ਤਵ ਕਥਾਮृਤਂ ਤਪ੍ਤਜੀਵਨਂ ਕਵਿਭਿਰੀਡਿਤਂ ਕਲ੍ਮषਾਪਹਮ੍ । ਸ਼੍ਰਵਣਮਙ੍ਗਲਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦਾਤਤਂ ਭੁਵਿ ਗृਣਨ੍ਤਿ ਯੇ ਭੂਰਿਦਾ ਜਨਾਃ
ਤੇਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਰਸ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਸੋਭਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਹ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਚਮੁਚ ਦਾਨੀ ਹਨ।
ਪ੍ਰਹਸਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰੇਮਵੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਿਹਰਣਂ ਚ ਤੇ ਧ੍ਯਾਨਮਙ੍ਗਲਮ੍ । ਰਹਸਿ ਸਂਵਿਦੋ ਯਾ ਹृਦਿ ਸ੍ਪृਸ਼ਃ ਕੁਹਕ ਨੋ ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਯਨ੍ਤਿ ਹਿ
ਤੇਰੀ ਹਾਸੀ, ਪਿਆਰੇ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇਰਾ ਖੇਡਣਾ ਤੇ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ, ਹੇ ਮੋਹਨ, ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਚਲਸਿ ਯਦ੍ ਵ੍ਰਜਾਚ੍ਚਾਰਯਨ੍ ਪਸ਼ੂਨ੍ ਨਲਿਨਸੁਨ੍ਦਰਂ ਨਾਥ ਤੇ ਪਦਮ੍ । ਸ਼ਿਲਤृਣਾਙ੍ਕੁਰੈਃ ਸੀਦਤੀਤਿ ਨਃ ਕਲਿਲਤਾਂ ਮਨਃ ਕਾਨ੍ਤ ਗਚ੍ਛਤਿ
ਜਦ ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਗਾਂਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ ਪਥਰ, ਘਾਹ ਤੇ ਨਵੇਂ ਪੌਦੇ 'ਤੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਸਾਡਾ ਮਨ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ।
ਦਿਨਪਰਿਕ੍ਸ਼ਯੇ ਨੀਲਕੁਨ੍ਤਲੈਃ ਵਨਰੁਹਾਨਨਂ ਬਿਭ੍ਰਦਾਵृਤਮ੍ । ਘਨਰਜਸ੍ਵਲਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਮੁਹੁ ਰ੍ਮਨਸਿ ਨਃ ਸ੍ਮਰਂ ਵੀਰ ਯਚ੍ਛਸਿ
ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਨੀਲੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਵਿਰਾ, ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
ਪ੍ਰਣਤਕਾਮਦਂ ਪਦ੍ਮਜਾਰ੍ਚਿਤਂ ਧਰਣਿਮਣ੍ਡਨਂ ਧ੍ਯੇਯਮਾਪਦਿ । ਚਰਣਪਙ੍ਕਜਂ ਸ਼ਨ੍ਤਮਂ ਚ ਤੇ ਰਮਣ ਨਃ ਸ੍ਤਨੇष੍ਵਰ੍ਪਯਾਧਿਹਨ੍
ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਪੈਰ, ਜੋ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਗਹਣਾ ਹਨ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਸਾਡੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਰੱਖ ਤੇ ਸਾਡੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰ।
ਸੁਰਤਵਰ੍ਧਨਂ ਸ਼ੋਕਨਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਵਰਿਤਵੇਣੁਨਾ ਸੁष੍ਠੁ ਚੁਮ੍ਬਿਤਮ੍ । ਇਤਰਰਾਗਵਿਸ੍ਮਾਰਣਂ ਨृਣਾਂ ਵਿਤਰ ਵੀਰ ਨਸ੍ਤੇऽਧਰਾਮृਤਮ੍
ਤੇਰੇ ਹੋਠ, ਜੋ ਮਧੁਰ ਬਾਂਸਰੀ ਨਾਲ ਚੁੰਬੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਾਉਂਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਵਿਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ।
ਅਟਤਿ ਯਦ੍ ਭਵਾਨਹ੍ਨਿ ਕਾਨਨਂ ਤ੍ਰੁਟਿਰ੍ਯੁਗਾਯਤੇ ਤ੍ਵਾਮਪਸ਼੍ਯਤਾਮ੍ । ਕੁਟਿਲਕੁਨ੍ਤਲਂ ਸ਼੍ਰੀਮੁਖਂ ਚ ਤੇ ਜਡ ਉਦੀਕ੍ਸ਼ਤਾਂ ਪਕ੍ਸ਼੍ਮਕृਦ੍ ਦृਸ਼ਾਮ੍
ਜਦ ਤੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲ ਸਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਘੁੰਮਰ ਵਾਲ ਤੇ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸੁਸਤ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਲਕਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਪਤਿਸੁਤਾਨ੍ਵਯਭ੍ਰਾਤृਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਅਤਿਵਿਲਙ੍ਘ੍ਯ ਤੇऽਨ੍ਤ੍ਯਚ੍ਯੁਤਾਗਤਾਃ । ਗਤਿਵਿਦਸ੍ਤਵੋਦ੍ਗੀਤਮੋਹਿਤਾਃ ਕਿਤਵ ਯੋषਿਤਃ ਕਸ੍ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ
ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਭਰਾ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਆਖਰੀਆਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਚਲ। ਤੇਰੀ ਰਾਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ, ਕਿਹੜੀ ਔਰਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੇਗੀ?
ਰਹਸਿ ਸਂਵਿਦਂ ਹृਚ੍ਛਯੋਦਯਂ ਪ੍ਰਹਸਿਤਾਨਨਂ ਪ੍ਰੇਮਵੀਕ੍ਸ਼ਣਮ੍ । ਬृਹਦੁਰਃ ਸ਼੍ਰਿਯੋ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਧਾਮ ਤੇ ਮੁਹੁਰਤਿਸ੍ਪृਹਾ ਮੁਹ੍ਯਤੇ ਮਨਃ
ਗੁਪਤ ਗੱਲਾਂ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਉਠਣਾ, ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਤੇ ਤੇਰੀ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਸੋਭਾ, ਹੇ ਸੋਭਾ ਦੇ ਘਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਤਰਸ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵ੍ਰਜਵਨੌਕਸਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਰਙ੍ਗ ਤੇ ਵृਜਿਨਹਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਲਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਙ੍ਗਲਮ੍ । ਤ੍ਯਜ ਮਨਾਕ੍ ਚ ਨਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਪृਹਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸ੍ਵਜਨਹृਦ੍ਰੁਜਾਂ ਯਨ੍ਨਿषੂਦਨਮ੍
ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਤੇਰਾ ਆਗਮਨ ਹੀ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੀਆਂ ਹਿਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਰੀ ਚਾਹਤ ਦਾ ਦਰਦ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਤੇਰੀ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵਿਦਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿਰਹ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਜਰਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡਾ ਹਿਰਦਾ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।
( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਯਤ੍ਤੇ ਸੁਜਾਤਚਰਣਾਮ੍ਬੁਰੁਹਂ ਸ੍ਤਨੇषੁ ਭੀਤਾਃ ਸ਼ਨੈਃ ਪ੍ਰਿਯ ਦਧੀਮਹਿ ਕਰ੍ਕਸ਼ੇषੁ । ਤੇਨਾਟਵੀਮਟਸਿ ਤਦ੍ ਵ੍ਯਥਤੇ ਨ ਕਿਂ ਸ੍ਵਿਤ੍ ਕੂਰ੍ਪਾਦਿਭਿਰ੍ਭ੍ਰਮਤਿ ਧੀਰ੍ਭਵਦਾਯੁषਾਂ ਨਃ
ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਲ-ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਤਿੱਖੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਸਾਡਾ ਮਨ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਰਾਸਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਗੋਪੀਗੀਤਂ ਨਾਮੈਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 'ਗੋਪੀਆਂ ਦਾ ਗੀਤ' ਨਾਮਕ ਇਕਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
ਰਾਮਪਤ੍ਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਦੇਹਂ ਉਪਗੁਹ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ । ਵਸੁਦੇਵਪਤ੍ਨ੍ਯਸ੍ਤਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਦੀਨ੍ ਹਰੇਃ ਸ੍ਨੁषਾਃ । ਕृष੍ਣਪਤ੍ਨ੍ਯੋऽਵਿਸ਼ਨ੍ਨਗ੍ਨਿਂ ਰੁਕ੍ਮਿਣ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ
ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈਆਂ। ਵਸੁਦੇਵ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਵੁਹਣਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦੀਆਂ, ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਰੁਕਮਣੀ ਆਦਿ, ਆਪਣੇ ਮਨ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਈਆਂ।
ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਪ੍ਰੇਯਸਃ ਸਖ੍ਯੁਃ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਵਿਰਹਾਤੁਰਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਾਂਤ੍ਵਯਾਮਾਸ ਕृष੍ਣਗੀਤੈਃ ਸਦੁਕ੍ਤਿਭਿਃ
ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਰਹ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
ਬਂਧੂਨਾਂ ਨष੍ਟਗੋਤ੍ਰਾਣਾਂ ਅਰ੍ਜੁਨਃ ਸਾਂਪਰਾਯਿਕਮ੍ । ਹਤਾਨਾਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਯਥਾਵਦ੍ ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਲੁੱਟ ਗਈ ਸੀ, ਲਈ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਏ।
ਦ੍ਵਾਰਕਾਂ ਹਰਿਣਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰੋऽਪ੍ਲਾਵਯਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਭਗਵਦਾਲਯਮ੍
ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਦੁਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ, ਮਾਹਰਾਜ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਧੁਸੂਦਨਃ । ਸ੍ਮृਤ੍ਯਾਸ਼ੇषਾਸ਼ੁਭਹਰਂ ਸਰ੍ਵਮਙ੍ਗਲਮਙ੍ਗਲਮ੍
ਉਥੇ ਭਗਵਾਨ ਮਧੁਸੂਦਨ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਭਾਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਾਨਾਦਾਯ ਹਤਸ਼ੇषਾਨ੍ ਧਨਞ੍ਜਯਃ । ਇਂਦ੍ਰਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਮਾਵੇਸ਼੍ਯ ਵਜ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯषੇਚਯਤ੍
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਬਚ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸੁਹृਦ੍ ਵਧਂ ਰਾਜਨ੍ ਅਰ੍ਜੁਨਾਤ੍ਤੇ ਪਿਤਾਮਹਾਃ । ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਵਂਸ਼ਧਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਮਹਾਪਥਮ੍
ਰਾਜਨ, ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਦਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਧਾਰਕ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਪਥ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।
ਯ ਏਤਦ੍ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਯ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਨ੍ਮ ਚ । ਕੀਰ੍ਤਯੇਤ੍ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
( ਵਸਂਤਤਿਲਕਾ ) ਇਤ੍ਥਂ ਹਰੇਰ੍ਭਗਵਤੋ ਰੁਚਿਰਾਵਤਾਰ ਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਬਾਲਚਰਿਤਾਨਿ ਚ ਸ਼ਂਤਮਾਨਿ । ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚੇਹ ਚ ਸ਼੍ਰੁਤਾਨਿ ਗृਣਨ੍ ਮਨੁष੍ਯੋ ਭਕ੍ਤਿਂ ਪਰਾਂ ਪਰਮਹਂਸਗਤੌ ਲਭੇਤ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਹਰੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਰੂਚਿਕਰ ਅਵਤਾਰ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਜਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਤਮ ਵੈਰਾਗੀ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸਹ ਦੇਹੇਨ ਮਾਨੇਨ ਵਰ੍ਧਮਾਨੇਨ ਮਨ੍ਯੁਨਾ । ਕਰੋਤਿ ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਕਾਮੀ ਕਾਮਿष੍ਵਨ੍ਤਾਯ ਚਾਤ੍ਮਨਃ
ਸਰੀਰ, ਅਹੰਕਾਰ, ਵਧਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਾਮੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਭੂਤੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰਾਰਬ੍ਧੇ ਦੇਹੇ ਦੇਹ੍ਯਬੁਧੋऽਸਕृਤ੍ । ਅਹਂ ਮਮੇਤ੍ਯਸਦ੍ਗ੍ਰਾਹਃ ਕਰੋਤਿ ਕੁਮਤਿਰ੍ਮਤਿਮ੍
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਖ ਜਨਮ-ਜਨਮ 'ਤੇ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਝੂਠੀ ਫੜ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਗਲਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਦ੍ਯਸਦ੍ਭਿ ਪਥਿ ਪੁਨਃ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨੋਦਰਕृਤੋਦ੍ਯਮੈਃ । ਆਸ੍ਥਿਤੋ ਰਮਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਤਮੋ ਵਿਸ਼ਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵ ਫਿਰ ਮਾੜਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਪੇਟ ਤੇ ਗੁਪਤੰਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੌਚਂ ਦਯਾ ਮੌਨਂ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਹ੍ਰੀਰ੍ਯਸ਼ਃ ਕ੍ਸ਼ਮਾ । ਸ਼ਮੋ ਦਮੋ ਭਗਸ਼੍ਚੇਤਿ ਯਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍
ਸਚਾਈ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਚੁੱਪ, ਸਮਝ, ਲੱਖਮੀ, ਲਾਜ, ਇਜ਼ਤ, ਬਖ਼ਸ਼ਸ਼, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਭਾਗ—all ਇਹ ਗੁਣ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇਹ ਨਹੀਂ।
ਤੇष੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤੇषੁ ਮੂਢੇषੁ ਖਣ੍ਡਿਤਾਤ੍ਮਸ੍ਵਸਾਧੁषੁ । ਸਙ੍ਗਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੋਚ੍ਯੇषੁ ਯੋषਿਤ੍ ਕ੍ਰੀਡਾਮृਗੇषੁ ਚ
ਜੋ ਬੇਚੈਨ, ਮੂਰਖ, ਟੁੱਟੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਗਲਤ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
ਨ ਤਥਾਸ੍ਯ ਭਵੇਨ੍ਮੋਹੋ ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਤਃ । ਯੋषਿਤ੍ਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਯਥਾ ਪੁਂਸੋ ਯਥਾ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗਿਸਙ੍ਗਤਃ
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਇਤਨਾ ਮੋਹ ਤੇ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਸ੍ਵਾਂ ਦੁਹਿਤਰਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਦ੍ ਰੂਪਧਰ੍षਿਤਃ । ਰੋਹਿਦ੍ਭੂਤਾਂ ਸੋऽਨ੍ਵਧਾਵਦ੍ ऋਕ੍ਸ਼ਰੂਪੀ ਹਤਤ੍ਰਪਃ
ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਮੋਹ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਰੋਹ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ, ਲੱਜਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਿੱਛ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਿਆ।
ਤਤ੍ਸृष੍ਟਸृष੍ਟਸृष੍ਟੇषੁ ਕੋ ਨ੍ਵਖਣ੍ਡਿਤਧੀਃ ਪੁਮਾਨ੍ । ऋषਿਂ ਨਾਰਾਯਣਮृਤੇ ਯੋषਿਨ੍ ਮਯ੍ਯੇਹ ਮਾਯਯਾ
ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਿਆ ਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਬਣਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਕਦੇ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ।
ਬਲਂ ਮੇ ਪਸ਼੍ਯ ਮਾਯਾਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਮਯ੍ਯਾ ਜਯਿਨੋ ਦਿਸ਼ਾਮ੍ । ਯਾ ਕਰੋਤਿ ਪਦਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਭ੍ਰੂਵਿਜृਮ੍ਭੇਣ ਕੇਵਲਮ੍
ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭੌਂਹ ਚੁਕਣ ਨਾਲ ਹੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।