ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਏਵਂ ਭਗਵਤਃ ਕृष੍ਣਾਤ੍ ਲਬ੍ਧਮਾਨਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ । ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਮੇਨਿਰੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਮਾਨਿਨ੍ਯੋऽਭ੍ਯਧਿਕਂ ਭੁਵਿ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਲੋਂ ਮਿਹਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ।

ਤਾਸਾਂ ਤਤ੍ ਸੌਭਗਮਦਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮਾਨਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵਃ । ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਯ ਪ੍ਰਸਾਦਾਯ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਦੇ ਮਾਣ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਹੰਕਾਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਉਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਉੱਤੇ ਮਿਹਰ ਹੋਵੇ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਏਕੋਨ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਹੰਸਾਂ ਲਈ ਬਣੀ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ 'ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ' ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਉਨੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।

( ਮਾਲਿਨੀ ) ਭਵਭਯਮਪਹਨ੍ਤੁਂ ਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਰਂ ਨਿਗਮਕृਦ੍ ਉਪਜਹ੍ਰੇ ਭृਙ੍ਗਵਦ੍ ਵੇਦਸਾਰਮ੍ । ਅਮृਤਮੁਦਧਿਤਸ਼੍ਚਾ ਪਾਯਯਦ੍ ਭृਤ੍ਯਵਰ੍ਗਾਨ੍ ਪੁਰੁषਂ ऋषਭਮਾਦ੍ਯਂ ਕृष੍ਣਸਂਜ੍ਞਂ ਨਤੋऽਸ੍ਮਿ

ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਭੌਤਿਕ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਧੁਮੱਖੀ ਵਾਂਗ ਵੈਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਰਸ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਸਲ ਅਨੁਭਵ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਇਆ।

ਹਰਿਰ੍ਦੇਹਭृਤਾਮਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਰੀਸ਼੍ਵਰਃ । ਤਤ੍ਪਾਦਮੂਲਂ ਸ਼ਰਣਂ ਯਤਃ ਕ੍ਸ਼ੇਮੋ ਨृਣਾਮਿਹ

ਹਰੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਹੀ ਅਸਲੀ ਆਸਰਾ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸੁੱਖ ਤੇ ਚੈਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਸ ਵੈ ਪ੍ਰਿਯਤਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਯਤੋ ਨ ਭਯਮਣ੍ਵਪਿ । ਇਤਿ ਵੇਦ ਸ ਵੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ ਗੁਰੁਰ੍ਹਰਿਃ

ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਅਸਲ ਆਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹੋ ਗਿਆਨੀ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ—ਹਰੀ ਆਪ ਹੈ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ - ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਏਵਂ ਹਿ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨੋ ਭਵਤਃ ਪੁਰੁषਰ੍षਭ । ਅਤ੍ਰ ਮੇ ਵਦਤੋ ਗੁਹ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਾਮਯ ਸੁਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੁਣ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀ ਤੇ ਗੁਪਤ ਗੱਲ ਹੈ।

ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਂ ਚਰਂ ਸੁਮਨਸਾਂ ਸ਼ਰਣੇ ਮਿਥਿਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ षਡਙ੍‌ਘ੍ਰਿਗਣਸਾਮਸੁ ਲੁਬ੍ਧਕਰ੍ਣਮ੍ । ਅਗ੍ਰੇ ਵृਕਾਨ੍ ਅਸੁਤृਪੋऽਵਿਗਣਯ੍ਯ ਯਾਨ੍ਤਂ ਪृष੍ਠੇ ਮृਗਂ ਮृਗਯ ਲੁਬ੍ਧਕਬਾਣਭਿਨ੍ਨਮ੍

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜੀਵ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਸਵਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੱਭਦਾ, ਛੇ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਗੇ ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਹਿਰਣ, ਜੋ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸ ਤ੍ਵਂ ਵਿਚਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮृਗਚੇष੍ਟਿਤਮਾਤ੍ਮਨੋऽਨ੍ਤਃ ਚਿਤ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛ ਹृਦਿ ਕਰ੍ਣਧੁਨੀਂ ਚ ਚਿਤ੍ਤੇ । ਜਹ੍ਯਙ੍‌ਗਨਾਸ਼੍ਰਮਮਸਤ੍ ਤਮਯੂਥਗਾਥਂ ਪ੍ਰੀਣੀਹਿ ਹਂਸਸ਼ਰਣਂ ਵਿਰਮ ਕ੍ਰਮੇਣ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਿਰਣ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ, ਜਿਵੇਂ ਰਥਵਾਨ ਲੱਕੜੀਆਂ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਤੇ ਝੁੰਡ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਦੇ, ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਤੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਹਟ ਜਾ।

ਰਾਜੋਵਾਚ - (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਸ਼੍ਰੁਤਮਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਭਗਵਾਨ੍ ਯਦਭਾषਤ । ਨੈਤਜ੍ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਉਪਾਧ੍ਯਾਯਾਃ ਕਿਂ ਨ ਬ੍ਰੂਯੁਰ੍ਵਿਦੁਰ੍ਯਦਿ

ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ। ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਗੱਲ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?

ਸਂਸ਼ਯੋऽਤ੍ਰ ਤੁ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰ ਸਞ੍ਛਿਨ੍ਨਸ੍ਤਤ੍ਕृਤੋ ਮਹਾਨ੍ । ऋषਯੋऽਪਿ ਹਿ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵृਤ੍ਤਯਃ

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਰਭਤੇ ਯੇਨ ਪੁਮਾਨਿਹ ਵਿਹਾਯ ਤਮ੍ । ਅਮੁਤ੍ਰਾਨ੍ਯੇਨ ਦੇਹੇਨ ਜੁष੍ਟਾਨਿ ਸ ਯਦਸ਼੍ਨੁਤੇ

ਜਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਉਥੇ ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿ ਵੇਦਵਿਦਾਂ ਵਾਦਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਹ । ਕਰ੍ਮ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ

ਇਹੀ ਗੱਲ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਕਰਮ ਜੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ - ਯੇਨੈਵਾਰਭਤੇ ਕਰ੍ਮ ਤੇਨੈਵਾਮੁਤ੍ਰ ਤਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ । ਭੁਙ੍‌ਕ੍ਤੇ ਹਿ ਅਵ੍ਯਵਧਾਨੇਨ ਲਿਙ੍‌ਗੇਨ ਮਨਸਾ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਯਾਨਂ ਇਮਂ ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਤਂ ਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ । ਕਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਹਿਤਂ ਭੁਙ੍‌ਕ੍ਤੇ ਤਾਦृਸ਼ੇਨੇਤਰੇਣ ਵਾ

ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ, ਜਾਂ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਮਮੈਤੇ ਮਨਸਾ ਯਦ੍ਯਦ੍ ਅਸੌ ਅਹਂ ਇਤਿ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ਰਾਦ੍ਧਂ ਕਰ੍ਮ ਯੇਨ ਪੁਨਰ੍ਭਵਃ

ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਜੋ ਕੁਝ 'ਮੈਂ ਇਹ ਹਾਂ' ਆਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥਾਨੁਮੀਯਤੇ ਚਿਤ੍ਤਂ ਉਭਯੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਹਿਤੈਃ । ਏਵਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੇਹਜਂ ਕਰ੍ਮ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤਿਭਿਃ

ਜਿਵੇਂ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਨ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਮਨ ਦੀਆਂ ਚਲਾਂ ਤੋਂ ਪਛਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨੁਭੂਤਂ ਕ੍ਵ ਚਾਨੇਨ ਦੇਹੇਨਾਦृष੍ਟਮਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ । ਕਦਾਚਿਦ੍ ਉਪਲਭ੍ਯੇਤ ਯਦ੍ ਰੂਪਂ ਯਾਦृਗਾਤ੍ਮਨਿ

ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਾਂ ਕਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ; ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਉਹ ਰੂਪ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤੇਨਾਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਂ ਰਾਜਨ੍ ਲਿਙ੍‌ਗਿਨੋ ਦੇਹਸਮ੍ਭਵਮ੍ । ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਤ੍ਸ੍ਵਾਨਨੁਭੂਤੋऽਰ੍ਥੋ ਨ ਮਨਃ ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਰ੍ਹਤਿ

ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਐਸਾ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅਰਥ ਮਨ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਮਨ ਏਵ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸ਼ਂਸਤਿ । ਭਵਿष੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਭਦ੍ਰਂ ਤੇ ਤਥੈਵ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਃ

ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵੀ, ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ ਉਹ ਵੀ — ਤੇਰੇ ਲਈ ਭਲਾ ਹੋਵੇ।

ਅਦृष੍ਟਮਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਮਨਸਿ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ । ਯਥਾ ਤਥਾਨੁਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਰਯਮ੍

ਇੱਥੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ, ਜੋ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਥਾਂ, ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵੇ ਕ੍ਰਮਾਨੁਰੋਧੇਨ ਮਨਸੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾਃ । ਆਯਾਨ੍ਤਿ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵੇ ਸਮਨਸੋ ਜਨਾਃ

ਸਾਰੇ ਮਨ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਵਸਤੂਆਂ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਤ੍ਤ੍ਵੈਕਨਿष੍ਠੇ ਮਨਸਿ ਭਗਵਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਰ੍ਤਿਨਿ । ਤਮਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੀਵੇਦਂ ਉਪਰਜ੍ਯਾਵਭਾਸਤੇ

ਜਦੋਂ ਮਨ ਸਿਰਫ ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਹਨੇਰਾ ਚੰਦ ਦੀ ਛਾਂ ਵਾਂਗ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਹਂ ਮਮੇਤਿ ਭਾਵੋऽਯਂ ਪੁਰੁषੇ ਵ੍ਯਵਧੀਯਤੇ । ਯਾਵਦ੍‍ਬੁਦ੍ਧਿਮਨੋऽਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥ ਗੁਣਵ੍ਯੂਹੋ ਹ੍ਯਨਾਦਿਮਾਨ੍

‘ਮੈਂ’ ਤੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਬਣਤਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸੁਪ੍ਤਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛੋਪਤਾਪੇषੁ ਪ੍ਰਾਣਾਯਨਵਿਘਾਤਤਃ । ਨੇਹਤੇऽਹਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਜ੍ਵਾਰਯੋਰਪਿ

ਸੁੱਤਿਆਂ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਸਾਸ ਰੁਕਣ ਕਰਕੇ, ‘ਮੈਂ ਹਾਂ’ ਵਾਲੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—even ਮੌਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ।

ਗਰ੍ਭੇ ਬਾਲ੍ਯੇऽਪ੍ਯਪੌष੍ਕਲ੍ਯਾਦ੍ ਏਕਾਦਸ਼ਵਿਧਂ ਤਦਾ । ਲਿਙ੍‌ਗਂ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯੂਨਃ ਕੁਹ੍ਵਾਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋ ਯਥਾ

ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਅਧੂਰੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ ਨਵੇਂ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਥੇ ਹਿ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇऽਪਿ ਸਂਸृਤਿਰ੍ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ । ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿषਯਾਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇऽਨਰ੍ਥਾਗਮੋ ਯਥਾ

ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦੁੱਖ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਲਿਙ੍‌ਗਂ ਤ੍ਰਿਵृਤ੍षੋਡਸ਼ ਵਿਸ੍ਤृਤਮ੍ । ਏष ਚੇਤਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਜੀਵ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਸੁਖਮ ਸਰੀਰ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਸੋਲਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।