ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਜਗੁਰ੍ਨृਤ੍ਯਮਾਨਾ ਰਕ੍ਤਕਣ੍ਠ੍ਯੋ ਰਤਿਪ੍ਰਿਯਾਃ । ਕृष੍ਣਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਮੁਦਿਤਾ ਯਦ੍‍ਗੀਤੇਨੇਦਮਾਵृਤਮ੍

ਉਹ ਪਿਆਰੀਆਂ, ਨੱਚਦੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਮੰਡਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ।

ਕਾਚਿਤ੍ ਸਮਂ ਮੁਕੁਨ੍ਦੇਨ ਸ੍ਵਰਜਾਤੀਰਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ । ਉਨ੍ਨਿਨ੍ਯੇ ਪੂਜਿਤਾ ਤੇਨ ਪ੍ਰੀਯਤਾ ਸਾਧੁ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ । ਤਦੇਵ ਧ੍ਰੁਵਮੁਨ੍ਨਿਨ੍ਯੇ ਤਸ੍ਯੈ ਮਾਨਂ ਚ ਬਹ੍ਵਦਾਤ੍

ਇੱਕ ਨੇ ਮੁਕੁੰਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੁਨ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗਾਈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼' ਆਖ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ।

ਕਾਚਿਦ੍ ਰਾਸਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਸ੍ਯ ਗਦਾਭृਤਃ । ਜਗ੍ਰਾਹ ਬਾਹੁਨਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲਥਦ੍ਵਲਯਮਲ੍ਲਿਕਾ

ਇੱਕ, ਰਾਸ ਵਿੱਚ ਥੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਢੀਲਾ ਚੂੜਾ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਸੀ, ਕੋਲ ਖੜੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਤਤ੍ਰੈਕਾਂਸਗਤਂ ਬਾਹੁਂ ਕृष੍ਣਸ੍ਯੋਤ੍ਪਲਸੌਰਭਮ੍ । ਚਨ੍ਦਨਾਲਿਪ੍ਤਮਾਘ੍ਰਾਯ ਹृष੍ਟਰੋਮਾ ਚੁਚੁਮ੍ਬ ਹ

ਇੱਕ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨੱਕ ਕੋਲ ਲਿਆ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਚੁੰਮ ਲਿਆ।

ਕਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਨਾਟ੍ਯਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ ਕੁਣ੍ਡਲਤ੍ਵਿषਮਣ੍ਡਿਤਮ੍ । ਗਣ੍ਡਂ ਗਣ੍ਡੇ ਸਨ੍ਦਧਤ੍ਯਾਃ ਅਦਾਤ੍ਤਾਮ੍ਬੂਲਚਰ੍ਵਿਤਮ੍

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨੱਚਣ ਕਰਕੇ ਝੁਲ ਰਹੀਆਂ ਝੁਮਕਿਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਗਲ, ਆਪਣੇ ਗਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਬਾਏ ਹੋਏ ਪਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨृਤ੍ਯਤੀ ਗਾਯਤੀ ਕਾਚਿਤ੍ ਕੂਜਨ੍ ਨੂਪੁਰਮੇਖਲਾ । ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਾਚ੍ਯੁਤਹਸ੍ਤਾਬ੍ਜਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਧਾਤ੍ ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਸ਼ਿਵਮ੍

ਇੱਕ, ਨੱਚਦੀ ਤੇ ਗਾਉਂਦੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੈਜਬੰਦ ਤੇ ਕਮਰਕਸਾ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਥੱਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖੜੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਸਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

ਗੋਪ੍ਯੋ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾਚ੍ਯੁਤਂ ਕਾਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਿਯ ਏਕਾਨ੍ਤਵਲ੍ਲਭਮ੍ । ਗृਹੀਤਕਣ੍ਠ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਂ ਵਿਜਹ੍ਰਿਰੇ

ਗੋਪੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ, ਜੋ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਗਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਸ ਨਾਲ ਰਸ ਕਰਦੀਆਂ।

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਕਰ੍ਣੋਤ੍ਪਲਾਲਕਵਿਟਙ੍‌ਕਕਪੋਲਘਰ੍ਮ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਰਿਯੋ ਵਲਯਨੂਪੁਰਘੋषਵਾਦ੍ਯੈਃ । ਗੋਪ੍ਯਃ ਸਮਂ ਭਗਵਤਾ ਨਨृਤੁਃ ਸ੍ਵਕੇਸ਼ ਸ੍ਰਸ੍ਤਸ੍ਰਜੋ ਭ੍ਰਮਰਗਾਯਕਰਾਸਗੋष੍ਠ੍ਯਾਮ੍

ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਕਮਲ, ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ, ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਪਸੀਨਾ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਚੂੜਿਆਂ ਤੇ ਪੈਜਬੰਦੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਢਿੱਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਭੰਵਰਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੱਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਏਵਂ ਪਰਿष੍ਵਙ੍‌ਗਕਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਕ੍ਸ਼ਣੋਦ੍ਦਾਮਵਿਲਾਸਹਾਸੈਃ । ਰੇਮੇ ਰਮੇਸ਼ੋ ਵ੍ਰਜਸੁਨ੍ਦਰੀਭਿਃ ਯਥਾਰ੍ਭਕਃ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਵਿਭ੍ਰਮਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਲੇ ਲਗਣ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੁਹਣ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ, ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਹਾਸੇ ਤੇ ਮਸਤੀ ਨਾਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਛਾਵੇਂ 'ਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।

ਤਦਙ੍‌ਗਸਙ੍‌ਗਪ੍ਰਮੁਦਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਦੂਕੂਲਂ ਕੁਚਪਟ੍ਟਿਕਾਂ ਵਾ । ਨਾਞ੍ਜਃ ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯੋਢੁਮਲਂ ਵ੍ਰਜਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਵਿਸ੍ਰਸ੍ਤਮਾਲਾਭਰਣਾਃ ਕੁਰੂਦ੍ਵਹ

ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ 'ਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ, ਕਪੜੇ ਜਾਂ ਛਾਤੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ — ਆਪਣੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਗਹਣੇ ਜੋ ਢੀਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਹੇ ਕੁਰੂਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਕृष੍ਣਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਮੁਹੁਃ ਖੇਚਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਕਾਮਾਰ੍ਦਿਤਾਃ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍‌ਕਸ਼੍ਚ ਸਗਣੋ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਭਵਤ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚੰਦ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮੂਹ ਵੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਤਾਵਨ੍ਤਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਯਾਵਤੀਰ੍ਗੋਪਯੋषਿਤਃ । ਰੇਮੇ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਤਾਭਿਃ ਆਤ੍ਮਾਰਾਮੋऽਪਿ ਲੀਲਯਾ

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਗੋਪੀਆਂ ਸੀ, ਉਤਨੇ ਹੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ, ਤੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੱਜ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ।

ਤਾਸਾਂ ਅਤਿਵਿਹਾਰੇਣ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਦਨਾਨਿ ਸਃ । ਪ੍ਰਾਮृਜਤ੍ ਕਰੁਣਃ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਸ਼ਨ੍ਤਮੇਨਾਙ੍‌ਗ ਪਾਣਿਨਾ

ਜਦ ਉਹ ਖੇਡ-ਮਸਤੀ 'ਚ ਥੱਕ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਉਹ ਦਇਆਲੂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਪੋਂਝਦਾ ਸੀ।

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਗੋਪ੍ਯਃ ਸ੍ਫੁਰਤ੍ਪੁਰਟਕੁਣ੍ਡਲਕੁਨ੍ਤਲਤ੍ਵਿਡ੍ ਗਣ੍ਡਸ਼੍ਰਿਯਾ ਸੁਧਿਤਹਾਸਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਣੇਨ । ਮਾਨਂ ਦਧਤ੍ਯ ऋषਭਸ੍ਯ ਜਗੁਃ ਕृਤਾਨਿ ਪੁਣ੍ਯਾਨਿ ਤਤ੍ਕਰਰੁਹਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਮੋਦਾਃ

ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਲ੍ਹ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਵੱਡੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥ ਦੀ ਛੁਹਟ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀਆਂ।

ਤਾਭਿਰ੍ਯੁਤਃ ਸ਼੍ਰਮਮਪੋਹਿਤੁਮਙ੍‌ਗਸਙ੍‌ਗ ਘृष੍ਟਸ੍ਰਜਃ ਸ ਕੁਚਕੁਙ੍‌ਕੁਮਰਞ੍ਜਿਤਾਯਾਃ । ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਪਾਲਿਭਿਰਨੁਦ੍ਰੁਤ ਆਵਿਸ਼ਦ੍ ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਗਜੀਭਿਰਿਭਰਾਡਿਵ ਭਿਨ੍ਨਸੇਤੁਃ

ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਕੁਚ-ਕੁੰਕਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਕੁਚਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਥੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ, ਬੰਨ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਥਣੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੜਦਾ ਹੈ।

ਸੋऽਮ੍ਭਸ੍ਯਲਂ ਯੁਵਤਿਭਿਃ ਪਰਿषਿਚ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰੇਮ੍ਣੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ਪ੍ਰਹਸਤੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤੋऽਙ੍‌ਗ । ਵੈਮਾਨਿਕੈਃ ਕੁਸੁਮਵਰ੍षਿਭਿਰੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਰੇਮੇ ਸ੍ਵਯਂ ਸ੍ਵਰਤਿਰਤ੍ਰ ਗਜੇਨ੍ਦ੍ਰਲੀਲਃ

ਉਥੇ, ਜਦ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਨ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੇ ਹਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲ ਵਰ੍ਹਾ ਰਹੇ, ਉਹ, ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਰੱਜ ਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ।

( ਮਿਸ਼੍ਰ ) ਤਤਸ਼੍ਚ ਕृष੍ਣੋਪਵਨੇ ਜਲਸ੍ਥਲ ਪ੍ਰਸੂਨਗਨ੍ਧਾਨਿਲਜੁष੍ਟਦਿਕ੍ਤਟੇ । ਚਚਾਰ ਭृਙ੍‌ਗਪ੍ਰਮਦਾਗਣਾਵृਤੋ ਯਥਾ ਮਦਚ੍ਯੁਦ੍ ਦ੍ਵਿਰਦਃ ਕਰੇਣੁਭਿਃ

ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼-ਮਿਜਾਜ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

ਏਵਂ ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍‌ਕਾਂਸ਼ੁਵਿਰਾਜਿਤਾ ਨਿਸ਼ਾਃ ਸ ਸਤ੍ਯਕਾਮੋऽਨੁਰਤਾਬਲਾਗਣਃ । ਸਿषੇਵ ਆਤ੍ਮਨ੍ਯਵਰੁਦ੍ਧਸੌਰਤਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਵ੍ਯਕਥਾਰਸਾਸ਼੍ਰਯਾਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਰਾਤਾਂ 'ਚ, ਉਹ, ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ 'ਤੇ ਕਾਇਮ, ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮਨ 'ਚ ਹੀ ਰਮ ਕੇ, ਸਰਤ ਰੁੱਤ ਦੀ ਕਵਿਤਾ-ਮਿੱਠਾਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ।

ਸ਼੍ਰੀਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਦੁਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਸਂਸ੍ਥਾਪਨਾਯ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯੇਤਰਸ੍ਯ ਚ । ਅਵਤੀਰ੍ਣੋ ਹਿ ਭਗਵਾਨਂਨ੍ ਅਂਸ਼ੇਨ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਪਰীক্ষਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸ ਕਥਂ ਧਰ੍ਮਸੇਤੂਨਾਂ ਵਕ੍ਤਾ ਕਰ੍ਤਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਪ੍ਰਤੀਪਮਾਚਰਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਪਰਦਾਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਨਮ੍

ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਜੋ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਬੋਲਣ, ਕਰਣ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ?

ਆਪ੍ਤਕਾਮੋ ਯਦੁਪਤਿਃ ਕृਤਵਾਨ੍ ਵੈ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਕਿਮਭਿਪ੍ਰਾਯ ਏਤਨ੍ਨਃ ਸਂਸ਼ਯਂ ਛਿਨ੍ਧਿ ਸੁਵ੍ਰਤ

ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਰੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨੇ ਇਕ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀ ਸੀ? ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ਧਰ੍ਮਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੋ ਦृष੍ਟ ਈਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਚ ਸਾਹਸਮ੍ । ਤੇਜੀਯਸਾਂ ਨ ਦੋषਾਯ ਵਹ੍ਨੇਃ ਸਰ੍ਵਭੁਜੋ ਯਥਾ

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਈ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਨੈਤਤ੍ਸਮਾਚਰੇਜ੍ਜਾਤੁ ਮਨਸਾਪਿ ਹ੍ਯਨੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਵਿਨਸ਼੍ਯਤ੍ਯਾਚਰਨ੍ਮੌਢ੍ਯਾਦ੍ ਯਥਾਰੁਦ੍ਰੋऽਬ੍ਧਿਜਂ ਵਿषਮ੍

ਇਹ ਕੰਮ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਮੂਰਖਤਾ ਨਾਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਈ।

ਈਸ਼੍ਵਰਾਣਾਂ ਵਚਃ ਸਤ੍ਯਂ ਤਥੈਵਾਚਰਿਤਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ । ਤੇषਾਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਵਚੋਯੁਕ੍ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਂਸ੍ਤਤ੍ ਸਮਾਚਰੇਤ੍

ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ; ਬੁਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਉਹੀ ਬਚਨ ਤੇ ਕੰਮ ਅਪਣਾਏ ਜੋ ਸਮਝ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਕੁਸ਼ਲਾਚਰਿਤੇਨੈषਾਂ ਇਹ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ । ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਵਾਨਰ੍ਥੋ ਨਿਰਹਙ੍‌ਕਾਰਿਣਾਂ ਪ੍ਰਭੋ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਉਲਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ।

ਕਿਮੁਤਾਖਿਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਤਿਰ੍ਯਙ੍‌ ਮਰ੍ਤ੍ਯਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਈਸ਼ਿਤੁਸ਼੍ਚੇਸ਼ਿਤਵ੍ਯਾਨਾਂ ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਾਨ੍ਵਯਃ

ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ — ਪਸ਼ੂ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵ — ਜੋ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜਾਂ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਜੋੜ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਯਤ੍ਪਾਦਪਙ੍‌ਕਜਪਰਾਗਨਿषੇਵਤृਪ੍ਤਾ ਯੋਗਪ੍ਰਭਾਵਵਿਧੁਤਾਖਿਲਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਾਃ । ਸ੍ਵੈਰਂ ਚਰਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋऽਪਿ ਨ ਨਹ੍ਯਮਾਨਾਃ ਤਸ੍ਯੇਚ੍ਛਯਾऽऽਤ੍ਤਵਪੁषਃ ਕੁਤ ਏਵ ਬਨ੍ਧਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਾ ਕੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਸਾਧੂ ਮਨੁੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਗੋਪੀਨਾਂ ਤਤ੍ਪਤੀਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ । ਯੋऽਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਤਿ ਸੋऽਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਕ੍ਰੀਡਨੇਨੇਹ ਦੇਹਭਾਕ੍

ਉਹ ਜੋ ਹਰ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਗੋਪੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ—ਉਹ ਸਭ ਉੱਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਥੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਨੁਗ੍ਰਹਾਯ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਾਨੁषਂ ਦੇਹਮਾਸ੍ਥਿਤਃ । ਭਜਤੇ ਤਾਦृਸ਼ੀਃ ਕ੍ਰੀਡ ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਪਰੋ ਭਵੇਤ੍

ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਅਜਿਹੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।