ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯ ਉਚ੍ਚੈਰਮੁਮੇਵ ਸਂਹਤਾ ਵਿਚਿਕ੍ਯੁਰੁਨ੍ਮਤ੍ਤਕਵਦ੍ਵਨਾਦ੍ਵਨਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰਾਕਾਸ਼ਵਦਨ੍ਤਰਂ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤੇषੁ ਸਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍ ॥ 10.30.

ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ। ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।

ਦृष੍ਟੋ ਵਃ ਕਚ੍ਚਿਦਸ਼੍ਵਤ੍ਥ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਨੋ ਮਨਃ । ਨਨ੍ਦਸੂਨੁਰ੍ਗਤੋ ਹृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਮਹਾਸਾਵਲੋਕਨੈਃ ॥ 10.30.

ਹੇ ਅਸ਼ਵਥ, ਪਲਕ, ਨਯਗਰੋਧ ਰੁੱਖੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ?

ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੁਰਬਕਾਸ਼ੋਕ ਨਾਗਪੁਨ੍ਨਾਗਚਮ੍ਪਕਾਃ । ਰਾਮਾਨੁਜੋ ਮਾਨਿਨੀਨਾਮਿਤੋ ਦਰ੍ਪਹਰਸ੍ਮਿਤਃ ॥ 10.30.

ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਰੁੱਖੋ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ, ਮਾਣਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ?

ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੁਲਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਚਰਣਪ੍ਰਿਯੇ । ਸਹ ਤ੍ਵਾਲਿਕੁਲੈਰ੍ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਦृष੍ਟਸ੍ਤੇऽਤਿਪ੍ਰਿਯੋऽਚ੍ਯੁਤਃ ॥ 10.30.

ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਮਾਲਤ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਿ ਵਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਲ੍ਲਿਕੇ ਜਾਤਿਯੂਥਿਕੇ । ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਵੋ ਜਨਯਨ੍ ਯਾਤਃ ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਮਾਧਵਃ ॥ 10.30.

ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਚੂਤਪ੍ਰਿਯਾਲਪਨਸਾਸਨਕੋਵਿਦਾਰ ਜਮ੍ਬ੍ਵਰ੍ਕਬਿਲ੍ਵਬਕੁਲਾਮ੍ਰਕਦਮ੍ਬਨੀਪਾਃ । ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਪਰਾਰ੍ਥਭਵਕਾ ਯਮੁਨੋਪਕੂਲਾਃ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤੁ ਕृष੍ਣਪਦਵੀਂ ਰਹਿਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਨਃ ॥ 10.30.

ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਪਨਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵਾ, ਬਕੁਲ, ਆਮ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖੋ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਉਹ ਗਿਆ।

ਕਿਂ ਤੇ ਕृਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿ ਤਪੋ ਬਤ ਕੇਸ਼ਵਾਙ੍ਘ੍ਰਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਤ੍ਸਵੋਤ੍ਪੁਲਕਿਤਾਙ੍ਗਨਹੈਰ੍ਵਿਭਾਸਿ । ਅਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਸਮ੍ਭਵ ਉਰੁਕ੍ਰਮਵਿਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾ ਆਹੋ ਵਰਾਹਵਪੁषਃ ਪਰਿਰਮ੍ਭਣੇਨ ॥ 10.30.

ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ? ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ, ਵੱਡੇ ਕਰਤਬਾਂ ਜਾਂ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਦੀ ਗਲਵਕੜੀ ਨਾਲ ਹੈ?

* ਅਪ੍ਯੇਣਪਤ੍ਨ੍ਯੁਪਗਤਃ ਪ੍ਰਿਯਯੇਹ ਗਾਤ੍ਰੈਸ੍ ਤਨ੍ਵਨ੍ ਦृਸ਼ਾਂ ਸਖਿ ਸੁਨਿਰ੍ਵृਤਿਮਚ੍ਯੁਤੋ ਵਃ । ਕਾਨ੍ਤਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗਕੁਚਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਿਤਾਯਾਃ ਕੁਨ੍ਦਸ੍ਰਜਃ ਕੁਲਪਤੇਰਿਹ ਵਾਤਿ ਗਨ੍ਧਃ ॥ 10.30.

ਕਿ ਅਚੁਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਹੇ ਸਖੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ? ਕੁਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਇੱਥੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।

* ਬਾਹੁਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂਸ ਉਪਧਾਯ ਗृਹੀਤਪਦ੍ਮੋ ਰਾਮਾਨੁਜਸ੍ਤੁਲਸਿਕਾਲਿਕੁਲੈਰ੍ਮਦਾਨ੍ਧੈਃ । ਅਨ੍ਵੀਯਮਾਨ ਇਹ ਵਸ੍ਤਰਵਃ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਕਿਂ ਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਚਰਨ੍ ਪ੍ਰਣਯਾਵਲੋਕੈਃ ॥ 10.30.

ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਤੇ ਕਮਲ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਕੀ ਰੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ?

* ਪृਚ੍ਛਤੇਮਾ ਲਤਾ ਬਾਹੂਨਪ੍ਯਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਵਨਸ੍ਪਤੇਃ । ਨੂਨਂ ਤਤ੍ਕਰਜਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਪੁਲਕਾਨ੍ਯਹੋ ॥ 10.30.

ਇਹ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਇਤ੍ਯੁਨ੍ਮਤ੍ਤਵਚੋ ਗੋਪ੍ਯਃ ਕृष੍ਣਾਨ੍ਵੇषਣਕਾਤਰਾਃ । ਲੀਲਾ ਭਗਵਤਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਹ੍ਯਨੁਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ ॥ 10.30.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਗਲਪਨ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਦੁਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਈ।

ਕਸ੍ਯਾਚਿਤ੍ਪੂਤਨਾਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕृष੍ਣਾਯਨ੍ਤ੍ਯਪਿਬਤ੍ਸ੍ਤਨਮ੍ । ਤੋਕਯਿਤ੍ਵਾ ਰੁਦਤ੍ਯਨ੍ਯਾ ਪਦਾਹਨ੍ ਸ਼ਕਟਾਯਤੀਮ੍ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਰਥ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।

ਦੈਤ੍ਯਾਯਿਤ੍ਵਾ ਜਹਾਰਾਨ੍ਯਾਮੇਕੋ ਕृष੍ਣਾਰ੍ਭਭਾਵਨਾਮ੍ । ਰਿਙ੍ਗਯਾਮਾਸ ਕਾਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰੀ ਕਰ੍षਨ੍ਤੀ ਘੋषਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਗੋਸ਼-ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ।

ਕृष੍ਣਰਾਮਾਯਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਤੁ ਗੋਪਾਯਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਵਤ੍ਸਾਯਤੀਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਤੁ ਬਕਾਯਤੀਮ੍ ॥ 10.30.

ਕੁਝ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ ਗੋਪ ਬਣ ਕੇ ਖੇਡਿਆ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਵੱਛਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਮਾਰ ਖਾਈ; ਇਕ ਨੇ ਬਕ-ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।

ਆਹੂਯ ਦੂਰਗਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਕृष੍ਣਸ੍ਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੀਮ੍ । ਵੇਣੁਂ ਕ੍ਵਣਨ੍ਤੀਂ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੀਮਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਦੂਰ ਖੜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਬੁਲਾਇਆ, ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵਾਂਸ ਵਜਾਈ ਤੇ ਖੇਡਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕੀਤੀ, 'ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ!'

ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭੁਜਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚਲਨ੍ਤ੍ਯਾਹਾਪਰਾ ਨਨੁ । ਕृष੍ਣੋऽਹਂ ਪਸ਼੍ਯਤ ਗਤਿਂ ਲਲਿਤਾਮਿਤਿ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ — ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਭਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ,' ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਮਾ ਭੈष੍ਟ ਵਾਤਵਰ੍षਾਭ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਾਣਂ ਵਿਹਿਤਂ ਮਯ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵੈਕੇਨ ਹਸ੍ਤੇਨ ਯਤਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਨਿਦਧੇऽਮ੍ਬਰਮ੍ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਵਾ ਤੇ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਡਰੋ ਨਾ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ,' ਤੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਪੜਾ ਢੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਆਰੁਹ੍ਯੈਕਾ ਪਦਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਹਾਪਰਾਂ ਨृਪ । ਦੁष੍ਟਾਹੇ ਗਚ੍ਛ ਜਾਤੋऽਹਂ ਖਲਾਨਾਂ ਨਨੁ ਦਣ੍ਡਕृਤ੍ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਬੁਰੀਏ, ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ! ਮੈਂ ਬੁਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ!'

ਤਤ੍ਰੈਕੋਵਾਚ ਹੇ ਗੋਪਾ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਂ ਪਸ਼੍ਯਤੋਲ੍ਬਣਮ੍ । ਚਕ੍ਸ਼ੂਂष੍ਯਾਸ਼੍ਵਪਿਦਧ੍ਵਂ ਵੋ ਵਿਧਾਸ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਞ੍ਜਸਾ ॥ 10.30.

ਇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਓ ਗੋਪੋ, ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵੇਖੋ! ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਤੁਰੰਤ ਕਰਾਂਗਾ।'

ਬਦ੍ਧਾਨ੍ਯਯਾ ਸ੍ਰਜਾ ਕਾਚਿਤ੍ਤਨ੍ਵੀ ਤਤ੍ਰ ਉਲੂਖਲੇ । ਬਧ੍ਨਾਮਿ ਭਾਣ੍ਡਭੇਤ੍ਤਾਰਂ ਹੈਯਙ੍ਗਵਮੁषਂ ਤ੍ਵਿਤਿ । ਭੀਤਾ ਸੁਦृਕ੍ਪਿਧਾਯਾਸ੍ਯਂ ਭੇਜੇ ਭੀਤਿਵਿਡਮ੍ਬਨਮ੍ ॥ 10.30.

ਇਕ ਪਤਲੀ ਨੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਨਾਲ ਉਲੂਖਾਲ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਭਾਂਡਾ ਫੋੜ ਕੇ ਮੱਖਣ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਰਹੀ ਹਾਂ!' ਡਰੀ ਹੋਈ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕ ਕੇ ਡਰ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕੀਤਾ।

ਏਵਂ ਕृष੍ਣਂ ਪृਚ੍ਛਮਾਨਾ ਵ੍ਰ੍ਣ੍ਦਾਵਨਲਤਾਸ੍ਤਰੂਨ੍ । ਵ੍ਯਚਕ੍ਸ਼ਤ ਵਨੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪਦਾਨਿ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 10.30.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸਦੀਆਂ।

ਪਦਾਨਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਤਾਨਿ ਨਨ੍ਦਸੂਨੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਧ੍ਵਜਾਮ੍ਭੋਜ ਵਜ੍ਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਯਵਾਦਿਭਿਃ ॥ 10.30.

ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨੰਦਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਝੰਡਾ, ਕਮਲ, ਵੱਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਜੌ ਆਦਿ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।

ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪਦੈਸ੍ਤਤ੍ਪਦਵੀਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯੋऽਗ੍ਰਤੋऽਬਲਾਃ । ਵਧ੍ਵਾਃ ਪਦੈਃ ਸੁਪृਕ੍ਤਾਨਿ ਵਿਲੋਕ੍ਯਾਰ੍ਤਾਃ ਸਮਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥ 10.30.

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ; ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਧੂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀਆਂ।

ਕਸ੍ਯਾਃ ਪਦਾਨਿ ਚੈਤਾਨਿ ਯਾਤਾਯਾ ਨਨ੍ਦਸੂਨੁਨਾ । ਅਂਸਨ੍ਯਸ੍ਤਪ੍ਰਕੋष੍ਠਾਯਾਃ ਕਰੇਣੋਃ ਕਰਿਣਾ ਯਥਾ ॥ 10.30.

ਇਹ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥਣੀ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਨੇ ਲਗਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

ਅਨਯਾਰਾਧਿਤੋ ਨੂਨਂ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਯਨ੍ਨੋ ਵਿਹਾਯ ਗੋਵਿਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰੀਤੋ ਯਾਮਨਯਦ੍ਰਹਃ ॥ 10.30.

ਇਹ ਨੇ ਯਕੀਨਨ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁਪਚਾਪ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।

ਧਨ੍ਯਾ ਅਹੋ ਅਮੀ ਆਲ੍ਯੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦਾਙ੍ਘ੍ਰ੍ਯਬ੍ਜਰੇਣਵਃ । ਯਾਨ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਸ਼ੌ ਰਮਾ ਦੇਵੀ ਦਧੁਰ੍ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯਘਨੁਤ੍ਤਯੇ ॥ 10.30.

ਕਿੰਨੇ ਸੁਭਾਗੇ ਹਨ ਇਹ ਬੇਲਾਂ ਤੇ ਪੌਦੇ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਯਾ ਅਮੂਨਿ ਨਃ ਕ੍ਸ਼ੋਭਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੁਚ੍ਚੈਃ ਪਦਾਨਿ ਯਤ੍ਯੈਕਾਪਹृਤ੍ਯ ਗੋਪੀਨਾਂ ਰਹੋ ਭੁਨ੍ਕ੍ਤੇऽਚ੍ਯੁਤਾਧਰਮ੍ । ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਦਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਯਾ ਨੂਨਂ ਤृਣਾਙ੍ਕੁਰੈਃ ਖਿਦ੍ਯਤ੍ਸੁਜਾਤਾਙ੍ਘ੍ਰਿਤਲਾਮੁਨ੍ਨਿਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰੇਯਸੀਂ ਪ੍ਰਿਯਃ ॥ 10.30.

ਇਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਗਹਿਰੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਚੁਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਪੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਕੇ ਚੁਪਚਾਪ ਇਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ — ਯਕੀਨਨ, ਘਾਹ ਤੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਨਰਮ ਪੈਰ ਦੁਖੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

ਇਮਾਨ੍ਯਧਿਕਮਗ੍ਨਾਨਿ ਪਦਾਨਿ ਵਹਤੋ ਵਧੂਮ੍ । ਗੋਪ੍ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤ ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਭਾਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਿਨਃ । ਅਤ੍ਰਾਵਰੋਪਿਤਾ ਕਾਨ੍ਤਾ ਪੁष੍ਪਹੇਤੋਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 10.30.

ਵੇਖੋ ਗੋਪੀਆਂ, ਇੱਥੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਦਬੇ ਹੋਏ ਹਨ — ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਥੱਲੇ ਰੱਖਿਆ।

ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸੂਨਾਵਚਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰੇਯਸਾ ਕृਤਃ । ਪ੍ਰਪਦਾਕ੍ਰਮਣ ਏਤੇ ਪਸ਼੍ਯਤਾਸਕਲੇ ਪਦੇ ॥ 10.30.

ਇੱਥੇ, ਪਿਆਰੀ ਲਈ ਪਿਆਰੇ ਨੇ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕੇ; ਵੇਖੋ, ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।