ਅਨੇਨ ਪੁਰੁषੋ ਦੇਹਾਨ੍ ਉਪਾਦਤ੍ਤੇ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ । ਹਰ੍षਂ ਸ਼ੋਕਂ ਭਯਂ ਦੁਃਖਂ ਸੁਖਂ ਚਾਨੇਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ
ਇਸ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਗਮ, ਡਰ, ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਥਾ ਤृਣਜਲੂਕੇਯਂ ਨਾਪਯਾਤ੍ਯਪਯਾਤਿ ਚ । ਨ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਮ੍ਰਿਯਮਾਣੋऽਪਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੇਹਾਭਿਮਤਿਂ ਜਨਃ
ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੀ ਜਲੂਕ ਨਾ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
ਅਦृष੍ਟਂ ਦृष੍ਟਵਨ੍ਨਙ੍ਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਦਨ੍ਯਥਾ । ਭੂਤਂ ਭਵਦ੍ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚ ਸੁਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਰਹੋਰਹਃ
ਜੋ ਨਾ ਦਿੱਸਦਾ, ਉਹ ਦਿੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ; ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੁੱਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾਕ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚਰਿਤਾਨ੍ ਧ੍ਯਾਯਨ੍ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਚਿਨੁਤੇऽਸਕृਤ੍ । ਸਤਿ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾਯਾਂ ਬਨ੍ਧਃ ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਨਾਤ੍ਮਨਃ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ-ਅਸਲੀ ਲਈ ਬੰਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਸ੍ਤਦ੍ ਅਪਵਾਦਾਰ੍ਥਂ ਭਜ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਹਰਿਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਤਦਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਪ੍ਯਯਾ ਯਤਃ
ਇਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਸਮਝ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਚਨਾ, ਟਿਕਾਉ ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਉਵਾਚ - ਭਾਗਵਤਮੁਖ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਨਾਰਦੋ ਹਂਸਯੋਰ੍ਗਤਿਮ੍ । ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼੍ਯ ਹ੍ਯਮੁਮਾਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਲੋਕਂ ਤਤੋऽਗਮਤ੍
ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ — ਭਗਵਤ ਭਗਤ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਹੰਸਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਕੇ ਤੇ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰ੍ਹੀ ਰਾਜਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਣੇ । ਆਦਿਸ਼੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਨਗਮਤ੍ ਤਪਸੇ ਕਪਿਲਾਸ਼੍ਰਮਮ੍
ਪ੍ਰਾਚੀਨਬਰਹੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਤਪ ਲਈ ਕਪਿਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।
ਤਤ੍ਰੈਕਾਗ੍ਰਮਨਾ ਧੀਰੋ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਚਰਣਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ । ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋऽਨੁਭਜਨ੍ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤਤ੍ਸਾਮ੍ਯਤਾਮਗਾਤ੍
ਉਥੇ, ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਏਤਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਪਾਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਗੀਤਂ ਦੇਵਰ੍षਿਣਾਨਘ । ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਤ੍ ਯਃ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਤ੍ ਸ ਲਿਙ੍ਗੇਨ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ
ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਇਹ ਆਤਮਕ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਾਇਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਨ੍ਮੁਕੁਨ੍ਦਯਸ਼ਸਾ ਭੁਵਨਂ ਪੁਨਾਨਂ ਦੇਵਰ੍षਿਵਰ੍ਯਮੁਖਨਿਃਸृਤਮਾਤ੍ਮਸ਼ੌਚਮ੍ । ਯਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਮਾਨਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ਪਾਰਮੇष੍ਠ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵੇ ਭ੍ਰਮਤਿ ਮੁਕ੍ਤਸਮਸ੍ਤਬਨ੍ਧਃ
ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵ-ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
(ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਅਧ੍ਯਾਤ੍ਮਪਾਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿਦਂ ਮਯਾਧਿਗਤਮਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਏਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾऽऽਸ਼੍ਰਮਃ ਪੁਂਸਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨੋऽਮੁਤ੍ਰ ਚ ਸਂਸ਼ਯਃ
ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਆਤਮਕ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ ਅਨ੍ਤਰ੍ਹਿਤੇ ਭਗਵਤਿ ਸਹਸੈਵ ਵ੍ਰਜਾਙ੍ਗਨਾਃ । ਅਤਪ੍ਯਂਸ੍ਤਮਚਕ੍ਸ਼ਾਣਾਃ ਕਰਿਣ੍ਯ ਇਵ ਯੂਥਪਮ੍ ॥ 10.30.
ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਅਚਾਨਕ ਲੁਕ ਗਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ, ਉਹ ਐਸਾ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਹਥਣੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗਤ੍ਯਾਨੁਰਾਗਸ੍ਮਿਤਵਿਭ੍ਰਮੇਕ੍ਸ਼ਿਤੈਰ੍ਮਨੋਰਮਾਲਾਪਵਿਹਾਰਵਿਭ੍ਰਮੈਃ । ਆਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਚਿਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾ ਰਮਾਪਤੇਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਵਿਚੇष੍ਟਾ ਜਗृਹੁਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ ॥ 10.30.
ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮਪਤੀ ਦੇ ਚਾਲ, ਪਿਆਰ, ਮੁਸਕਾਨ, ਖੇਡਾਂ, ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਮਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਝਦੀਆਂ।
ਗਤਿਸ੍ਮਿਤਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਣਭਾषਣਾਦਿषੁ ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਰੂਢਮੂਰ੍ਤਯਃ । ਅਸਾਵਹਂ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਬਲਾਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾ ਨ੍ਯਵੇਦਿषੁਃ ਕृष੍ਣਵਿਹਾਰਵਿਭ੍ਰਮਾਃ ॥ 10.30.
ਚਲਣ, ਮੁਸਕਾਨ, ਨਜ਼ਰ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਤਬਾਂ ਵਿਚ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਉਹ ਹਾਂ' ਆਖਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਯਕੀਨ ਕਰਦੀ।
ਗਾਯਨ੍ਤ੍ਯ ਉਚ੍ਚੈਰਮੁਮੇਵ ਸਂਹਤਾ ਵਿਚਿਕ੍ਯੁਰੁਨ੍ਮਤ੍ਤਕਵਦ੍ਵਨਾਦ੍ਵਨਮ੍ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੁਰਾਕਾਸ਼ਵਦਨ੍ਤਰਂ ਬਹਿਰ੍ਭੂਤੇषੁ ਸਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁषਂ ਵਨਸ੍ਪਤੀਨ੍ ॥ 10.30.
ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੰਗਲ-ਜੰਗਲ ਪਾਗਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭਟਕਦੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦੀਆਂ। ਉਹ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ, ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
ਦृष੍ਟੋ ਵਃ ਕਚ੍ਚਿਦਸ਼੍ਵਤ੍ਥ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ ਨੋ ਮਨਃ । ਨਨ੍ਦਸੂਨੁਰ੍ਗਤੋ ਹृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੇਮਹਾਸਾਵਲੋਕਨੈਃ ॥ 10.30.
ਹੇ ਅਸ਼ਵਥ, ਪਲਕ, ਨਯਗਰੋਧ ਰੁੱਖੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਲੈ ਗਿਆ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕੁਰਬਕਾਸ਼ੋਕ ਨਾਗਪੁਨ੍ਨਾਗਚਮ੍ਪਕਾਃ । ਰਾਮਾਨੁਜੋ ਮਾਨਿਨੀਨਾਮਿਤੋ ਦਰ੍ਪਹਰਸ੍ਮਿਤਃ ॥ 10.30.
ਹੇ ਕੁਰਬਕ, ਅਸ਼ੋਕ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਚੰਪਕ ਰੁੱਖੋ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ, ਮਾਣਵੀਆਂ ਵਿਚੋਂ?
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਤੁਲਸਿ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਗੋਵਿਨ੍ਦਚਰਣਪ੍ਰਿਯੇ । ਸਹ ਤ੍ਵਾਲਿਕੁਲੈਰ੍ਬਿਭ੍ਰਦ੍ਦृष੍ਟਸ੍ਤੇऽਤਿਪ੍ਰਿਯੋऽਚ੍ਯੁਤਃ ॥ 10.30.
ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?
ਮਾਲਤ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਿ ਵਃ ਕਚ੍ਚਿਨ੍ਮਲ੍ਲਿਕੇ ਜਾਤਿਯੂਥਿਕੇ । ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਵੋ ਜਨਯਨ੍ ਯਾਤਃ ਕਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਮਾਧਵਃ ॥ 10.30.
ਹੇ ਮਾਲਤੀ, ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਚੂਤਪ੍ਰਿਯਾਲਪਨਸਾਸਨਕੋਵਿਦਾਰ ਜਮ੍ਬ੍ਵਰ੍ਕਬਿਲ੍ਵਬਕੁਲਾਮ੍ਰਕਦਮ੍ਬਨੀਪਾਃ । ਯੇऽਨ੍ਯੇ ਪਰਾਰ੍ਥਭਵਕਾ ਯਮੁਨੋਪਕੂਲਾਃ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤੁ ਕृष੍ਣਪਦਵੀਂ ਰਹਿਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਨਃ ॥ 10.30.
ਹੇ ਚੂਤਾ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਪਨਸਾ, ਆਸਨਾ, ਕੋਵਿਦਾ, ਜੰਬੂ, ਅਰਕ, ਬਿਲਵਾ, ਬਕੁਲ, ਆਮ, ਕਦੰਬ, ਨੀਪ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹੋਰ ਰੁੱਖੋ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਖਾਲੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸੋ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਉਹ ਗਿਆ।
ਕਿਂ ਤੇ ਕृਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿ ਤਪੋ ਬਤ ਕੇਸ਼ਵਾਙ੍ਘ੍ਰਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਤ੍ਸਵੋਤ੍ਪੁਲਕਿਤਾਙ੍ਗਨਹੈਰ੍ਵਿਭਾਸਿ । ਅਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਸਮ੍ਭਵ ਉਰੁਕ੍ਰਮਵਿਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਾ ਆਹੋ ਵਰਾਹਵਪੁषਃ ਪਰਿਰਮ੍ਭਣੇਨ ॥ 10.30.
ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ? ਕੀ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ, ਵੱਡੇ ਕਰਤਬਾਂ ਜਾਂ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਦੀ ਗਲਵਕੜੀ ਨਾਲ ਹੈ?
* ਅਪ੍ਯੇਣਪਤ੍ਨ੍ਯੁਪਗਤਃ ਪ੍ਰਿਯਯੇਹ ਗਾਤ੍ਰੈਸ੍ ਤਨ੍ਵਨ੍ ਦृਸ਼ਾਂ ਸਖਿ ਸੁਨਿਰ੍ਵृਤਿਮਚ੍ਯੁਤੋ ਵਃ । ਕਾਨ੍ਤਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗਕੁਚਕੁਙ੍ਕੁਮਰਞ੍ਜਿਤਾਯਾਃ ਕੁਨ੍ਦਸ੍ਰਜਃ ਕੁਲਪਤੇਰਿਹ ਵਾਤਿ ਗਨ੍ਧਃ ॥ 10.30.
ਕਿ ਅਚੁਤ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਹੇ ਸਖੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ? ਕੁਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਜੋ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਕ ਇੱਥੇ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ।
* ਬਾਹੁਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂਸ ਉਪਧਾਯ ਗृਹੀਤਪਦ੍ਮੋ ਰਾਮਾਨੁਜਸ੍ਤੁਲਸਿਕਾਲਿਕੁਲੈਰ੍ਮਦਾਨ੍ਧੈਃ । ਅਨ੍ਵੀਯਮਾਨ ਇਹ ਵਸ੍ਤਰਵਃ ਪ੍ਰਣਾਮਂ ਕਿਂ ਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਚਰਨ੍ ਪ੍ਰਣਯਾਵਲੋਕੈਃ ॥ 10.30.
ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਤੇ ਕਮਲ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ; ਕੀ ਰੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ?
* ਪृਚ੍ਛਤੇਮਾ ਲਤਾ ਬਾਹੂਨਪ੍ਯਾਸ਼੍ਲਿष੍ਟਾ ਵਨਸ੍ਪਤੇਃ । ਨੂਨਂ ਤਤ੍ਕਰਜਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਪੁਲਕਾਨ੍ਯਹੋ ॥ 10.30.
ਇਹ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਰੋਮਾਂ-ਰੋਮ ਖੜੇ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਤ੍ਯੁਨ੍ਮਤ੍ਤਵਚੋ ਗੋਪ੍ਯਃ ਕृष੍ਣਾਨ੍ਵੇषਣਕਾਤਰਾਃ । ਲੀਲਾ ਭਗਵਤਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਹ੍ਯਨੁਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਦਾਤ੍ਮਿਕਾਃ ॥ 10.30.
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਗਲਪਨ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਦੁਖੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਈ।
ਕਸ੍ਯਾਚਿਤ੍ਪੂਤਨਾਯਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕृष੍ਣਾਯਨ੍ਤ੍ਯਪਿਬਤ੍ਸ੍ਤਨਮ੍ । ਤੋਕਯਿਤ੍ਵਾ ਰੁਦਤ੍ਯਨ੍ਯਾ ਪਦਾਹਨ੍ ਸ਼ਕਟਾਯਤੀਮ੍ ॥ 10.30.
ਇਕ ਨੇ ਪੂਤਨਾ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਛਾਤੀ ਪੀਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਰੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਦਿਲਾਸਾ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਰਥ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯਾਯਿਤ੍ਵਾ ਜਹਾਰਾਨ੍ਯਾਮੇਕੋ ਕृष੍ਣਾਰ੍ਭਭਾਵਨਾਮ੍ । ਰਿਙ੍ਗਯਾਮਾਸ ਕਾਪ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰੀ ਕਰ੍षਨ੍ਤੀ ਘੋषਨਿਃਸ੍ਵਨੈਃ ॥ 10.30.
ਇਕ ਨੇ ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਗੋਸ਼-ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਕਲ ਕਰ ਕੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ।
ਕृष੍ਣਰਾਮਾਯਿਤੇ ਦ੍ਵੇ ਤੁ ਗੋਪਾਯਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਸ਼੍ਚਨ । ਵਤ੍ਸਾਯਤੀਂ ਹਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯਾ ਤਤ੍ਰੈਕਾ ਤੁ ਬਕਾਯਤੀਮ੍ ॥ 10.30.
ਕੁਝ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ ਗੋਪ ਬਣ ਕੇ ਖੇਡਿਆ; ਦੂਜੀ ਨੇ ਵੱਛਾ-ਦੈਤ ਬਣ ਕੇ ਮਾਰ ਖਾਈ; ਇਕ ਨੇ ਬਕ-ਦੈਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ।
ਆਹੂਯ ਦੂਰਗਾ ਯਦ੍ਵਤ੍ਕृष੍ਣਸ੍ਤਮਨੁਵਰ੍ਤਤੀਮ੍ । ਵੇਣੁਂ ਕ੍ਵਣਨ੍ਤੀਂ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੀਮਨ੍ਯਾਃ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ॥ 10.30.
ਇਕ ਨੇ ਦੂਰ ਖੜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਂਗ ਬੁਲਾਇਆ, ਦੂਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਕੇ ਵਾਂਸ ਵਜਾਈ ਤੇ ਖੇਡਿਆ; ਹੋਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਧਾਈ ਕੀਤੀ, 'ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ!'
ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭੁਜਂ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚਲਨ੍ਤ੍ਯਾਹਾਪਰਾ ਨਨੁ । ਕृष੍ਣੋऽਹਂ ਪਸ਼੍ਯਤ ਗਤਿਂ ਲਲਿਤਾਮਿਤਿ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ॥ 10.30.
ਇਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਾਂਹ ਦੂਜੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਾਂ — ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਭਰੀ ਚਾਲ ਵੇਖੋ,' ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।