੋऽਮੁਨਾ ਹਰੇਃ । ਕृਤਾਵਤਾਰਸ੍ਯ ਦੁਰਤ੍ਯਯਂ ਤਮਃ ਪੂਰ੍ਵੇऽਤਰਨ੍ ਯਨ੍ਨਖਮਣ੍ਡਲਤ੍ਵਿषਾ
ਅੱਜ ਕਾਂਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੇ ਕਵਲ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੀ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਯਦਰ੍ਚਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭਵਾਦਿਭਿਃ ਸੁਰੈਃ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਚ ਦੇਵ੍ਯਾ ਮੁਨਿਭਿਃ ਸਸਾਤ੍ਵਤੈਃ । ਗੋਚਾਰਣਾਯਾਨੁਚਰੈਸ਼੍ਚਰਦ੍ਵਨੇ ਯਦ੍ਗੋਪਿਕਾਨਾਂ ਕੁਚਕੁਙ੍ਕੁਮਾਙ੍ਕਿਤਮ੍
ਉਹ ਪੈਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਸਿੰਨਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨੂਨਂ ਸੁਕਪੋਲਨਾਸਿਕਂ ਸ੍ਮਿਤਾਵਲੋਕਾਰੁਣਕਞ੍ਜਲੋਚਨਮ੍ । ਮੁਖਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦਸ੍ਯ ਗੁਡਾਲਕਾਵृਤਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਮੇ ਪ੍ਰਚਰਨ੍ਤਿ ਵੈ ਮृਗਾਃ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਗੋਲ ਗਲ ਤੇ ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਹਸਦੇ, ਤਕਦੇ ਤੇ ਲਾਲ ਕਵਲ-ਅੱਖ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਰ ਵਾਲੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹਿਰਣ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਪ੍ਯਦ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਮਨੁਜਤ੍ਵਮੀਯੁषੋ ਭਾਰਾਵਤਾਰਾਯ ਭੁਵੋ ਨਿਜੇਚ੍ਛਯਾ । ਲਾਵਣ੍ਯਧਾਮ੍ਨੋ ਭਵਿਤੋਪਲਮ੍ਭਨਂ ਮਹ੍ਯਂ ਨ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਫਲਮਞ੍ਜਸਾ ਦृਸ਼ਃ
ਸ਼ਾਇਦ ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਸੋਹਣੇਪਨ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ।
ਯ ਈਕ੍ਸ਼ਿਤਾਹਂਰਹਿਤੋऽਪ੍ਯਸਤ੍ਸਤੋਃ ਸ੍ਵਤੇਜਸਾਪਾਸ੍ਤਤਮੋਭਿਦਾਭ੍ਰਮਃ । ਸ੍ਵਮਾਯਯਾऽऽਤ੍ਮਨ੍ ਰਚਿਤੈਸ੍ਤਦੀਕ੍ਸ਼ਯਾ ਪ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸ਼ਧੀਭਿਃ ਸਦਨੇष੍ਵਭੀਯਤੇ
ਉਹ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਦਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਯਾਖਿਲਾਮੀਵਹਭਿਃ ਸੁਮਙ੍ਗਲੈਃ ਵਾਚੋ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾ ਗੁਣਕਰ੍ਮਜਨ੍ਮਭਿਃ । ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਮ੍ਭਨ੍ਤਿ ਪੁਨਨ੍ਤਿ ਵੈ ਜਗਤ੍ ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਵਸ਼ੋਭਨਾ ਮਤਾਃ
ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਗੁਣ, ਕਰਮ ਤੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਸੁਚਿਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸ ਚਾਵਤੀਰ੍ਣਃ ਕਿਲ ਸਤ੍ਵਤਾਨ੍ਵਯੇ ਸ੍ਵਸੇਤੁਪਾਲਾਮਰਵਰ੍ਯਸ਼ਰ੍ਮਕृਤ੍ । ਯਸ਼ੋ ਵਿਤਨ੍ਵਨ੍ ਵ੍ਰਜ ਆਸ੍ਤ ਈਸ਼੍ਵਰੋ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਦੇਵਾ ਯਦਸ਼ੇषਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਉਹ ਸੱਚਮੁਚ ਸਾਤਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਆਏ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸਦੇ ਸਭ ਸੁਭ ਕਾਰਜ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤਂ ਤ੍ਵਦ੍ਯ ਨੂਨਂ ਮਹਤਾਂ ਗਤਿਂ ਗੁਰੁਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਕਾਨ੍ਤਂ ਦृਸ਼ਿਮਨ੍ਮਹੋਤ੍ਸਵਮ੍ । ਰੂਪਂ ਦਧਾਨਂ ਸ਼੍ਰਿਯ ਈਪ੍ਸਿਤਾਸ੍ਪਦਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਮਮਾਸਨ੍ਨੁषਸਃ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ
ਅੱਜ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ—ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਮੰਜਿਲ, ਗੁਰੂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਮਹਾਂ-ਉਤਸਵ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਇੱਛਤ ਥਾਂ ਹੈ—ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨਯੋਗ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ।
ਅਥਾਵਰੂਢਃ ਸਪਦੀਸ਼ਯੋ ਰਥਾਤ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਪੁਂਸੋਸ਼੍ਚਰਣਂ ਸ੍ਵਲਬ੍ਧਯੇ । ਧਿਯਾ ਧृਤਂ ਯੋਗਿਭਿਰਪ੍ਯਹਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਮਸ੍ਯ ਆਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਖੀਨ੍ ਵਨੌਕਸਃ
ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇਗਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉਹ ਪੈਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਧਾਰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ।
ਅਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਮੂਲੇ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਮੇ ਵਿਭੁਃ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਧਾਸ੍ਯਨ੍ ਨਿਜਹਸ੍ਤਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਦਤ੍ਤਾਭਯਂ ਕਾਲਭੁਜਾਙ੍ਗਰਂਹਸਾ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵੇਜਿਤਾਨਾਂ ਸ਼ਰਣੈषਿਣਾਂ ਣृਨਾਮ੍
ਸ਼ਾਇਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਾਂ, ਆਪਣਾ ਕਵਲ-ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਵੇ।
ਸਮਰ੍ਹਣਂ ਯਤ੍ਰ ਨਿਧਾਯ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ਤਥਾ ਬਲਿਸ਼੍ਚਾਪ ਜਗਤ੍ਤ੍ਰਯੇਨ੍ਦ੍ਰਤਾਮ੍ । ਯਦ੍ਵਾ ਵਿਹਾਰੇ ਵ੍ਰਜਯੋषਿਤਾਂ ਸ਼੍ਰਮਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਨੁਦਤ੍
ਉਸ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇ ਬਲੀ ਨੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਾਈ ਪਾਈ; ਜਾਂ, ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਆਪਣੇ ਸੁਗੰਧੀ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਨ ਮਯ੍ਯੁਪੈष੍ਯਤ੍ਯਰਿਬੁਦ੍ਧਿਮਚ੍ਯੁਤਃ ਕਂਸਸ੍ਯ ਦੂਤਃ ਪ੍ਰਹਿਤੋऽਪਿ ਵਿਸ਼੍ਵਦृਕ੍ । ਯੋऽਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਸ਼੍ਚੇਤਸ ਏਤਦੀਹਿਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞ ਈਕ੍ਸ਼ਤ੍ਯਮਲੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ
ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਕਾਂਸ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਮੂਲੇऽਵਹਿਤਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਂ ਮਾਮੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਸਸ੍ਮਿਤਮਾਰ੍ਦ੍ਰਯਾ ਦृਸ਼ਾ । ਸਪਦ੍ਯਪਧ੍ਵਸ੍ਤਸਮਸ੍ਤਕਿਲ੍ਬਿषੋ ਵੋਢਾ ਮੁਦਂ ਵੀਤਵਿਸ਼ਙ੍ਕ ਊਰ੍ਜਿਤਾਮ੍
ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਹਸਦੇ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੇ; ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੱਡੀ, ਨਿਡਰ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।
ਸੁਹृਤ੍ਤਮਂ ਜ੍ਞਾਤਿਮਨਨ੍ਯਦੈਵਤਂ ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਬृਹਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਪ੍ਸ੍ਯਤੇऽਥ ਮਾਮ੍ । ਆਤ੍ਮਾ ਹਿ ਤੀਰ੍ਥੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦੈਵ ਮੇ ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਕ ਉਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤ੍ਯਤਃ
ਫਿਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਸਬੰਧੀ, ਮੇਰਾ ਇਕੱਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾਏਗਾ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਬੰਧਨ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗੀ।
ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਣਤਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਂ ਮਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇऽਕ੍ਰੂਰ ਤਤੇਤ੍ਯੁਰੁਸ਼੍ਰਵਾਃ । ਤਦਾ ਵਯਂ ਜਨ੍ਮਭृਤੋ ਮਹੀਯਸਾ ਨੈਵਾਦृਤੋ ਯੋ ਧਿਗਮੁष੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਤਤ੍
ਜਦ ਮੈਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਛੂਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਉਹ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਮੈਨੂੰ ਬੋਲ ਪਏਗਾ; ਫਿਰ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਏ ਹਾਂ, ਜੇ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।
ਨ ਤਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਦਯਿਤਃ ਸੁਹृਤ੍ਤਮੋ ਨ ਚਾਪ੍ਰਿਯੋ ਦ੍ਵੇष੍ਯ ਉਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਏਵ ਵਾ । ਤਥਾਪਿ ਭਕ੍ਤਾਨ੍ ਭਜਤੇ ਯਥਾ ਤਥਾ ਸੁਰਦ੍ਰੁਮੋ ਯਦ੍ਵਦੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤੋऽਰ੍ਥਦਃ
ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਅਣਪਿਆਰਾ, ਵੈਰੀ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਪ-ਵ੍ਰਖ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਦਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕਿਂ ਚਾਗ੍ਰਜੋ ਮਾਵਨਤਂ ਯਦੂਤ੍ਤਮਃ ਸ੍ਮਯਨ੍ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਗृਹੀਤਮਞ੍ਜਲੌ । ਗृਹਂ ਪ੍ਰਵੇष੍ਯਾਪ੍ਤਸਮਸ੍ਤਸਤ੍ਕृਤਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਕਂਸਕृਤਂ ਸ੍ਵਬਨ੍ਧੁषੁ
ਉਪਰੰਤ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਘਰ ਅੰਦਰ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸਾ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ਕृष੍ਣਂ ਸ਼੍ਵਫਲ੍ਕਤਨਯੋऽਧ੍ਵਨਿ । ਰਥੇਨ ਗੋਕੁਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਤਗਿਰਿਂ ਨृਪ
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਫਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਥ 'ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਗੋਕੁਲ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਪਦਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਖਿਲਲੋਕਪਾਲ ਕਿਰੀਟਜੁष੍ਟਾਮਲਪਾਦਰੇਣੋਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਗੋष੍ਠੇ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਕੌਤੁਕਾਨਿ ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ਯਬ੍ਜਯਵਾਙ੍ਕੁਸ਼ਾਦ੍ਯੈਃ
ਉਸ ਨੇ ਗੋਆਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਸਤਕ 'ਤੇ ਵਜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ, ਜਵ, ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਪਹਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਹ੍ਲਾਦਵਿਵृਦ੍ਧਸਮ੍ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣੋਰ੍ਧ੍ਵਰੋਮਾਸ਼੍ਰੁਕਲਾਕੁਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ । ਰਥਾਦਵਸ੍ਕਨ੍ਦ੍ਯ ਸ ਤੇष੍ਵਚੇष੍ਟਤ ਪ੍ਰਭੋਰਮੂਨ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਰਜਾਂਸ੍ਯਹੋ ਇਤਿ
ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿਚ ਚਲਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ, 'ਵਾਹ! ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੈ!'